Перейти к основному содержанию
474 просмотра

Қазақстан инвесторлардан миллиард сұрап отыр

Үкіметтің ҚПО-ға қаржылық талабы бар

Фото: Shutterstock.com

Bloomberg агенттігі белгісіз дереккөзіне сілтеме жасай отырып, Қазақстан Үкіметі «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» (ҚПО) халықаралық консорциумы құрылтайшыларынан 1 млрд доллар көлемінде қаржы талап етіп отырғанын хабарлады. 

«Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» – Қарашығанақ кен орнында  1997 жылдан бері соңғы өнімді бөлісу келісімі негізінде жұмыс істейтін  халықаралық консорциум (оның акционерлері: Eni – 29,25%, RoyalDutchShellPlc – 29,25%, Chevron – 18, «Лукойл» – 13,5% және «ҚазМунайГаз» – 10%). Кейінгі кезде өнім бөлісу келісім жүйесі осы шарт қолданылатын елдерде қоғам сынына ұшырап жұр. ӨБК үлгісі бойынша мұнай-газ келісімдерін трансұлттық компаниялар  көбінесе мұнай қорына бай, бірақ оны  өздігінен игеруге қаржысы жоқ үшінші әлем елдерінің үкіметімен жасаған. 

Бөлшектейтін жүйе 

ӨБК тетігінің мәні  – инвестор жобаға қажетті инвестиция құяды да, содан кейін өндірілген мұнайды сату есебінен кеткен қаражатын ақырындап қайтарып алады. Кеткен шығынын толық өтегенше инвестор шикізаттың 80 пайызына дейін ала алады, содан кейін таза пайда түсе бастаған кезде, теңгерім өзгеріп, инвесторға 30-20 пайызы тиесілі болса, қалған бөлігін мемлекет өзі иеленеді.
 
2011 жылдың жазында сол кезде  ҚР Мұнай және газ министрі болған Сауат Мыңбаев мемлекет пен ҚПО консорциумы арасындағы қатынасты былай түсіндірген еді: 

«Мәселен 100 пайыз түсімнің 60 пайызы – costoil деп аталады,  ол кеткен шығынды жабуға жұмсалса, қалған 40 пайызы табыс әкелетін шикізат ретінде қарастырылып, кірген кіріс салық салынғаннан кейін, жобаның кезеңіне байланысты түрлі пропорцияда бөлінеді.  20%-дан 80%-ға дейін мемлекет пайдасына, сәйкесінше, 80%-дан 20%-ға дейін –консорциум пайдасына бөлінуі мүмкін. Ол енгізілген триггерлерге, яғни жекелеген индикаторлардың шекті мәніне тәуелді. Қазір Қазақстан мұнайдан түскен табыстың 20 пайызын иеленеді. Оның едәуір бөлігі салыққа жұмсалады».

Жалпы, ӨБК жүйесі аса жаман да емес, алайда түйткілдің бәрі майда-шүйде мәселеде жатыр. Мемлекет тарапынан қатаң бақылау болмаса, инвестор өз шығынын «көпіртіп» жіберуі әбден мүмкін, өйткені оның шығыны өскен сайын, мұнайды да молынан алады. Осы ретте ӨБК тарихына көз салсақ, Қазақстанда да, Ресейде де қажетті құрал-жабдық пен қызметті қымбат сатып алу, топ-менеджерлердің жеке ұшақпен ұшқан қымбат іссапарларын, корпоративтер мен бағалы сыйлықтарды өтелетін шығын қатарына қосқан жағдайлар аз емес. Тіпті бір компания шетелден іссапарға жіберілген қызметкерлер үшін сатып алынған контрацептивтерді өтелетін шығын қатарына қосып қойған. Айта кетейік, Ресейде де, Қазақстанда да 2000-жылдардың басында ӨБК жүйесі бойынша келісім-шарт жасауға заңнамалық негізде тыйым салынған, қазіргі кезде қолданып жүрген құжаттардың барлығы  ХХ ғасырдың 90-жылдарында қол қойылған келісімдер.

20 жылдан кейін 

Қазақстан Үкіметінің миллиард долларлық талабы ҚПО консорциумы өтелетін шығынын дұрыс есептемеген деген шағымға негізделген. Құзыретті органның айтуынша, миллиард доллар –  консорциум акционерлерінің Қарашығанақ мұнайы мен сұйық газын сатудан түскен табыстан Қазақстанға  толық төлемеген қаржысы. 4 жыл бұрын үкімет ҚПО акционерлеріне дәл осындай талап қойған-тұғын, алайда ол кезде қайтарылуы тиіс қаржы екі есе көп, $2 млрд долларға жетеғабыл еді. 

«Бұл табысты есептеу әдістемесінің кемшілігі: «өтемдік мұнай» дегеніміз не, ал «табыс мұнайына» нені жатқызамыз? Біздің бұл мәселе туралы түсінігіміз әртүрлі»,– деп мәлімдеген еді сол кездегі Энергетика министрі Қанат Бозымбаев.  Қазақстан үкіметі «әділдік индексін» есептеудің жаңа әдісін тапқысы келетінін, бұл  Қазақстанның болашақта мұнайдан түсетін табыстағы үлесін арттырып, сондай-ақ, өткен жылдары жоғалтқан кірісін қайтаруға мүмкіндік беретінін айтып өтті. Егер келісімге қол жеткізілмесе Қанат Бозымбаев халықаралық арбитражға жүгінуге және бұл ақшаны сот арқылы өндіріп алуға уәде берген еді. 

Келіссөз 3 жылға жуық жүрді. Нәтижесінде консорциум мәселені бейбіт жолмен шешкенді жөн көрді. 2018 жылдың 1 қазанында ҚР Үкіметі мен Қарашығанақ жобасының акционерлері «әділдік индексі» бойынша туындаған дауды реттеудің негізгі шарттарын бекіткен «Принцип туралы келісімге» қол қойды.
 
Аталмыш құжат аясында келесі келісімдерге қол жеткізілді: 

  1. Консорциум $1,111 көлеміндегі өтемақыны Қазақстанға 3 бөліп төлейді: 2019 жылы – $400 млн, 2020 жылы – $500 млн және 2021 жылы – $211 млн. Бұл қаражаттың бәрі Ұлттық қорға түседі. 
  2. Өнім бөлу жүйесіне өзгерістер енгізіледі, соның нәтижесінде жобадан елімізге 2037 жылға дейін мұнай бағасы барреліне $80 доллар болған жағдайда, $415 млн көлемінде қосымша кіріс түседі. 
  3. Консорциум Қазақстанға инфрақұрылым жобасын салу үшін 10 жыл мерзімге $1 млрд көлемінде ұзақ мерзімді қарыз береді немесе шамамен $200 млн сомаға қарыздың баламалы құнын (Қазақстан қарыздан бас тартқан жағдайда) төлейді.

Энергетика министрлігінің хабарламасында аталмыш келісімнің республика үшін ақшалай жиынтық құны $1,7 млрд құрайды, соның ішінде шамамен 1,3 млрд долларды мемлекет таяу жылдары алады деп хабарланған.

Консорциум қаржы міндеттемелерімен қатар, болашақта Қарашығанақты дамыту үшін маңызды инвестициялық жобаларды жүзеге асыруды өз мойнына алу туралы келісімге қол жеткізілді. Салынатын инвестиция көлемі шамамен $5 миллиардқа бағаланған. Осы жобалар жүзеге асырылған соң, 2037 жылға дейін республика қосымша кірісінің өсімі шамамен $ 23,5 млрд-қа жетуі мүмкін. Дәл сол күндері жоба серіктестері Қарашығанақ өңдеу кешеніндегі газ өндірістік шектеулерді алып тастау жобасын (СПОГ жобасы) санкциялау туралы келісімге қол қойғанын мәлімдеді.

+ $1 млрд

Егер Bloomberg агенттігі дереккөзінің ақпаратына сүйексек, ҚР Үкіметі жыл өтпей жатып, 1 миллиард доллар көлеміндегі кіріс туралы мәселені қайта қозғаған. «Курсивтің» «осыдан 4 жыл бұрын қойылған талапта Қазақстан үлесін есепшілер қате есептеген бе» деген сауалына Энергетика министрлігі номер тапсырылғанға дейін жауап бермеді. 

2014 жылы «консорциум инвесторлары салған инвестициясын толық өтеп, енді Қарашығақтан табыс тауып жатыр» деп ресми түрде хабарланғанын еске сала кетейік. Қарашығанақты 2038 жылға  дейін дамыту шарттарын өнім бөлу келісімі анықтайды.

1379 просмотров

Алматинский и актюбинский технадзор вытесняет из Уральска местные фирмы

Они не могут конкурировать с ними в госзакупках

Фото: Silentalex88

Причиной тому стали изменения в законодательстве: в конкурсах на оказание услуг в сфере строительства по ЗКО побеждают лишь актюбинские или алматинские фирмы, у которых суммы налоговых отчислений в бюджет много выше, чем у местных технадзорных компаний. 

Всего в ЗКО около 20 фирм, оказывающих услуги технического надзора при строительстве зданий, сооружений и автомобильных дорог. С начала 2019 года в условиях конкурсов на проведение государственных закупок определяющим показателем была внесена сумма уплаченных предприятием налогов за последние четыре года. И уральские фирмы-технадзоры перестали побеждать в тендерах. Победителями конкурсов на оказание услуг технадзора при строительстве государственных объектов в ЗКО стали иногородние фирмы – ТОО «Дирекция строящихся предприятий «Стройинтеграция» (Алматы), ТОО «Актаустройэксперт» (Нур-Султан), ТОО «Инженерное бюро NURTAU» (Актобе), ТОО «Актобестройэксперт» (Актобе), ТОО «DS&V» (Костанай).

Выиграли много, а спецов мало?

В октябре 2019 года пять инжиниринговых компаний Уральска – ТОО «Сана Маркет», ТОО «АНТинжсервис», ТОО «Сектор строительных услуг «Сенiмдi сапа», ТОО «БатысСапа Инжиниринг», ТОО «КИУС» – написали заявление в управление государственного архитектурно-строительного контроля ЗКО. Они попросили ведомство провести проверку соответствия качества услуг по техническому надзору за строительными объектами в области. 

Причиной проверки, с точки зрения местных предпринимателей, может служить тот факт, что неместные фирмы выиграли огромное количество лотов на технадзор при строительстве 14 многоэтажных домов, 4 водопроводов, 67 одноэтажных домов, 3 школ, 6 дорог. Учитывая разбросанность объектов по области, у местных фирм возник вопрос: сумеют ли победители качественно выполнить взятые на себя обязательства? 

Не получив из ГАСКа ответа, в ноябре 2019 года бизнесмены обратились в Палату предпринимателей ЗКО, где помимо вопросов качества услуг затронули и больной для инжиниринговых компаний области вопрос – близкое к банкротству финансовое положение. 

Руководитель ТОО «КИУС» Мурат Бахишев – именно он и стал инициатором написания тревожных писем в ГАСК и ПП – объяснил «Курсиву», что его предприятие работает с 2007 года, и при участии ТОО «КИУС» в ЗКО были построены десятки социальных объектов, много­этажных домов, автодорог.

«Во многих договорах на наши услуги прописано, что представители фирмы-технадзора должны постоянно находиться на строительном объекте. При возведении многоэтажного дома или, к примеру, строительстве автодороги там должны работать до шести специалистов технадзора. У нас вызывает большое сомнение, как фирмы из Алматы или Актобе, выигравшие не один десяток тендеров по стране, смогут обеспечить при строительстве объектов должное количество специалистов», – рассуждает Мурат Бахишев.

По его словам, уже сейчас иногородние компании переманивают к себе на работу сотрудников местных фирм. 

Аналогичного мнения придерживается и руководитель фирмы-технадзора ТОО «АНТинж­сервис» Нурлан Мурзагалиев. Он считает, что сложившаяся ситуация с технадзором в ЗКО породит лишь одно: отсутствие надлежащего контроля со стороны госорганов, поскольку фирмы-технадзоры нанимает именно государство в лице областных управлений строительства. В итоге может пострадать качество строительных работ. 

Узкая направленность – путь к разорению

Относительно нового условия участия в тендере – отнесения в зачет участника конкурса суммы уплаченных налогов за последние четыре года – оба руководителя инжиниринговых компаний считают, что именно оно выбило из участия в госзакупках всех уральских технадзоров. 

«Уральские инжиниринговые фирмы заняты только в сфере технадзора за строительством. В то время как алматинские или актюбинские фирмы – победители большинства конкурсов – выполняют весь комплекс строительных работ – от проектирования до строительно-монтажных работ плюс технический и авторский надзор за строительством», – говорит  Нурлан Мурзагалиев.  

Сейчас, по его словам, «АНТинж­сервис» переживает нелегкие времена: из фирмы уже ушли два специалиста, осталось пятеро. Платить зарплату людям нечем. Из госзаказа у ТОО остался лишь проект по газоснабжению сел Казталовского района ЗКО. В конце декабря «АНТинж­сервис» завершит проект, и фирма сократит свой штат еще на три специалиста.

Аналогичная ситуация у большинства инжиниринговых компаний Уральска. В ТОО «КИУС» из 11 специалистов сейчас работают шесть. Люди уходят, потому что нет тендеров, соответственно, нет и достойной зарплаты. 

«Сейчас мы даже не заглядываем на портал госзакупок – шансов выиграть тендеры на технадзор у нас нет никаких. У меня осталось несколько проектов прошлых лет: спортивная школа-интернат в поселке Деркул и пристройка к зданию ДКНБ. К середине лета 2020 года мы их завершим и пойдем ко дну», – констатирует Мурат Бахишев.

Главы уральских инжиниринговых фирм отмечают, что новые нормы закона о госзакупках, по сути, монополизируют рынок услуг технадзора в сфере строительства. И даже если правила госзакупок будут изменяться в перспективе, не исключено, что к тому времени инжиниринговые фирмы Уральска уже разорятся.

Выше закона не прыгнешь 

Руководитель управления госзакупок по ЗКО Бибигуль Ниеткалиева сообщила «Курсиву», что с начала 2019 года они провели 29 конкурсов на услуги технадзора. Один из них выиграла местная фирма – ТОО «Жана консалтинг Ltd», в других победили иногородние инжиниринговые компании. Средняя сумма одного лота по технадзору, по словам г-жи Ниеткалиевой, – 10 млн тенге. 

«Раньше технадзоры, чтобы выиграть конкурс, могли демпинговать, предлагать цену услуг ниже заявленной в тендере на 40-50%. Теперь, во избежание получения некачественных услуг, внесена норма, предписывающая участникам тендеров не допускать понижения цены ниже 15%», – пояснила Бибигуль Ниеткалиева.

То, что местные фирмы из-за меньших сумм налоговых отчислений оказались аутсайдерами тендеров на услуги технадзоров, изменить в управлении госзакупок не в силах.  

Председатель совета по защите прав предпринимателей ПП ЗКО Хайдар Капанов считает, что в этой ситуации побороться все-таки стоит. На местном уровне, как подчеркивает г-н Капанов, такие вопросы не решаются. Поэтому обращение инжиниринговых компаний Уральска они перенаправили в РПП «Атамекен». 

«Наша резолюция – из законодательства нужно убирать норму о включении суммы уплаты налогов за четыре года в список ключевых при участии бизнеса в тендерах на госзакупки в сфере строительства. О какой поддержке малого и среднего бизнеса со стороны государства может идти речь, если такими поправками в законодательстве мы душим МСБ на корню?» – заключил Хайдар Капанов.
 

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance