Перейти к основному содержанию
1 просмотр

Өзбекстанмен шекарада тағы бір «Қорғасты» салғаннан не ұтамыз, не жоғалтамыз?

«Орталық Азия» халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастық орталығының барлық артықшылығы мен кемшілігін «Курсив» зерттеп көрді

Фото: Shutterstock

Қазақ-өзбек шекарасында «Орталық Азия» халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастық орталығын құру нәтижесінде Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы халықаралық сауда-саттық пен өзара сауда айналымы бірнеше есе өседі деп күтілуде. Дегенмен, сонымен бірге қазақстандық өндірушілердің мүддесіне нұқсан келеді деген қауіп те бар.
 
Айта кетейік, «Орталық Азия»  халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастық орталығын құру туралы келісімге ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың сәуірдегі Өзбекстан Республикасына мемлекеттік сапары барысында қол жеткізілген еді. Қос мемлекет басшылары қойған мақсат –2020 жылға дейін тауар айналымын 5 млрд долларға дейін жеткізу үшін аймақтық және шекара маңы ынтымақтастық мүмкіндігін толық пайдалану. ҚР Ұлттық экономика министрлігі осы себепті шекара маңы халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастық орталығын құру дер кезінде қолға алынған шаруа деп есептейді. 

«Курсивтің» сауалдарына Ұлттық экономика министрлігі баспасөз-қызметі берген жауапта оған бірнеше фактор әсер ететіні жазылған: екі ел арасындағы стратегиялық әріптестік пен Орталық Азиядағы сауда-саттық саласында көшбасшыға айналуы, аймақтағы ең ірі нарықты иеленуі, ірі  агломерациялар – Шымкент  пен Ташкенттің  қатар орналасуы. Оған қоса, бұл аймақта инфрақұрылым да жақсы дамыған, «Сарыағаш» темір жол стансасы да, халықаралық «Жібек жолы» өткізу пункті де, «Батыс Еуропа – Батыс Қытай»  автобаны да жақын жатыр.                   
                                          
Сондай-ақ, министрлік аймақтың халықаралық сауда-саттықты арттыру әлеуеті жоғары екенін де атап өтті.  Ол Орта және Оңтүстік Азия нарығын Еуропа, Орал, Сібір және Қиыр Шығыс аймақтарымен байланыстыратын, қарқынды дамып келе жатқан «Солтүстік-Оңтүстік» көлік-транзит дәлізінің негізгі элементтерінің бірі болмақ. 

Жоспарда не бар?

Халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастық орталығының басты  міндеті – заманауи бақылау пунктін құру, көтерме және бөлшек сауда нысандарын салу және айналасындағы инфрақұрылымды дамытып, көлік-логистикалық орталық құру.  

ХСЭЫО құру тұжырымдамасын Қазақстан мен Өзбекстанның бірлескен ведомствоаралық жұмыс тобы әзірлейді. Сондай-ақ жобаның жол картасын да солар жасайды.

2019 жыл  – дайындық жылы болмақ. Өзбекстандық БАҚ-тың ақпаратына сүйенсек, халықаралық сауда орталығы 2025 жылға дейін өз жұмысын бастайды. Жоба құны екі жақтың бірлескен жұмыс тобында талқыланатын болады. ҚР Ұлттық экономика министрлігі атап өткендей, шығынның 90 пайыздан астамы бюджеттен тыс көздерден, яғни, жеке қаражат пен шетелден тікелей инвестиция ретінде тартылмақ.  Сонымен қатар, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік механизмі де қолданылады. Бюджет қаражаты инженерлік  инфрақұрылым салу үшін ғана бөлінеді деп жоспарлануда. 

Бұл орталық не береді?

Ұлттық экономика министрлігі ХСЭЫО ең алдымен Қазақстан мен Өзбекстанның шекаралас аудандарында халықаралық сауданың, өндіріс пен логистиканың заманауи инфрақұрылымын құруға мүмкіндік береді деп тұжырымдайды. Бұл екі ел кәсіпкерлеріне сауда операцияларын тез және ыңғайлы жүргізу, бірлескен кәсіпорын құру, пайдалы және қауіпсіз көлік-логистикалық операцияларды жүргізу мүмкіндігін береді.

Екіншіден, ХСЭЫО нысандарын салу мен оны пайдалану барысында 10 мыңнан аса жұмыс орнын құру жоспарланып отыр.
Үшіншіден, трансшекаралық және транзиттік сауда көлеңкеден шығып, екі елдің де жергілікті және республикалық бюджеттеріне салық түсімі артатын болады. 

Төртіншіден, мұндай сауда форматы екі ел арасындағы іскерлік байланысты нығайту үшін бірлескен кәсіпорын құру, өзара инвестиция тарту, көрме, жәрмеңке, бизнес-форум өткізу және басқа да іс-шараларды өткізу арқылы  екі мемлекет арасындағы аймақаралық бизнес ынтымақтастығын ынталандырады.

Бесіншіден, мұндай орталықты құру екі мемлекеттің Орталық Азияның Жібек жолы бойындағы қалаларында халықаралық туризмді одан әрі дамытуыға мүмкіндік береді.

Жергілікті кәсіпкерлер шығынға батып отыр 

Халықаралық сауда-экономикалық орталық құрудың игілігін ең әуелі Түркістан облысы мен Шымкент қаласының экономикасы сезінуі тиіс. Бұл аймаққа Өзбекстанмен арадағы жалпы сауда көлемінің үштен бір бөлігі тиесілі. Шекара маңы сауда орталығы құрылған соң, ол арқылы өтетін тауарлардың, әсіресе азық-түліктің бағасы төмендеуі керек. Алайда бұл тұтынушыға тиімді болғанымен, жергілікті кәсіпкерлерге өте қиын тиюі мүмкін. 

Оңтүстіктің кәсіпкерлері мен «Атамекен» ҰКП  аймақтық  өкілдері шекараны ашқаннан кейін өзара тауар айналымының қарқынды өсуі нәтижесінде қазақстандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігі төмендейтіні туралы бірнеше рет мәлімдеген еді. Атап айтқанда, бұған дейін  «Курсив» жазғандай, Өзбекстаннан арзан өнімдердің кіруіне байланысты, Түркістан облысында жабық жылыжайда қияр-қызанақ егу өте тиімсіз шаруаға айналып барады.
 
Көрші елдің көкөніс өсіруге климаты қолайлы және  коммуналық қызмет  бағасы арзан болғандықтан, өзбектің қияр-қызанағының өзіндік құны Қазақстанның оңтүстігінде өсірілген көкөністен екі есе төмен болады. Түркістан облыстық жылыжай қауымдастығының есебі бойынша, облыстағы жылыжайда өскен қияр-қызанақтың 1 келісі 140-150 теңге тұрса, Өзбекстандікі – 70-75 теңге шамасында. Аймақтық кәсіпкерлер палатасының ақпараты бойынша, біраз жылыжайлар экспортқа шығарылатын өнім көлемін азайтса, өзгелері оны өзіндік құнынан төмен бағада сата бастаған. Кейбірі тіпті жабылып қалған. 

Пікір екіге жарылды 

Түркістан облыстық жылыжай қауымдастығының төрағасы Мырзахмет Снабаев «Курсивтің» халықаралық сауда орталығының ашылуы қазақстандық өндірушілердің жағдайын қиындата түседі деген болжамын растап отыр. Оның айтуынша, орталық жұмыс істей бастағанда бірден болмаса да, бірте-бірте айналым көлемі артқан сайын, фермерлердің жағдайына кері әсер етуі мүмкін. Спикер бұл жағдайдан құны өте қымбат газға субсидия бөлу немесе отандық тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау арқылы шығуға болады деп пайымдайды. Сонымен қатар, жеміс пен көкөніс піскен кезде Өзбекстаннан кіретін шетелдік тауарларға уақытша шектеу шарасын қолдануға болады. 

Түркістан облысының шекараға жақын ауданында көкөніс өсірумен айналысатын шаруа да осыны айтады: 

«Бұл жағдайдан зардап шеккенімізге бірнеше жылдың жүзі болды. Біздің тірлігіміз карта ойыны секілді: ертең не болатынын білмейсің. Мәселен, бүгін орамжапырақ өсіріп отырсаң, күн сәл жылына сала базарға өзбектікі шығып кеткен, сондықтан бізге өзіміз күткен табыс түспейді. Былтыр орамжапырақтарымыз түгел түбірінде тұрып-ақ шіріп кетті, бір келі де сата алмадық. Шекара маңы сауда орталығы ашылған соң жағдай бұдан да қиындай түсе ме деп қауіптенеміз. Әрине, халыққа тауардың арзандағаны тиімді екенін түсінемін. Бірақ біз, фермерлер, көршімізбен бәсекеге түсе алмаймыз. Біз үшін ең дұрысы – шекараның жабық болғаны», – дейді шаруа. 

Ал «ОҢТҮСТІК» аймақтық инвестициалық орталығының кеңесшісі, инвестиция және экспорт сарапшысы Нұрбек Ачилов, керісінше, еркін сауда аймағының ауқымын кеңейту керек деп санайды. 

«Екі мемлекет арасындағы шекарада еркін сауда аймағын құрудың артықшылығы көп болса да, шектеулері де көп, – деді ол өз сөзінде.– Бұл сауда алаңдары мен инфрақұрылым құрылысына қомақты қазына қаржысын бөлу, осы аймақтардағы сауда-саттыққа бюрократиялық кедергілердің құрылуы, азаматтардың шекарадан өткенде түрлі кедергілерге кезігу және т.б.  Өзім Орталық Азияда біртұтас экономика қалыптасқанын қолдаймын, алдағы уақытта Орталық Азиядағы 5 мемлекет Еуропа Одағының үлгісі бойынша, еркін сауда аймағын құруы қажет».

Қорыта келе, орталықтың экономикалық тиімділігі туралы пікірдің қақ жарылғанын атап өткіміз келеді. Біреулер жағымды болжам жасаса, өзгелерде үміттен гөрі, күдік басым, соның ішінде қазақстандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігі қатты төмендейді деген пікір бар. Десе де, бәрінің пікірі бір жерден шыққан тұсы: аталмыш орталық құрылса, шекарадағы сауда-саттық заңды түрде жүретіні.

1387 просмотров

Алматинский и актюбинский технадзор вытесняет из Уральска местные фирмы

Они не могут конкурировать с ними в госзакупках

Фото: Silentalex88

Причиной тому стали изменения в законодательстве: в конкурсах на оказание услуг в сфере строительства по ЗКО побеждают лишь актюбинские или алматинские фирмы, у которых суммы налоговых отчислений в бюджет много выше, чем у местных технадзорных компаний. 

Всего в ЗКО около 20 фирм, оказывающих услуги технического надзора при строительстве зданий, сооружений и автомобильных дорог. С начала 2019 года в условиях конкурсов на проведение государственных закупок определяющим показателем была внесена сумма уплаченных предприятием налогов за последние четыре года. И уральские фирмы-технадзоры перестали побеждать в тендерах. Победителями конкурсов на оказание услуг технадзора при строительстве государственных объектов в ЗКО стали иногородние фирмы – ТОО «Дирекция строящихся предприятий «Стройинтеграция» (Алматы), ТОО «Актаустройэксперт» (Нур-Султан), ТОО «Инженерное бюро NURTAU» (Актобе), ТОО «Актобестройэксперт» (Актобе), ТОО «DS&V» (Костанай).

Выиграли много, а спецов мало?

В октябре 2019 года пять инжиниринговых компаний Уральска – ТОО «Сана Маркет», ТОО «АНТинжсервис», ТОО «Сектор строительных услуг «Сенiмдi сапа», ТОО «БатысСапа Инжиниринг», ТОО «КИУС» – написали заявление в управление государственного архитектурно-строительного контроля ЗКО. Они попросили ведомство провести проверку соответствия качества услуг по техническому надзору за строительными объектами в области. 

Причиной проверки, с точки зрения местных предпринимателей, может служить тот факт, что неместные фирмы выиграли огромное количество лотов на технадзор при строительстве 14 многоэтажных домов, 4 водопроводов, 67 одноэтажных домов, 3 школ, 6 дорог. Учитывая разбросанность объектов по области, у местных фирм возник вопрос: сумеют ли победители качественно выполнить взятые на себя обязательства? 

Не получив из ГАСКа ответа, в ноябре 2019 года бизнесмены обратились в Палату предпринимателей ЗКО, где помимо вопросов качества услуг затронули и больной для инжиниринговых компаний области вопрос – близкое к банкротству финансовое положение. 

Руководитель ТОО «КИУС» Мурат Бахишев – именно он и стал инициатором написания тревожных писем в ГАСК и ПП – объяснил «Курсиву», что его предприятие работает с 2007 года, и при участии ТОО «КИУС» в ЗКО были построены десятки социальных объектов, много­этажных домов, автодорог.

«Во многих договорах на наши услуги прописано, что представители фирмы-технадзора должны постоянно находиться на строительном объекте. При возведении многоэтажного дома или, к примеру, строительстве автодороги там должны работать до шести специалистов технадзора. У нас вызывает большое сомнение, как фирмы из Алматы или Актобе, выигравшие не один десяток тендеров по стране, смогут обеспечить при строительстве объектов должное количество специалистов», – рассуждает Мурат Бахишев.

По его словам, уже сейчас иногородние компании переманивают к себе на работу сотрудников местных фирм. 

Аналогичного мнения придерживается и руководитель фирмы-технадзора ТОО «АНТинж­сервис» Нурлан Мурзагалиев. Он считает, что сложившаяся ситуация с технадзором в ЗКО породит лишь одно: отсутствие надлежащего контроля со стороны госорганов, поскольку фирмы-технадзоры нанимает именно государство в лице областных управлений строительства. В итоге может пострадать качество строительных работ. 

Узкая направленность – путь к разорению

Относительно нового условия участия в тендере – отнесения в зачет участника конкурса суммы уплаченных налогов за последние четыре года – оба руководителя инжиниринговых компаний считают, что именно оно выбило из участия в госзакупках всех уральских технадзоров. 

«Уральские инжиниринговые фирмы заняты только в сфере технадзора за строительством. В то время как алматинские или актюбинские фирмы – победители большинства конкурсов – выполняют весь комплекс строительных работ – от проектирования до строительно-монтажных работ плюс технический и авторский надзор за строительством», – говорит  Нурлан Мурзагалиев.  

Сейчас, по его словам, «АНТинж­сервис» переживает нелегкие времена: из фирмы уже ушли два специалиста, осталось пятеро. Платить зарплату людям нечем. Из госзаказа у ТОО остался лишь проект по газоснабжению сел Казталовского района ЗКО. В конце декабря «АНТинж­сервис» завершит проект, и фирма сократит свой штат еще на три специалиста.

Аналогичная ситуация у большинства инжиниринговых компаний Уральска. В ТОО «КИУС» из 11 специалистов сейчас работают шесть. Люди уходят, потому что нет тендеров, соответственно, нет и достойной зарплаты. 

«Сейчас мы даже не заглядываем на портал госзакупок – шансов выиграть тендеры на технадзор у нас нет никаких. У меня осталось несколько проектов прошлых лет: спортивная школа-интернат в поселке Деркул и пристройка к зданию ДКНБ. К середине лета 2020 года мы их завершим и пойдем ко дну», – констатирует Мурат Бахишев.

Главы уральских инжиниринговых фирм отмечают, что новые нормы закона о госзакупках, по сути, монополизируют рынок услуг технадзора в сфере строительства. И даже если правила госзакупок будут изменяться в перспективе, не исключено, что к тому времени инжиниринговые фирмы Уральска уже разорятся.

Выше закона не прыгнешь 

Руководитель управления госзакупок по ЗКО Бибигуль Ниеткалиева сообщила «Курсиву», что с начала 2019 года они провели 29 конкурсов на услуги технадзора. Один из них выиграла местная фирма – ТОО «Жана консалтинг Ltd», в других победили иногородние инжиниринговые компании. Средняя сумма одного лота по технадзору, по словам г-жи Ниеткалиевой, – 10 млн тенге. 

«Раньше технадзоры, чтобы выиграть конкурс, могли демпинговать, предлагать цену услуг ниже заявленной в тендере на 40-50%. Теперь, во избежание получения некачественных услуг, внесена норма, предписывающая участникам тендеров не допускать понижения цены ниже 15%», – пояснила Бибигуль Ниеткалиева.

То, что местные фирмы из-за меньших сумм налоговых отчислений оказались аутсайдерами тендеров на услуги технадзоров, изменить в управлении госзакупок не в силах.  

Председатель совета по защите прав предпринимателей ПП ЗКО Хайдар Капанов считает, что в этой ситуации побороться все-таки стоит. На местном уровне, как подчеркивает г-н Капанов, такие вопросы не решаются. Поэтому обращение инжиниринговых компаний Уральска они перенаправили в РПП «Атамекен». 

«Наша резолюция – из законодательства нужно убирать норму о включении суммы уплаты налогов за четыре года в список ключевых при участии бизнеса в тендерах на госзакупки в сфере строительства. О какой поддержке малого и среднего бизнеса со стороны государства может идти речь, если такими поправками в законодательстве мы душим МСБ на корню?» – заключил Хайдар Капанов.
 

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance