1805 просмотров
1805 просмотров

Қазақстанның түзеу мекемелерінде қалай кәсіп бастауға болады?

Еліміздегі колонияларда 240-тан аса жеке кәсіпкер жұмыс істейді

Фото: Shutterstock

Өндірістік шығынның көптігі және жалдық ақының қымбаттығы бизнесмендерді кәсіп бастауға ыңғайлы, арзан жер іздеуге итермелейді. Шығынды қысқартудың тиімді бір жолы – қылмыстық-түзеу мекемелері негізінде кәсіп бастау.
 
Қазақстандық қылмыстық-атқару жүйесінің (ҚАЖ)  негізінде екі республикалық мемлекеттік кәсіпорын өндіріспен айналысады: республика бойынша 19 филиалы бар «Еңбек» РМК мен екі филиалы бар «Еңбек Өскемен» кәсіпорны. Олардың екеуі де Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қылмыстық-атқару жүйесі Комитетіне (ҚР ІІМ  ҚАЖ комитеті) қарайды.

Сонымен қатар, республика бойынша  түзеу мекемелерінде 242 жеке кәсіпкер кәсібін дөңгелетіп отыр. Бұндай кәсіпкерлердің қатары Шығыс Қазақстан облысында көп (64) болса, Жамбыл облысындағы түзеу мекемелерінде 28 кәсіпкер іс бастаған, Қарағанды облысында олардың саны –22. 

ІІМ ҚАЖ комитеті өкілдерінің айтуынша, бұндай кәсіпорындардың саны аймақта қанша қылмыстық-түзеу мекемесі орналасқанына байланысты: түзеу мекемелері көп болған сайын, кәсіпорын қатары да артады. Сондай-ақ оған  облыс аумағы да әсер етеді. 

Мәселен, Алматыда бір тергеу изоляторы, қоныстандыру қолониясы және кәмелетке толмағандарға арналған тәрбие колониясы бар, ал қылмыстық-атқару жүйесі негізінде бизнес жүргізетін бірде-бір кәсіпкер жоқ.

Жалпы Қазақстан бойынша 66 түзеу мекемесі бар болса, оның 49-ы – түзеу мекемелері, 15-і – қоныстандыру колониясы, Алматыда кәмелетке толмағандарға арналған тәрбие колониясы және Арқалықта 1 түрме орналасқан. Сонымен қатар, республика бойынша 16, яғни, Түркістан облысынан басқа аймақтардың әрқайсында бір-бірден  тергеу изоляторы жұмыс істейді. 

Бас прокуратура Құқықтық статистика және арнайы есепке алу  комитетінің дерегі бойынша, елімізде 2018 жылы 31,3 мың сотталушы болса, соның 413-і – кәмелеттік жасқа толмағандар. 

Осыдан 15 жыл бұрынғы деректермен салыстырсақ, сотталушылардың саны біршама көп болғанын байқаймыз, ол кезде елдегі түзеу мекемелерінде 50 мыңнан аса адам жазасын өтесе, кәмелекетке толмағандардың саны 3,3 мың болған. 

Уәкілетті мекеменің дерегіне сүйенсек, елдегі қылмыстық заңнаманы жеңілдетудің арқасында сотталушылардың саны азайған. Әсіресе экономикалық құқық бұзушылыққа қатысты нормалар қайта қаралып, кейбір жағдайда бас бостандығынан айыру айыппұлмен алмастырылған.
 
Былтыр сотталғандардың саны бойынша Алматы көш бастап тұр – 2,9 мың, Шығыс Қазақстанда – 2,8 мың және Қарағанды облысында 2,6 мың адам бас бостандығынан айырылған. Сотталғандардың қатары Атырау облысында төмен - 972, Шымкентте  1 мыңға жуық, ал Солтүстік Қазақстан облысында 1,1 мың адам темір тордың ар жағына түскен. 
Солардың ішінде 2019 жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша, 11,3 мың сотталушы жұмыспен қамтылып, олардың 4,4 мыңы ҚАЖ кәсіпорындарында еңбек етсе, 3 мыңға жуығы түзеу мекемелеріндегі шаруашылыққа тартылған, ол 3,9 мың адам басқа да ақылы жұмыспен қамтылған. 

Қазақстан түрмелерінде қалай кәсіп бастауға болады?

ҚАЖ мекемелерінде кәсіп бастағысы келетін бизнесмендер үшін қажетті ғимаратты сатып алу құқығынсыз сенімгерлік басқаруға алып, жалдық ақысыз өндіріс ашу мүмкіндігі бар.
 
Сонымен қатар, «Бизнестің жол картасы - 2020» бағдарламасы аясында мемлекет ұсынатын жеңілдікті пайдалана алады. Айталық, мемлекеттік кепілдемемен банктен қарыз алуға немесе несие үстемақысын субцидиялауға болады. 

Кәсіп бастауға ынталы, бірақ идеясы жоқ азаматтар үшін Ішкі істер министрлігі орта және шағын кәсіпке арналған «1000 бизнес-идеяның» тізімін жасаған. 

Бұл тізімнің ішінде саңырауқұлақ өсіру, жыл бойы дәрілік шөп пен құлпынай өсіру, дәрілік пектин шығару, аскөк өсіру, декоративті құстар мен жануарларға арналған жем шығару, ұялы телефондарға арналған қаптама өндірісі, құрғақ тазалауды ұйымдастыру жобасы бар. 

Ал жазасын өтеушілерге «Сотталғандар үшін 100 іс» әдістемелік құралы құрастырылған. Ол адамдардың бостандықтағы икем-дағдысын жоғалтып алмай, жұмыс барысында қолдануына ықпал етуі тиіс. Бұндай жұмыс кәсіпкерлікке жатпайды.
 
Кәсіпкер өндірісті қолға алмас бұрын ескеретін жайт, түзеу мекемелеріндегі құрал-жабдықтар ескіріп, коммуникацияның сапасы да көңіл көншітерлік болмауы  мүмкін. Егер кәсіпкердің алдында өндіріс өнімділігін арттыру міндеті тұрса, ондағы құрал-жабдықтарды ауыстыруына немесе жақсылап жөндеуіне тура келеді. 

Түзеу мекемесінде кәсіп бастау үшін кәсіпкерге ең алдымен жұмыспен қамтылатын сотталушылардың саны көрсетілген бизнес-жоспар құру керек. Содан кейін ҚАЖ мекемелері аймағынан қолайлы тұрғынжай тауып, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетімен келісім-шартқа отыруы тиіс. 

Содан кейін ҚАЖ мекемесі, тапсырыс беруші (кәсікер) және жұмыспен қамтылатын сотталушы арасында қызмет көрсету туралы келісім-шарт жасалады. Сотталушылар тек жалдамалы жұмысқа тұра алады, олардың өз кәсібін бастауға құқығы жоқ. 

Тапсырыс беруші үшін еңбекақы қорының аздығы да қосымша жеңілдік. ҚАЖ комитетінің дерегі бойынша, сотталушылардың орташа жалақысы 30 мың теңгені құрайды.

Қандай кәсіпорындар бар?

ҚАЖ мекемелері негізінде жұмыс істейтін кәсіпкерлердің көпшілігі жеке кәсіпкер ретінде тіркелген. Олардың саны – 179, ал жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің саны – 62 және 1 акционерлік қоғам тіркелген.

ҚАЖ комитетінің баспасөз қызметі қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар туралы бірнеше мысал келтірді.
«Степногор подшипник зауыты» АҚ – Ақмола облысындағы ҚАЖ мекемесі негізінде өндіріспен айналысатын акционерлік қоғам түріндегі жалғыз компания.

Бұл зауыт теміржол көлігіне (вагон, тепловоз, электровоз т.б.) арналған шығыршықты мойынтірек шығарады. Кәсіпорын 84 сотталушыны жұмыспен қамтыған. 

2018 жылы «Глотвелл» ЖШС Алматы облыстық ҚАЖД-ның  ЛА-155/8 мекемесінен 1906,5 шаршы метр тұрғынжайды сенімгерлік басқаруға алған. Кәсіпорын негізінен тігін бұйымдарын шығарумен айналысады, ол 50 сотталушыны жұмыспен қамтып отыр. 

«Бастау ЛТД 2006» ЖШС да сол мекемеден 850 шаршы метр ғимаратты сенімгерлік басқаруға алып, 26 сотталушыны жұмыспен қамтыған. Компания металқұрылғы жасау, ғимаратты ішкі және сыртқы әрлеу, кәсіпорын, кеңсе, инфрақұрылым мен тұрғын үй сынды құрылыс нысандарында интерьер жасаумен айналысады.
 
Павлодар облыстық ҚАЖД-ның АП-162/3  мекемесінде «СтройБиоРесурс» ЖШС ағаш өңдеу өндірісін жолға қойып, 162 адамды жұмыспен қамтып отыр. 

Сонымен қатар, ҚАЖ комитетінің мәліметтері бойынша, Қазақстанның аймақтарында «Еңбек» РМК белсенді жұмыс істеп тұр. Мәселен, «Еңбек» РМК-ның Нұр-Сұлтан қаласындағы базасында дәнді дақыл өсіретін шаруа қожалығы, құрылысқа қажетті құм блоктарын шығаратын шеберхана, өндіріске арналған  киім тігетін тігін шеберханасы, ағаш үстел мен орындық, кәдесый және басқа да ағаш өнімдерін жасайтын ағаш өңдеу шеберханасы, наубайхана бар.

Сонымен қатар РМК-ның осы филиалында орналасқан макарон өнімдерін шығаратын цех Ақмола облысының барлық ҚАЖ мекемелеріне ұн өнімдерін жеткізеді. Бұл цех шығаратын бір келі макаронның бағасы - 171 теңге.

«Еңбек Өскемен» РМК Шығыс Қазақстан облысы, Жарма аудандық филиалы негізінде бидай мен арпа егіліп, картоп, сәбіз, қызылша және қырыққабат өсіріледі. Осы мекеменің басқа базасында ҚАЖ мекемелері, медицина мекемелері, балабақша мен мектептердің қажеттілігі  үшін біркелкі форма, киім және төсек-орын жабдықтарын тігетін тігін цехы құрылған.  
«Кәсіпкерлерді тарту сотталушыларды жұмыспен қамту мәселесін шешу және оларды түзету құралына айналды. 

Сотталғандардың еңбекке араласуы бостандыққа шыққаннан кейін де рецидивті қылмыстың алдын алуға көмектеседі»,– деп пайымдайды ҚАЖ комитетінің қызметкерлері. 

ІІМ ҚАЖ комитеті өкілдерінің айтуынша, сотталғандар алатын жалақы аз да болса, қылмыс нәтижесінде  мемлекетке, жеке және заңды тұлғаларға келтірілген материалдық шығынды өтеуге мүмкіндік береді.

«Егер сотталушы түзету мекемелерінде еңбекке белсене араласатын болса, бұл жайт жазаны өтеуден шартты түрде босату немесе жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл түріне ауыстыру туралы мәселе қарастырылғанда ескеріледі», – деп атап өтті ҚАЖ комитетінің баспасөз қызметі.

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

kursiv_in_telegram.JPG


Материалы по теме


Читайте в этой рубрике

 

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

kursiv_instagram.gif

Читайте свежий номер

rgo