Перейти к основному содержанию

kursiv_in_telegram.JPG


546 просмотров

Қазақстанда импорт алмастырушы өндіріс үшін қаржыны қалай, қайдан алуға болады?

Бұған Батыс Қазақстан облысының кәсіпкерлері дайын ба?

Фото: Shutterstock

Оралда жылына 30 млрд теңгенің азық-түлігі сатылғанымен, соның төрттен бір бөлігін ғана отандық өнім құрайды. Батыс Қазақстан облысының кәсіпкерлері көпшілік тұтынатын тауарларды шетелден тасымай, өздері өндіруге қаншалықты дайын, импорт алмастырушы өндірісті дамытуға қажетті жеңілдетілген несие алуда қандай қиындықтарға кезігетінін «Курсив» анықтап көрді. 

Бірден айта кету керек, көпшілік тұтынатын тауарлар өндірісін жеңілдетілген несиемен қамтамасыз етуге бағытталған «Қарапайым заттар экономикасы» мемлекеттік бағдарламасына аймақтарда Кәсіпкерлер палатасы жетекшілік етеді. Аталмыш бағдарламаға қатысқысы келген әрбір кәсіпкерге бизнес-жоспар жасап, жергілікті өндірісте бос жатқан нишалар туралы тегін кеңес беретін жобалық кеңсе наурыз айында ашылған.

Жоспар – бар, кепілзат – жоқ  

«Осы бағдарламамен берілетін несиенің пайыздық мөлшерлемесін субсидиялау үшін республика бойынша 600 млрд теңге бөлінген. Соның 30 млрд теңгесін БҚО игереді деп жоспарлап отырмыз. Меніңше, несие беру шарттары тиімді: жылдық мөлшерлеменің 7 пайызын мемлекет өтесе, қалғанын кәсіпкер өзі төлейді», – деген еді кәсіпкерлермен өткен жиында БҚО әкімінің орынбасары Ғали Исқалиев

Бұл ретте шенеунік мемлекеттік бағдарламада жазылған 250 тауар аталымының Батыс Қазақстан облысында тек 10 пайызы өндірілетінін айтып өтті. «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасына қатысу үшін осы тізімдегі азық-түліктің ең құрығанда біреуін шығару керек. Әкім орынбасарының айтуынша, облыста бос жатқан ниша көп. «Мәселен, мектеп жиһазын алайық. Оны бізге сырттан тасиды. Біз өз тарапымыздан бизнеске тауарын өткізуге көмектесер едік: облыс мектептерін жаңа жиһазбен жабдықтау мәселесін қарастыра аламыз», – деп мәлімдеді Исқалиев. 

Алайда бизнесмендер өндіріске қажетті несиені алу оңай еместігін айтады. 

«Кәсіпкерлер өндірістің жаңа бағыттарын дамытқысы келеді, соның ішінде мен де бармын. Бірақ көптеген ірі компаниялар несиеге белшесінен батқан, бизнестің бүкіл дүние-мүлкі екінші деңгейлі банктерде кепілде тұр. 30 миллиардты игеру біздің облыс үшін оңайға түспейді деген ойдамын», –деп өз пікірімен бөлісті «Жайық-Ет» ЖШС басшысы Темірғали Ескендіров.

«Қазіргі кезде банктер кепіл дүниеге қатты мән беріп, тексереді. Мәселен мен өндірісті дамытуға несие алдым, кепілзат ретінде бүкіл өндірістік кешенді қойдым, оған қоса менен жеке кепілзат талап еткен соң, пәтерімді де банкке кепілге қоюыма тура келді. Негізінде бірінші кепілзат құны несиеден әлдеқайда жоғары еді. Енді несие ала алмаймын, өйткені менде кепілге қоятын дүние қалмады», – дейді «Мак-Тамақ» ЖШС басшысы  Сергей Каверин.

Тігіншілікпен айналысып жүрген «Мария ханым» сән үйінің иесі Жұлдыз Құспанова мен жеке кәсіпкер Алла Оразбаева жеңіл өнеркәсіп саласында  жеңілдетілген несие алу мүмкін емес деп тұжырымдайды. Кәсіпкерлердің айтуынша, банктердің кепілзатқа қатысты қоятын шарттары өте ауыр. Нәтижесінде кәсіпкерлерге өндірісті кеңейту ойын жиып қоюға немесе  несиені жеке тұлға ретінде 22-26 пайыз үстемақымен алуға тура келеді. 

Аймақтар жүйелік мәселелерді шешуге қауқарсыз

Облыстық Кәсіпкерлер палатасы басшысының орынбасары Марат Нұрқуатовтың айтуынша, аймақтағы 15 өндіруші «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасы бойынша жалпы сомасы 6,5 млрд теңге көлеміндегі жеңілдетілген несиеге өтініш берген. Соның ішінде 5 жоба 100 миллионнан аз сомаға өтініш берсе, 10 жоба 100 миллионнан аса қаржыға өтініш тастаған. Бұлар негізінен азық-түлік, жеңіл өнеркәсіп пен білім беру саласындағы жобалар. 

 «Біз ЕДБ басшыларын бизнестің несие кепілзаты бойынша арыз-шағымдарын талқылауға шақырған едік. Бірақ банкирлер импорт алмастыру бойынша несие рәсімдеп жатқан кәсіпкерлердің кепілзатқа қатысты ешқандай проблемалары жоқ деп мәлімдеді»,– дейді Марат Нұрқуатов.

Сонымен қатар ол бүкіл Қазақстанға тән жүйелік мәселелер бар екенін алға тартады. Олар бұл бағдарламаны жүзеге асыруға кедергі келтіруі бек мүмкін. «Бұл ең бірінші, несие алуға ниетті кәсіпкерлер бизнес-жоспарларын қарастырудағы банктің көзқарасына тікелей байланысты», – деп түйіндейді Нұрқуатов. 

Оның айтуынша, екінші деңгейлі банк менеджерлері бизнес-жоспардың аймаққа тиімділігі немесе өзін-өзі өтеу тұрғысынан қарамайды, оларды тек өтімділігі жоғары кепілзат қана қызықтырады. «Несиелеу мүмкіндігін арттыру үшін жаңа өндіріске кепілзат құнының 80 пайызына тең соманы қарыз ретінде беруі керек, ал бүгінде банктер одан басын ала қашады, – дейді ол.– Кепілзат құнының 70-80 пайызына дейінгі соманы несиеге берген кезде, олар бизнес-жоспарды зерттеуге мәжбүр болады, өйткені берілген қарыздың қайтуына дәл осы құжаттың жүзеге асуы кепіл болмақ. Бұл мәселені барлық аймақтың кәсіпкерлері ел болып көтеріп, несие алу үшін тапсырылатын бизнес-жоспарды бағалау жүйесін өзгерту керек».

Импорт алмастыру бағдарламасының жүзеге асуына кедергі келтіруі мүмкін тағы бір мәселе – ауылшаруашылық өнімін өндірушілер мен өңдеушілердің қаржылық мүдделерінің қайшылығы. 

Мәселе мынада, азық-түлік өнімін өндірушілер қосымша құн салығын төлемейді, ал қайта өңдеушілердің барлығы ҚҚС-тан босатылмаған. Нәтижесінде қайта өңдеуші нақты өнім шығарған соң, қазынаға 12 пайыз ҚҚС төлеуге міндетті. Егер ол өндіріске қажетті шикізатты шетелдік өндірушіден алса, онда ҚҚС соған кіреді. Яғни бұл жағдайда қайта өңдеуші ақырғы тауарға 1-5 пайыз ғана ҚҚС төлейді. 

«Бұл мәселені Мемлекеттік кірістер комитетімен бірлесе отырып шешу керек, – дейді Марат Нұрқуатов,– Оны неге қазір көтеріп отырмыз? Өйткені «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасын жүзеге асыру үшін мемлекеттен бөлінген 600 млрд теңгенің 100 миллиарды – ауылшаруашылық өнімдерін өндіру жобаларына, тағы 100 млдр теңгесі ауылшаруашылық шикізатын қайта өңдеу жобаларына бөлінген.  Алайда дәл қазіргі жағдайда қайта өңдеушілерге жергілікті өндірушілермен жұмыс істеген өте тиімсіз болып тұр». 

Отандық тауарлардың саны саусақпен санарлық 

Нұрқуатов мырза келтірген деректерге сүйенсек, 2019 жылдың І тоқсанында Палата Орал қаласының ірі супермаркеттерінде жергілікті өнімнің үлесі қандай екенін анықтау мақсатында зерттеу жүргізген. Нәтижесінде оралдықтар жылына 30 миллиард теңгенің азық-түлігін тұтынса, соның төрттен бір бөлігі ғана жергілікті тауарлар екені анықталған. 

Бұл ретте сарапшы Батыс Қазақстан облысында ұн-макарон өнімдері, ет пен ет өнімдері импортты ығыстырып шығарғанын айтады. Дегенмен, сүт өнімдері, көкөніс, ұннан жасалатын тәттілер әлі де шеттен тасымалданады. Сондай-ақ, жеңіл өнеркәсіп саласы бойынша Батыс Қазақстанда ештеңе өндірілмейді. 

Сондай-ақ құрылыс материалдары саласында да бос тұрған жер көп, айталық, Батыс Қазақстан облысында лак-бояу өндірісі жоқ, ал құрылыс қоспаларына шығарушылардың қатары аз. 

«Қазіргі кезде кәсіпкерлер жеңіл өнеркәсіпті дамытуға ықылас танытып отыр. Біз өзімізге таныс, түсінікті бағыт бойынша жұмыс істеуді бастадық: мәселен, облыста 100 мыңға жуық оқушы мектепке барады, олардың мектеп формасына ата-аналары жалпы 1,5 млрд теңге көлемінде қаржы жұмсайды. Оның 80-90 пайызы – импорттық мектеп формасы. Осы ақшаны облыста қалдыру үшін жергілікті өндірісті қалыптастырып, оны өзіміз тігіп, нарыққа шығаруымыз керек», – деп пайымдайды М.Нұрқуатов. 

Оның айтуынша, жергілікті өндірушілер амалсыз сұраншақтың кейпіне түскен: алдымен банктен несие беруін сұраса, одан кейін өз тауарын сататын орын тағы сұрайды. Елде импорт алмастыру бағдарламасын енгізе отырып, бұл көзқарасты өзгерту керек: банк пен супермаркеттер бизнеспен әріптестікке мүдделі болуы шарт, сонда ғана жергілікті өндірушілердің өнімдері барлық дүкен сөрелерінде пайда болмақ.


1205 просмотров

Бизнесменам не нужны убыточные коммунальные предприятия Балхаша

На их реабилитацию потребуются миллиарды тенге

Фото: Shutterstock

По мнению чиновников, коммунальные предприятия, снабжающие жителей Балхаша водой и теплом, непривлекательны для инвесторов. Так ли это на самом деле, выяснял «Курсив». 

Акимату Балхаша подчиняются три убыточных коммунальных госпредприятия (КГП): «Балхаш Су», «Су жылу транс» и «Балхашэнерго». Работы и услуги, не входящие в их тарифную смету, субсидируются из бюджета, чтобы тариф был финансово устойчивым и не возникло социальной напряженности. 

«Без субсидирования данных статей затрат стоимость коммунальных услуг была бы в несколько раз выше. 70% инженерных сетей города имеют большой износ. То есть расходы по содержанию предприятий несопоставимы с их доходами», – поясняет руководитель отдела ЖКХ Айрат Карамурзин.  

Подведомственные акимату организации являются не только убыточными, но и проблемными. КГП «Балхаш Су» и КГП «Су Жылу Транс» находятся в сложном финансовом положении, КГП «Балхашэнерго» – на реабилитации. 

Братья-близнецы

КГП «Балхаш су» снабжает население питьевой водой, а также отводит канализационные воды. На протяжении нескольких лет предприятие работает в убыток. В прошлом году на его поддержку из областного бюджета выделили 200 млн тенге, в этом – 184 млн тенге.  
 
По данным департамента регулирования естественных монополий Карагандинской области, неисполнение тарифных смет КГП «Балхаш Су» в 2017 году причинило ущерб потребителям в размере 282 млн тенге. Для его возмещения был введен компенсирующий тариф. На днях бывшего директора предприятия Талгата Ежибаева осудили на 3,5 года ограничения свободы за злоупотребление должностными полномочиями. Согласно материалам уголовного дела, он подделал документы, чтобы формально исполнить тарифную смету. Ущерб государству составил 123 млн тенге. 
 
Кроме того, КГП «Балхаш Су» задолжало своим работникам 46 млн тенге. Они не получали заработную плату два летних месяца – июль и август. Выяснилось, что счета государственного предприятия арестованы с июля 2019 года из-за долга перед поставщиком электроэнергии ТОО «КазЭнергоЦентр» в размере 460 млн тенге. 

Как пояснил г-н Карамурзин, предприятие не смогло выплатить данную сумму по причине сложной финансовой ситуации, в которой оказалось после введения компенсирующего тарифа. В связи с этим на его счета наложили арест, который уже сняли. Сейчас организация выходит на стабильный режим работы. Она рассчиталась с сотрудниками за июль, в то время как августовские зарплаты выплачивает по мере поступления средств на свой счет. 
 
Интересно, что дела КГП «Су Жылу Транс», поставляющего населению тепло и горячую воду, идут по похожему сценарию, с той лишь разницей, что оно еще не задерживало зарплаты сотрудникам. Организация тоже не исполняла тарифные сметы, причинив потребителям чуть меньший ущерб – 201 млн тенге. Сейчас бывшего руководителя организации Бейсембека Сармантаева обвиняют в злоупотреблении должностными полномочиями, а именно в заключении фиктивных договоров с поставщиками на сайте госзакупок. 

В отношении КГП «Су Жылу Транс» департамент по регулированию естественных монополий Карагандинской области собирался ввести компенсирующий тариф. Однако в последний момент поменял решение, заменив его на более высокий тариф в качестве чрезвычайной регулирующей меры. Причиной послужило увеличение стоимости приобретаемой тепловой энергии у Балхашской ТЭЦ ТОО «Казахмыс Энерджи».

Фактическое повышение цен монополист произвел раньше на полтора месяца, чем предписывал антимонопольный орган. С 1 августа он увеличил тариф на горячую воду почти вдвое – со 136 тенге за куб. м до 262 тенге за куб. м. Сейчас по данному факту проводит расследование департамент. 

Вместе с тем КГП «Су Жылу Транс» задолжало ТОО «Kazakhmys Energy» 765 млн тенге, что почти вдвое больше по сравнению с долгами КГП «Балхаш Су» перед ТОО «Каз­ЭнергоЦентр». 

Предприятие также получает дополнительную поддержку от государства. В 2018 году из областного бюджета ему выделили 234 млн тенге, в 2019-м – 234 млн тенге.

Бездонный колодец 

Несколько лет назад в Казахстане началась оптимизация подведомственных организаций госорганам. В «Комплексный» план приватизации на 2016-2020 годы» вошли 780 объектов, из балхашских КГП в их числе оказалось только «Балхаш Энерго», которое до 2022 года будет проходить процедуру реабилитации.  

По словам Айрата Карамурзина, акимат не выставляет КГП «Балхаш Су» и КГП «Су Жылу Транс» на торги ввиду их инвестиционной непривлекательности. К примеру, для организации нормального водоснабжения на ремонт городских сетей, водозаборных и очистных сооружений, а также водовода поселка Саяк необходимо потратить 24,7 млрд тенге.

Юрист Ирина Фурсова полагает, что нежелание акимата передавать предприятия в частные руки может иметь другое объяснение.  
«С 2009 года департамент по регулированию естественных монополий утверждает инвестиционные программы для реконструкции коммунальных сетей. В числе прочих такой возможностью воспользовались ТОО «Караганды Су», ТОО «Теп­лотранзит Караганда», ТОО «Караганды Жарык». Балхашские КГП тоже могли бы проводить инвестиционные программы и через тариф получать деньги на реконструкцию коммунальных сетей. Почему акимат этого не сделал? Вероятно, ему выгодно брать субсидии из бюджета, совершенно не беспокоясь о модернизации этих сетей», – рассуждает правовед.
 
По мнению вице-президента Независимой ассоциации предпринимателей РК Тимура Назханова, установленная еще в советские годы система функционирования КГП в настоящее время не работает, поэтому необходима полная перестройка. 

«Общественность не допускается к реальным расходам и доходам этих предприятий. Они фактически закрытые. Система такая, что все нужно кардинально менять. Иначе так и будет бездонный колодец, куда уходят деньги налогоплательщиков», – отметил г-н Назханов.

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

Цифра дня

64-е
место
занял Казахстан по скорости фиксированного интернета в мире

Цитата дня

Популизм – это политика посредственности. Я не раздаю пустых обещаний. Я - человек конкретных дел. Я буду твердо проводить в жизнь свою программу реформ.

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank

Вы - главная инвест-идея

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций