Қазақстан аяқ киім өндірушілері арзан импортпен бәсекелесе алмайды

Олар импортты шектеуді сұрап отыр

Фото: Depositphotos

Қазақстан аяқ киім өндірісінің өкілдері «сырттан келетін арзан өніммен бәсекелесу мүмкін емес» деп мәлімдеп,  ішкі нарықты одан қорғау шараларын қолға алуды сұрайды. Сала өкілдері  импорттық аяқ киім жұбының ең төменгі құнын 20$ сомасында бекітуді ұсынды. 

Импорттың дәурені жүріп тұр

Отандық өндірушілер аяқ киім тасымалдауда демпингке қарсы шараларды қолға алу керек деп тұжырымдайды. «Lux Shoes» ЖШС бас директоры Қайрат Хасанбаевтың пайымдауынша, отандық етікшілердің басты мәселесі –арзан тауардың ішкі нарықты басып қалуы. 
 
Егер, орта есеппен, әр адамға жылына әр маусымға сай 4 жұп аяқ киім керек деп алсақ, отандық нарықтың жылдық сыйымдылығы – 70-80 миллион жұп аяқ киім.  Сырттан келетін тауар өте көп, нарық аузы-мұрнынан шығып жатыр. «Қара» нарықтың үлесі басым болғандықтан, оның нақты көлемін айта алмаймыз»,– дейді Қайрат Хасанбаев. 

ҚР ҰЭМ Статистика комитетінің мәліметі бойынша, 2019 жылдың басында Қазақстанға импортталған аяқ киім өнімдері 96,7%-ды құраған. Шымкент  қаласы кәсіпкерлер палатасының бізге берген дерегіне сүйенсек,  Қазақстанға импортталатын аяқ киімдердің 60%-ы –Қытайдан, 20%-ы –Түркиядан, 10%-ы – Ресейден, қалған  10 пайызы басқа елдерден (оның ішінде, Өзбекстанда бар) тасымалданады. 

Сырттан әкелінетін арзан тауарлармен бәсекеге түсу отандық тауар өндірушілер үшін өте қиын. Өйткені олар өз тауарын өзіндік құнынан төмен сата алмайды. 

«Әлемдік нарықта теріден жасалған туфлидің өзіндік құны 30 доллардан аспайды, яғни, теңгеге айналдырсақ, 12-13 мыңның айналасында шығады. Маржалық табыс та бірдей – 10-15 пайыз. Бөлшек саудада бір жұп туфли орта есеппен 15-20 мың теңгеге сатылады. Ең қымбат деген үлгілері (қыстық) біздің фабрикада 18-20 мың теңге тұрады, ал ең арзаны 10 мың теңге», – дейді тауарларының бағасын айтып өткен Қ. Хасанбаев.  

«20-ның» әсері 

Нарықта бәріне тең жағдай қалыптастыру және отандық өндірушілерді қолдау үшін шымкенттік фабрика басшылығы Түркияның тәжірибесі бойынша, елге құны 20 доллардан төмен былғары аяқ киімді кіргізуге тыйым салуды ұсынып отыр. Сарапшының айтуынша, түріктердің заң жүзінде осындай шектеу қоюы жергілікті аяқ киім өндірісінің дамуына жақсы ықпал еткен. Сонымен қатар, ол көрші Өзбекстанды да мысалға келтірді. Иморттық тауарға кедендік баж салығын көбейту мен басқа да қолдау шаралары нарықтағы отандық өнім үлесін 50-60 пайызға жеткізген. Импорттық тауарларға шекті баға енгізу Қазақстан нарығындағы ахуалды өзгертеді деп тұжырымдайды фабрика директоры. 

Отандық аяқ киім өндірісінің дамуы 50-70 шақты өнімнің: тері-терсек, қалып, ұлтан-табан, қорап, фурнитура өндірісінің көлемін арттырады. Яғни, бір саланы дамытудың мультипликативтік әсері мол.

Кез келген қолдау қажет 

Импорт алмастыру бойынша қолға алынатын тағы бір шаруа – жергілікті өндіріс көлемін арттыру. Сонымен қатар, бизнесмен тауар сертификаттауды міндеттеу қажет деген сенімде. Өйткені қазіргі кезде шеттен әкелінетін тауарлардың басым бөлігі  – сертификаты жоқ, контрафакт өнімдер. Мұндай тауарларға 2019 жылғы 30 шілдеден бастап пилоттық жоба ретінде жүзеге асырылып жатқан аяқ киім тауарларын таңбалау  шарасы қарсы тұруы тиіс.  Айта кетсек, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі мәлімдегендей, таңбалау  – елге аяқ киімдерді заңсыз әкелу мен қара нарықтағы айналымды азайту үшін қажет. Бұл жобаның да авторы  «Lux Shoes»  фабрикасы. 

Одан бөлек, отандық аяқ киім өндірісінің дамуына кедергі келтіріп тұрған түйткілдерді шешу үшін көптеген шараларды қолға алу керек: ҚҚС-ты 12 пайыздан 8 пайызға төмендету, коммуналдық қызмет ақысын арзандату, мемлекеттік тапсырыс пен ұзақмерзімдік арзан несиемен қамтамасыз ету. 

Компания басшылығы өз ұсыныстарын қордаланған түйкілдерді шешуге ықпал ету және отандық өндірушілерге қолдау көрету өтінішімен  Өңірлік кәсіпкерлер палатасына жолдаған. Осы орайда мамандар олардың мүддесін тұрақты және жан-жақты қорғау үшін, салалық қауымдастық құратын уақыт жеткендігін айтады. Тіпті, аяқ киім өндірісін жеңіл өнеркәсіптен бөліп қарау қажет деп тұжырымдайды. 

Бос кеңістікті жаулап алу 

Шымкент қаласы кәсіпкерлер палатасы жобаларды қолдау бөлімінің сарапшысы Бауыржан Бердалиев ұсынылып отырған шаралар отандық аяқ киім өндірісінің дамуына ықпал ететініне сенімді. Бұл ретте, сарапшы аяқ киім өндірісіне қажетті құрамдас бөлшектердің бәрі  сырттан әкелінетіндіктен, бұл салалардың бәрі –  қазақстандық кәсіпкерлер үшін бос жатқан ниша екенін айтады.

Осы орайда, ҚР жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының президенті Любовь Худова Өзбекстанды мысалға келтіре отырып, өзіміз  шығара алатын өнімді шетелден тасудың қажеті жоқ дегенді алға тартады. 

«Біздің аяқ киім шығаратын кәсіпорындарымыз ішкі нарықтың сұранысын бар-жоғы 1,5 пайызға қамтамасыз етеді. Яғни, нарықтың 99 пайызы – импорттық тауарлар. Ендеше, осы нарықты неге өз өнімімізбен толтырмасқа? Тіпті, қарапайым сүйретпені сырттан тасымалдаймыз. Оны өзіміз шығара алмаймыз ба? Шығара аламыз.  Алайда олар ешбір салық төлеместен, тең-теңімен сырттан тасымалданатындықтан, арзанға түседі. Ал қазақстандық өндірушіге мұндай тауар шығару ешқандай пайда әкелмейді. Сондықтан олар арнайы киім мен аяқ киім тігіп, мемлекеттік тапсырыстың арқасында күн көріп отыр», – деп атап өтті Любовь Худова. 

Ал Шымкент қаласының кәсіпкерлік және индустриалды-инновациялық даму басқармасында  арзан импортпен күресудің бір-ақ жолы бар дейді, ол – тауар сапасын арттыру. Ал өнімнің өзіндік құнын кәсіпорын қуатын арттыру  мен заманауи технологияны қолдану  арқылы төмендетуге болады, аяқ киімді үлкен партиямен шығарған сайын, оның бағасы да арзандайды.

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

banner_wsj.gif

 

Адамдар онлайн қызмет арқылы не нәрсеге көп тапсырыс беріп жатыр?

Онлайн жеткізу қызметі өкілдері қазіргі ахуал жайлы айтты

Фото: Офелия Жакаева

Коронавирус пандемиясы бүкіл сала атаулыға зор-зобалаңын ала келгені рас. Экономиканың ірі саласынан бастап майда-шүйде құрылымдарға дейін шаруасын шатқаяқтатып алды. Әлі еңсесін тіктей алмай жатқандары қаншама...

    Бірақ таяқтың да екі ұшы бар. Адамдардың жаппай карантинге жабылуы (стационар, үй карантині), халықтық деңгейдегі оқшаулану, азаматтардың еркін қозғалысының шектелуі жұртшылықтың қалаған дүниесіне онлайн тапсырыс беруіне мәжбүр етті. Әрине, онлайн жеткізу қызметі пандемияға дейін де белсенді жұмыс істеп тұрды. Бірақ жоғарыда айтылған ТЖ және карантин режимінің енгізілуі һәм күшеюі бұл саланың бәсін тіпті арттыра түсті деуге болатындай.  

Kursiv.kz тілшісіне сұхбат берген онлайн-дүкен иелерінің айтуынша, биыл халықтың табысы тым тұрақсызданып кетті. Оның үстіне елдің екінші мәрте локдаунға кетуі де азаматтардың төлем қабілетін әлсіретіп тастаған. Сол себепті, тапсырыс та тұрақты емес. Бірақ, бар. 

251.jpg

Ділмұрат Юлдашев

 

«ТЖ режимінен кейін тұрғындар тарапынан сұраныс 40-50 пайызға дейін азайып кетті. Наурыз – мамыр айлары кезінде халық негізінен үйде отырып, онлайн тапсырысты жиі берген болатын. Адамдар мына тауарға көп тапсырыс береді деп басып айту қиын. Біздің гипермаркеттің ассортиментінде 70 мыңнан астам тауар болғандықтан әр сатып алушының қызығатын өзіндік өнімдері бар. Күн сайын орта есеппен 20 тапсырыс қабылдаймыз. Шілде айындағы орташа чек құны 15 мың теңгеден астам. Маусымға қарағанда осы айда сатылым 10-20 пайызға артты»,- дейді «Carefood.kz» Интернет-дүкенінің жетекшісі Ділмұрат Юлдашев.

Оның айтуынша, клиенттер үйден шықпай-ақ онлайн-дүкеннің сөресімен еркін таныса алады. 

«Онлайн жеткізіп беру қызметі қарқынды дамып келе жатыр. Covid-19 пандемиясы біздің азаматтарды онлайн қызметті пайдалануға мәжбүрледі десе де болады. Кез-келген тауар түріне үйде отырып тапсырыс беру өте ыңғайлы – дүкенге барып, 3-4 пакет арқалап жүрмейді. Тек сайтқа кіріп тапсырыс беру жеткілікті, біздің қызметкерлер сізге ыңғайлы кез-келген уақытта апарып береді. Сондай-ақ біздің дүкенде тапсырысты онлайн рәсімдеуге де мүмкіндік бар. Яғни, сіз біздің дүкеннің ассортиментін көргіңіз келсе, онда қызметкерлеріміз ватсаптың бейнеқоңырауы арқылы хабарласып, сіздерге ассортиментті көрсетеді. Сіз ұнаған затыңызға тапсырыс бересіз. Алдағы уақытта онлайн қызметті тұтынушылар саны өсе түседі деп ойлаймын»,- дейді ол. 

Сонымен қатар, Ділмұрат өзі басқаратын интернет-дүкен қызметкерлерінің 42 500 теңге біржолғы әлеуметтік төлемді алмайтынын да айтты. 

«Қызметкерлерімізге жалақы төлеу тұрғысынан ешқандай қиындық жоқ. Қазіргі кезде жұмысшыларымызды ақысыз демалысқа жіберудің еш қисыны жоқ. Себебі, жұмыс қызып тұр. Ал тұрақты жұмыс тоқтамағандықтан біз олардың атынан 42 500 теңгеге өтініш бермейміз»,- деді Ділмұрат Юлдашев. 

    Ал «Домосед» интернет-дүкенінің иесі Игорь Пуликов қазір көпшіліктің қайтадан дүкендерге бара бастағанын, сол себепті онлайн-тапсырыс біршама азайғанын айтады.

Игорь 1.jpg

Игорь Пуликов

«ТЖ режимі аяқтала салысымен мамыр айының орта шенінен бастап тапсырыс көбейіп еді. Қазір қайтадан азайып кетті. Дегенмен салыстырмалы түрде белсенділік сақталып отыр. Енді қазір дүкендер ашылды. Адамдар қалаған жеріне бара алады. Бұрыннан келе жатқан клиенттеріміз және карантин кезінде тапсырыс беріп, қызметімізге көңілі толған клиенттеріміз бізбен бірге жұмыс істеуін жалғастыруда».- дейді ол. 

Игорь азаматтардың жаз мезгілінде не нәрсеге көбірек тапсырыс беретінін де айтты. 

«Орташа айлық табысты есептеу қиын. Бәрі түскен тапсырыс санына байланысты. Біз қазір күніне орта есеппен 20-30 тапсырыс аламыз. Бұл өте тамаша демесек те, тәп-тәуір көрсеткіш. Адамдар негізінен азық-түлікке жиі тапсырыс береді. Соның ішінде жеміс-жидек, азық-түлікке түсетін тапсырыс өте көп. Қазір жаз кезі ғой. Сондықтан жеміс пен көкөністің алға шығуының себебі түсінікті. Күзге таман етке деген сұраныс артады. Халықтың дәл қазіргі сәттегі төлем қабілеті төмендеп кетті. Адамдарда артық ақша жоқ екені бірден байқалады. Мұны тапсырыстың елеулі түрде азайғанынан да байқаймыз. Қазір көбі келесі айдың басында түсетін жалақыны, зейнетақыны күтіп отыр. Сондықтан ай соңында тапсырыс тіпті құлдырайды»,- дейді Игорь Пуликов. 

Интернет-дүкен иесінің айтуынша, қазір компанияда маман жетіспеушілігі проблемасы жоқ. 

«Бізде қазір курьер тапшылығы жоқ. Қала ішінде жаяу да, көлікпен де қозғалуға шектеу жоқ. Ең бастысы карантин талаптарын сақтасаң болғаны. Біздің қызметкерлер тапсырысты еркін жеткізіп беріп жатыр. Бұдан қиын кезде де, наурыз-сәуір айларында да жұмыс істегенбіз. Сондықтан қазіргі жағдайда тұтынушылардың тапсырысын орындау еш қиынға соқпайды. Тапсырыс өте көп болса 10 адамға дейін, ал әдеттегі күндері 5-7 адам жұмыс істейді. Олардың бәрі қажетті техникамен қамтылған. Жалақы төлеу тұрғысынан да қиындық туындап жатқан жоқ. Олардың бәрі ресми жұмыс істейді, тиісті зейнетақы жарналары жүріп жатыр. Сондықтан қызметкерлерім үшін 42 500 теңгеге өтінім бермеймін»,- дейді ол. 

Тек тамақ өнімдерін жеткізумен айналысатын Wolt сервисі өз тұтынушыларынан ақшаны онлайн түрде ғана алады. Онлайн-дүкен саудаласудың қолма-қол түріне шектеу қойған. 

Алибек.jpg

Әлібек Есов

 «Тапсырысты сайт арқылы немесе мобилді қосымша арқылы рәсімдеуге мүмкіндік қарастырылған. Бізде қолма-қол төлем қабылданбайды, клиенттер тек қана Apple Pay/ Google Pay немесе банк картасы арқылы ғана төлем жасайды. Коронавирустің таралуы барлық сервистің өз қызметтері мен мүмкіндіктерін қайта қарастыруына мәжбүрледі. Біз де жағдайға бейімделіп жатырмыз. Клиенттер, серіктес мейрамханалар, курьерлер және қызметкерлеріміз үшін қатер туындамас үшін барынша сақтық шараларын қолға алдық. Сәуір айында тегін жеткізіп беру қызметін іске қостық. ТЖ режимі кезінде қызметкерлеріміз үйден жұмыс істеді. Курьер жинау және жаңа мейрамханаларды серіктес ету ісі де онлайн (бейне-конференция) атқарылды»,- дейді сервис басшысы Әлібек Есов. 
 

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

banner_wsj.gif

 

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg