Перейти к основному содержанию

bavaria_seasonX_1200x120.gif


442 просмотра

Теңге бағамына не әсер етеді?

Kursiv Research ұлттық валюта курсына қандай факторлар әсер ететінін анықтап көрді

Фото: Shutterstock

Ұлттық банк сарапшылары теңге бағамына мұнай бағасы, төлем теңгерімі мен сауда серіктестері сияқты факторлар әсер етуі мүмкін деп тұжырымдайды. Kursiv Research теңге бағамының Қазақстанның сауда серіктес елдеріндегі жағдай және олардың валюта бағамымен қалай байланысты екенін анықтап көрді.  

Бұқаралық ақпарат құралдарында қаржы нарығы өкілдерінің пікірталастарын жиі байқауға болады, және бұл сөз жарысы ұлттық валютаны еркін айналымға жіберудің дұрыс-бұрысын анықтаумен ғана шектеліп отырған жоқ. 

Қазақстанда 2015 жылдың тамызынан бері инфляциялық шектеу режимі қабылданып, валюта бағамының бұған дейін Ұлттық банк белгілейтін шекті дәлізі алынып тасталды. Инфляциялық таргеттеу (шектеу) дегеніміз - ортамерзімді кезеңде  инфляцияның нысаналы көрсеткішін белгілеуге және соған қол жеткізуге бағытталған ақша-несие саясаты режимі. 2019 жылы бұл көрсеткіш 4-6% деңгейінде қалыптасты.

Қазіргі кезде теңге бағамы ішкі және сыртқы макроэкономикалық факторларды ескере отырып, нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың ықпалымен қалыптасады. Ұлттық Банк реттеуші ретінде теңге бағамының қалыптасуына араласпайды, бірақ қаржы жүйесіне қауіп төнген жағдайда, валюталық интервенция жүргізу арқылы оның күрт құбылуына жол бермеу құқығын өзіне қалдырады.

Қаржылық реттеуші өкілдерінің пікірінше, мұндай режимнің артықшылығы – отандық тауар өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін қолдау арқылы нақты айырбас бағамына қол жеткізу, ағымдағы шот бойынша бейтеңгерімнің алдын алу және халықаралық резервтердің, соның ішінде алтын-валюталық қордың төмендеуіне жол бермеу. 

Теңгені еркін айналымға жіберудің басты кемшілігіне оның мұнай нарығы мен басқа да сыртқы факторларға тым тәуелділігін жатқызады. 

Ұлттық валюта бағамына қандай факторлар әсер етеді?

Теңге бағамына тікелей әсер ететін негізгі факторларды сыртқы және ішкі деп бөледі. 

Ұлттық банк сыртқы факторлар қатарына әлемдік нарықтағы мұнай бағасын, негізгі сауда серіктестеріндегі валюта бағамының динамикасы (ең алдымен Рессей рублі),  әлемдік пайыздық мөлшерлеме және жаһандық геосаяси жағдайды жатқызады.   

Қаржы реттеушінің ақпараты бойынша, Brent маркалы мұнай бағасы 2018 жылдың 9 айында, 2017 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, 39 пайызға қымбаттап, 1 барреліне 52 доллардан 72,3-ке көтерілген. 

Ал ішкі факторлар қатарына Ұлттық банк инфляция өзгерісін, негізгі мөлшерлеме деңгейін, экспортер компаниялардан түсетін салықтық төлемдер мен қазына қаржысының игерілуін және т.б. жатқызады. 

Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышев БАҚ-қа берген сұхбаттарында ұзақмерзімді кезеңде теңгенің айырбас бағамы елдің төлем теңгерімімен айқындалатынын, ол өз кезегінде жоғарыда аталған факторлардың, соның ішінде серіктес елдердегі жағдайдың әсерін қамтитынын жиі айтады. 

2018 жылдың 9 айында ағымдағы шот операцияларының тапшылығы 2017 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда, 10 есе төмендеп, 4,6 млрд доллардан 0,5 млрд долларға азайғанын атап өту керек. Бұл ретте 2018 жылдың ІІІ тоқсанында ағымдағы операциялар шоты 0,2 млрд доллар профицит  көлемінде қалыптасты деп хабарлайды Ұлттық банк.  

Экономист Айдархан Құсайынов теңге бағамы белгілі бір факторға, тіпті долларға да байланып тұрған жоқ деп есептейді. Ұлттық валюта бағамын нарық айқындайды, бірақ нарықтың өзі тауар ағынын есепке алғанымен, оның қалай, неге негізделетіні белгісіз. Бұл ретте, көпшіліктің оның себебін табуға ұмтылуы да дұрыс емес дейді сарапшы. 

Саясаттанушы Досым Сәтбаевтың айтуынша, Қазақстанның көршілері – Өзбекстан мен Қырғызстанға қарағанда, әлемдік экономикамен ықпалдастығы тереңдеп кеткен. «Бұл сыртқы факторлардың әсері  елеулі болады деген сөз: Ресейге салынған санкциялар болсын, АҚШ пен Қытай арасындағы текетірес болсын. Жалпы алғанда, теңге бағамына әсер ететін сыртқы факторлар өте көп: бұл мұнай мен шикізат бағасы, әлемдегі экономикалық және қаржылық жағдай, соның ішінде елдің сауда әріптестеріндегі ахуал, – деп түйіндейді Д.Сәтбаев.  

Қазақстанның негізгі сауда серіктестері 

ҚР Статистика және Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері бойынша, 2018 жылдың 9 айында Қазақстанның жалпы сауда айналымы $68,2 млрд құрап, 2017 жылдың дәл осы кезеңімен салыстырғанда, 21,8 пайызға немесе 12,2 млрд долларға өскен. Жалпы тауар айналымының 65,2 пайызын экспорт құраса, импорттың үлесіне 34,8 пайызы тиген. 

Ал 2013 жылдың 9 айындағы тауар айналымы жоғары болып, 98,1 млрд долларды құраған. Айта кетейік, сол жылдың қыркүйегінде теңге бағамы 1 АҚШ долларына 153,62 теңге болса, 2018 жылы ол 363,07-ге жеткен. Экспорт пен импорттың үлесі сәйкесінше, 64,3 және 35,7 пайызды құраған. 

Тауар айналымының көлемі бойынша Қазақстанның ең негізгі сауда серіктестері – Ресей, Еуропалық Одақ елдері (соның ішінде – Италия) және Қытай. 

Жоғарыда аталған елдерден бөлек, серіктестердің ондығына Нидерланды, Франция, Корей Республикасы, Швейцария, Өзбекстан, Германия және АҚШ кіреді. 

2018 жылғы 3 тоқсанның қорытындысы бойынша, Қазақстан мен Ресей Федерациясының арасындағы сауда айналымы 12,8 млрд долларды құрады, соның ішінде 3,8 млрд доллары – экспорт, ал 9 млрд – импорт. 

Ресейге экспортталатын тауарлардың ішінде жалпы сомасы 390,42 млн доллар – иленген темір, темір кені мен концентраты – 311,3 млн доллар, 74 млн долларға саудалаған электр қуатының үлесі жоғары.

Импорт құрылымында алғашқы орынды мұнай және мұнай өнімдерінің еншілегені қызық ($527,8 млн), екінші орында – жеңіл көлік ($217,1 млн),  тұрса, үшінші орында – мұнай газдары мен көмірсутек ($175,9 млн), одан кейін теміржол және трамвай вагондары ($171,4 млн) келеді.  

Қазақстанның екінші ірі сауда серіктесі  – Италия, екі ел арасындағы тауар айналым 9,8 млрд долларды құрайды, соның ішінде экспорт – 8,8 млрд долларды құраса, импорт – $1 млрд шамасында. Бұл елге тасымалданатын тауарлардың ішінде мұнай мен мұнай өнімдерінің үлесі жоғары – 8,7 млрд доллар, 58,6 млн доллардың астығы, құны 45,5 млн долларға тең ферроқорытпа сатылған. Ал импортталатын тауарлар қатарында электр машиналары мен құрылғыларының бөлшектері – $206,2 млн, құбыр желісіне арналған темір арқау ($133,6 млн) бар. 

Қытай Қазақстанмен сауда айналымда үшінші орынға жайғасып, экспорт пен импорт сәйкесінше, 4,2 және 4 млрд долларды құрады. Елден 973,5 млн доллардың тазартылған мысы, 647,9 млн доллар тұратын мұнай газдары мен көмірсутек сатылған. 

Ал Қытайдан телефондар ($447,85 млн), есептеуіш машиналар мен олардың бөлшектері ($184 млн), және бульдозер, грейдер, тегістегіш ($115,2 млн) тасымалданады.

Сауда серіктестері және теңге бағамы

Қазақстанның негізгі сауда әріптестерінің үштігіне: Ресей – рублімен, Италия – еуросымен, Қытай – юанымен кіретінін айттық. Олардың әрқайсысының өз ұлттық валютасы болғанымен, Қазақстанмен сауда айналымы АҚШ доллармен есептелінеді. 

Жаһандану және өзара бірігу заманында, әлемдегі барлық саяси және қаржылық оқиғалар қазақстандық теңге бағамының қалыптасуына айтарлықтай әсер етеді. Теңге бағамы белгілі бір дәрежеде негізгі серіктес елдердің валюта бағамына тәуелді.

Соңғы бес жылдағы Ресей рублі мен теңге арасындағы өзара байланысты талдасақ, рубль бағамының 2013-2018 жылдары долларға қатысты 103% -ға арзандап, ал теңге 136,3%-ға құнсызданғанын байқауға болады.

Валюталар арасындағы байланыстың жарқын мысалы ретінде, 2014 жылы Ресей рублінің басындағы жағдайды алсақ болады. 2014-2015 жылдары ресейлік рубльдің құны 1АҚШ долларына  39,39-дан 66,24 рубльге дейін төмендеді. 2014 жылдың 16 желтоқсаны Ресейде «Қара сейсенбі» деген атпен есте қалды. Ресей Орталық банкі негізгі мөлшерлемені бірден 5% -ға көтеріп, 17% -ға жеткізді. Бұның басты себебі - ел қазынасына кіретін кірістің басым бөлігін құрайтын  энергия ресурстары құнының төмендеуі, Украинадағы оқиғаларға байланысты Ресейге экономикалық санкцияларды енгізілуі. 

Рубльдің әлсіреуіне байланысты Ресей тауарлары өзге мемлекет азаматтарына қолжетімді бола түсті. Көрші елдердің, соның ішінде Қазақстан тұрғындары автокөлік, тұрмыстық техника, электроника, киім, жылжымайтын мүлікті жаппай сатып ала бастады. 

Ал 2014 жылдың ақпанында теңге 1 АҚШ долларына қатысты 155-тен 185-ке құнсызданып үлгерген еді. Қазақстан да, өзге елдер секілді экспорттық кіріске тәуелді, сондықтан Ресейдегі желтоқсандағы жағдай, теңге тағы да құнсыздануы мүмкін деген белгі еді. 2015 жылдың тамызында теңге тағы әлсіреп, ұлттық валюта бағамы 255-ке төмендеді. Сол жылдың қыркүйегінде 1 АҚШ долларының құны 270,4 теңге айналасында қалыптасты.   

Ал евро соңғы 5 жылда долларға қатысты 16,2 пайызға арзандаса, қытай юані – 12,2 пайызға құнсызданған. 

Теңгенің доллардан басқа валюталарға қатысты бағамы кросс-курс арқылы анықталады. Бұл не деген сөз? Мәселен, қытай юані бағамын анықтау үшін, CNY/KZT валюталық жұбын доллармен жұптастырып, екіге бөлу керек: CNY/USD (юань/доллар) және USD/KZT (доллар/теңге). Валюталар жұбының биржадағы мәні көбейтіліп, юань/теңге жұбы үшін кросс-курс анықталады. Бұл тәсіл әдетте валюталық сауда-саттық аз болғанда және өтімсіз баға белгіленімі қалыптасу тәуекелі жоғары кезде қолданылады. Демек, теңгенің долларға қатысты құнсыздануы ұзақмерзімді кезеңде кросс-курс арқылы басқа да валюта бағамына әсер етеді.

2018 жылдың басынан бері қытай юані мен теңге арасында әлдебір өзара байланыс пайда болған еді. Сарапшылар валюта нарығындағы бұл жағдайды ЕАЭО және ШЫҰ-ға кіретін елдер арасында тығыз нарық қалыптасуымен түсіндіреді. Сарапшылардың пікіріне сүйенсек, алдағы уақытта аймақтың ірі экономикаларының өзара тәуелділігі мен валюталарының өзара байланысы арта түспек.

Қазақстаның тағы бір сауда әріптесі – Италия туралы айтар болсақ, Еуроодақтың оған салатын санкциялары Қазақстанға да, теңге бағамына да әсер етуі мүмкін. Инвесторлар Италиядағы, сондай-ақ, ЕО құрамындағы басқа елдердергі жағдайдың қолайсыз қалыптасуынан қорқады, ол өз кезегінде валюталық одақтың тұрақты өмір сүретініне күмән тудырады. 

Жаһандық жағдайдың қиындауы, Қазақстан экспорттайтын тауар бағасының төмендеуі, соның ішінде мұнай мен металл да бар, ЖІӨ-нің даму қарқынына әсер етіп, Қазақстан экономикасының осал тұсын одан әрі ақсаңдатады. Теңгенің құнсыздануы нәтижесінде экспорттық кірістің азаюы ел қазынасы мен оның төлем қабілетіне кері әсер етуі мүмкін. 

Ал Қазақстанның негізгі сауда әріптесі – Ресейге келер болсақ, рубльдің құнсыздануы қазақстандық экпорттаушылар, соның ішінде ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер үшін тағы бір мәселені туындатады. Көрші елдің арзан тауарлары Қазақстан нарығына келуі мүмкін, бұл отандық тауар өндірушілер үшін жағымсыз жайт. 

Десе де, көптеген сарапшылар Ұлттық банк өкілдерінің пікірімен келісе отырып, теңге бағамына әсер ететін факторлар арасынан серіктес елдердегі жағдай мен олардың валюта бағамын ерекше атап өтті. 

Айталық, «Альпари» ақпараттық-сараптамалық орталығы директорының орынбасары Наталья Мильтчакованың пікіріне сүйенсек, әрине, рубль курсы мен теңге бағамының арасында өзара байланыс бар, дегенмен, рубль құны теңге бағамын айқындайтын жалғыз және басты фактор деп тұжырымдау қате болар еді. Бірақ та, орта мерзімді уақыт аралығын алсақ (1-2 апта), ресейлік рубль мен теңге бағамы бірдей дерлік динамика көрсетеді: не бірге нығаяды, не бірге құнсызданады. Тек екі валютаның төмендеу немесе өрлеу қарқыны әртүрлі, рубль бағамы ерекше құбылып тұрса, теңге одан тұрақтылау. 

Бұндай тәуелділіктің себебі айқын: Ресей – Қазақстанның ең ірі сауда саттық серіктесі. Егер Ресейдің басындағы қиындықтар, айталық, экономикалық санкциялар, оның экономикасына кері әсер етсе, міндетті түрде сауда серіктестері де зиян шегеді. Алайда теңге де, рубль де мұнай бағасына қатты тәуелді екенін естен шығармау керек, дегенмен рубль бағамына басқа да факторлар әсер етіп, бұрынғыдай мұнай бағасына қатты тәуелді емес деп тұжырымдайды сарапшы. 

«Альпари» агенттігінің деректері бойынша, 2018 жылы теңге өзге дамушы мемлекеттердің валюталарымен салыстырғанда, ең төменгі көрсеткіш көрсеткен жоқ. Бір жыл ішінде түрік лирасы, аргентин песосы мен криптовалютаға байлаған венесуэлиялық воливардың қалай «құлағанын» айтпаған күннің өзінде, Ресей рублі 18 пайызға құнсызданса, теңге 12 пайызға арзандаған. 

Ал «Финам» компаниялар тобының сарапшысы Алексей Коренев Ресей үшін ең басты факторлар – мұнай бағасы мен енгізілген санциялар, Орталық Банк ұстанған саясат деп пайымдайды. Әр кезеңде жоғарыда аталған көрсеткіштердің салмағы айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. Мәселен,  өткен жылы ресей рублінің қатты құнсыздануы  Ресейге салынған санкциялардың күшеюімен сәйкес келді. Сонымен қатар, былтыр көктем мен жазда мұнай бағасы айтарлықтай қымбаттағанда, ол ұлттық валюта бағамының нығаюына негіз бола алмады, оған Ресей Банкінің  Қаржы министрлігі үшін бюджет шеңберінде нарықтағы валюталарды сатып алуы себеп, дейді сарапшы. 

Ал Қазақстанның ұлттық валюта бағамына әсер ететін факторлар да, олардың салмағы да өзгеше болғанымен, Ресейдікінен айырмашылығы аз деп атап өтті маман.

Ресей валютасының динамикасы теңге динамикасына да айтарлықтай әсер етеді. Кейбір кезеңдерде рубль мен теңге динамикасындағы айырмашылық,  осы санкциялардың теңге курсына еш ықпал етпеуінен да туындауы мүмкін.   

«Фридом Финанс» инвестициялық компаниясының департамент директоры Ерлан Әбдікәрімов 2019 жылы теңге бағамының негізгі қозғаушы күші – былтырғыдай, рубль курсы болады деп тұжырымдайды. Ал рубль бағамына мұнай бағасы, Ресей Орталық банкінің ақша-несие саясаты және кейбір геосаяси жағдайлар әсер етеді деп пайымдайды сарапшы.


4711 просмотров

«Болашак»: отменить нельзя оставить

Какие финансовые затраты несет государство по программе и оправданны ли они, разбирался Kursiv Research

Фото: Shutterstock

Четверть века прошло с тех пор, как в Казахстане стали практиковать международную образовательную программу «Болашак», созданную по примеру развитых стран мира. За 25 лет реализации программы присуждено 13 244 стипендии, из них порядка 2% стипендиатов не смогли завершить обучение по тем или иным причинам. Трудоустроено 99,1% всех выпускников, остальные 0,9% - все еще на стадии трудоустройства.

Человеческий капитал издревле считался одним из факторов экономического и инновационного роста. Во многих развитых и развивающихся странах практикуются программы по обучению молодых людей – студентов, аспирантов и научных работников – за рубежом за счет средств госбюджета. Цель всех этих программ – получение молодежью новых знаний и опыта в ведущих странах мира для их дальнейшего применения во благо своего государства. В Казахстане в 1993 году была учреждена международная стипендия «Болашак», в которой модель подготовки специалистов построена по примеру Сингапура.

В Сингапуре такая стипендия носит название Президентской и присуждается талантливой перспективной молодежи. Претенденты проходят жесткий отбор. По его результатам они могут бесплатно обучиться за рубежом с дальнейшей отработкой на государственной службе. Отправляют их в основном в Канаду, Китай, Францию, Германию, Японию, Швейцарию, США и ряд других стран. После завершения учебы выпускник обязан отработать на госслужбе шесть лет, если же языком обучения был не английский, то такой срок сокращается до пяти лет.

У ближайшего соседа Казахстана, России, существует схожая программа, называется она Стипендия президента РФ для обучения за рубежом. Стандартными ее условиями являются гражданство России, обучение на бакалавриате или магистратуре одного из вузов страны, отличная учеба, рекомендации ученого совета университета, публикации и другие.

Аналогичные программы есть в Великобритании, Малайзии, Франции и США.

О казахстанской версии

В ноябре 2018 года исполнилось 25 лет с момента учреждения программы «Болашак», цель которой – подготовка специалистов для приоритетных секторов экономики.

С 1994 по 2004 год по программе было присуждено 785 стипендий, в основном на экономические и гуманитарные специальности.

Уже позже, с 2005 года, государство стало ежегодно увеличивать количество стипендий. Число уезжающих по программе выросло до 3 тыс. в год, а выбор стран, в которые могли поехать наши соотечественники, расширился с 13 до 33. В это же время был создан единый администратор – Центр международных программ (ЦМП), занимающийся мониторингом процесса обучения и трудоустройства стипендиатов.

Для сельской молодежи, госслужащих и научно-педагогических работников возможность обучаться по программе и стажироваться с предварительной языковой подготовкой стала доступна только с 2008 года.

Еще одним важным моментом в программе была отмена обучения на бакалавриате в 2011 году. Тогда же началась подготовка кадров на основании запросов госорганов.

С каждым годом в стране повышаются требования к претендентам по университету, в котором они обучались, по уровню иностранного языка, по выбору вуза за рубежом. За 25 лет реализации программы «Болашак» присуждено 13 244 стипендии, из них с 2005-го по 2018 год – 12 459 стипендий.

Из 12 459 стипендий: 3379 присуждены для обучения по программе бакалавриата, 6 598 – магистратуры, 36 – аспирантуры, 87 – клинической аспирантуры, 306 – докторантуры, 2 053 – для прохождения стажировки.

По данным Центра международных программ, в начале октября 2018 года на обучении находились 1 142 стипендиата, из них 13 человек – по программе бакалавриата, 937 – магистратуры, 123 – докторантуры, 69 проходят стажировку.

Популярные направления болашаковцев

Государство ежегодно тратит огромные бюджетные средства с целью обучить и получить хорошие кадры. Стоимость разнится в зависимости от страны.

Так, например, по курсу иностранных валют Национального банка РК на конец ноября 2018 года, самое дорогое образование было в Швейцарии. Год обучения одного стипендиата в магистратуре вузов этой страны стоил порядка 31,8 млн тенге.

В США стоимость одного года в магистратуре или докторантуре оценивалась в 24 млн тенге.

В Австралии цена обучения болашаковца за тот же период составляла порядка 19 млн тенге, в Австрии – примерно 12,4 млн тенге, в Великобритании – 17–19 млн тенге.

Сравнительно недорогое образование в Китае – примерно 4,6 млн тенге, в России – 7-8 млн тенге, ФРГ – 8,7 млн тенге, Южной Корее – 7,1 млн тенге.

Болашаковцы в основном предпочитают высшие учебные заведения Великобритании и Ирландии, таких 48,8%, США и Канады – 37,1%, стран континентальной Европы – 4,7%, Азии и Океании – 4,8% и только 4,6% – России.

Так, в Великобритании самыми популярными среди казахстанцев являются Манчестерский университет, Королевский колледж Лондона, Университет Лестера и Университет Абердина.

Чаще всего стипендиаты останавливают свой выбор на таких специальностях, как «Бухгалтерский учет и аудит, финансы», «Право», «Нефтегазовое дело» и «Международные отношения».

А где же выпускники?

shutterstock_658847998.jpg

Проблемой и неким показателем результативности программы «Болашак» может стать дальнейшее трудоустройство выпускников, в частности их желание работать на государственной службе либо в связанных секторах.

По правилам «Болашака» каждый выпускник программы после завершения своего обучения обязан отработать по специальности определенное количество лет. Так, в городах республиканского значения отработка для выпускника составляет пять лет, в регионе – три года, в сфере образования – два года.

На конец 2018 года уже более 5 тыс. выпускников исполнили договорные обязательства по условиям стипендии и еще чуть больше 4 тыс. находятся на мониторинге у ЦМП.

Каков процент трудоустроенных выпускников?

По данным единого регистратора ЦМП, из всех выпускников за время существования программы 99,1% трудоустроены. Но есть и те, которые находятся на стадии трудоустройства или фактически все еще считаются безработными. Их доля мала, каких-то 0,9%, или 37 человек.

Однако 37 безработных человек, тем более выпускников международной программы с багажом знаний от зарубежных престижных вузов – это не так уж и мало.

Что касается трудоустроенной молодежи, то чуть меньше ее половины, а именно 47,2%, работают в квазигосударственном секторе. Популярными среди болашаковцев являются частные казахстанские компании – их выбрали 32%.

12% всех выпускников трудятся в государственных органах, 6,9% – в иностранных компаниях, 0,9% – в общественных объединениях и только 0,1% – в дипломатических и международных организациях.

В документе «Политическая трансформация РК в контексте смены управленческой элиты» Центра актуальных исследований «Альтернатива» отмечается, что болашаковцы в своем большинстве в силу тех или иных обстоятельств либо не считают для себя престижным работать на государственной службе, либо оказываются невостребованными данной системой на ее определенном отраслевом или административно-территориальном уровне, где они хотели и могли бы использовать свои знания.

«Неспособность ряда выпускников зарубежных вузов адаптироваться и полноценно применить свои знания в Казахстане, с одной стороны, и привлекательность условий жизнедеятельности в соответствующих зарубежных странах и приобретенные за время пребывания здесь личные и деловые связи, с другой стороны, приводят к тому, что соответствующие специалисты передают себя на пользу не своей родине, а другим государствам», – считают эксперты Центра актуальных исследований.

Те молодые люди, которые не остались за рубежом, возвращаясь в страну, находят себе работу в частных компаниях с иностранным участием, где им дают возможность роста по карьерной лестнице с перспективой переезда после трудовой отработки в страну материнской компании. Немаловажный компонент конкуренции и мотивации таких компаний – хорошая заработная плата.

Один из выпускников «Болашака» Даурен Симаганбетов доволен программой и тем, что она ему дала. Как рассказал болашаковец, он окончил один из вузов РК с красным дипломом, но не мог найти себе подходящую и устраивающую его работу. После же завершения «Болашака» он устроился в компанию «Шлюмберже», где проработал почти два года, а потом перешел в «Тенгизшевройл».

Среди основных проблем «Болашака» на сегодняшний день наш собеседник назвал организационные моменты по программе и недочеты в трудовой отработке по договору. Так, болашаковец поделился тем, что в договорах между ЦМП и стипендиатами есть изъяны, которые непосредственно касаются тех, кто работает вахтовым методом, поскольку трудовая отработка учитывает ежемесячные пенсионные отчисления. К примеру, иногда вахтовики могут отдыхать с учетом отпуска более одного месяца, и на тот момент у них нет пенсионных отчислений, хотя сотрудник продолжает работать в той же организации. Соответственно, тут возникают проблемы с ЦМП по расчету фактически отработанного времени.

Также Даурен Симаганбетов заметил, что организационные моменты ЦМП стали хуже, чем, к примеру, четыре-пять лет назад. Помимо оргмоментов, страдают также вопросы цифровизации внутренних процессов, когда в век компьютерных технологий приходится тратить время на бумажную волокиту.

Еще одной проблемой международных образовательных программ, не только в Казахстане, но и во всем мире, становятся те, кто не смог завершить обучение из-за неуспеваемости, по семейным обязательствам или по причине смерти. Оказалось, таковых в «Болашаке» насчитывается порядка 2%. Как пояснили в ЦМП, к этой категории подходят индивидуально, руководствуясь действующим законодательством, возникшие спорные моменты решаются как в досудебном, так и в судебном порядке.

«Утечка мозгов» и эффект от программы

Сейчас у молодых людей множество возможностей по обучению за рубежом, кроме «Болашака» – как бесплатно, так и за свой счет. Сами университеты и правительства других стран организуют конкурсы на получение грантов для талантливой молодежи со всего мира. К примеру, даже ЦМП заключает с иностранными вузами договоры о грантах для казахстанцев. Так, каждый год выделяется примерно 20 тыс. грантов.

За границей нашей молодежи предлагают хорошие условия, которые невольно ведут к «утечке мозгов» и миграции высокообразованных лиц.

Сколько человек уехало за границу?

shutterstock_1010962081.jpg

При анализе общей миграции людей старше 15 лет, в том числе и тех, кто имеет заграничное образование, выявлено, что в 2017 году из страны выбыло 20 381 человек, в 2007 году цифра была практически та же – 20 450 человек. За девять месяцев 2018 года из РК уехало 16 938 человек.

Прибывших в страну лиц (старше 15 лет) заметно меньше, чем выбывших. В 2007 году их число составляло 13 825 человек. Интересен тот факт, что уже на конец 2017 года данный показатель заметно упал на 60%, до 5 600 человек. За девять месяцев 2018 года прибыло в страну 3533 человек, имеющих образование.

Что касается специальностей людей, уехавших из РК, то преобладают лица с техническим, экономическим и юридическим образованием. Больше людей с образованием стали уезжать из Казахстана в страны дальнего зарубежья – это основная тенденция последних 10 лет.

Президент Центра международных программ Жанболат Мелдешов высказал в отечественных СМИ свое мнение о том, что сейчас не стоит бояться «утечки мозгов» и такой термин относится больше ко временам Советского Союза. Руководитель ЦМП назвал «Болашак» скорее возможностью для молодых людей из села поехать на обучение за границу.

Сейчас число тех, кто решил остаться за рубежом после «Болашака», заметно сокращается. К примеру, если раньше их было более 150 человек, то в настоящее время меньше, заметил эксперт.

Также руководитель ЦМП в своих выступлениях в СМИ упомянул, что казахстанцы, работающие за рубежом, перечисляют в Казахстан на счета родственников денежные средства, которые в сумме дают неплохую цифру для страны, и это тоже хорошо.

В долгосрочной перспективе программа должна принести не только социальный результат в виде людей с высоким уровнем образования, но и оказать ощутимый экономический эффект.

Так, к примеру, в маленьком Сингапуре – стране с программой, схожей с «Болашак», и с высокой ролью инновационного капитала, создаваемого умами этого государства, с 1993 года ВВП показывает рост аж на $289,1 млрд с $60,6 млрд, прогноз на 2018 год – $349,7 млрд.

В Великобритании ВВП в 1993 году был на уровне $1061,4 млрд, в 2018 году – $2808,9 млрд, абсолютный рост макроэкономического показателя – $1747,5 млрд.

Тогда как ВВП Казахстана в абсолютных показателях растет медленнее. С 1993 года валовой внутренний продукт республики вырос с $23,4 млрд до прогнозных данных в $184,2 млрд, абсолютное значение увеличения показателя может составить всего $160,8 млрд.

В целом выпускники международных образовательных программ являются катализатором экономических показателей страны и ожидается мультипликативный эффект от затраченных на их обучение средств.

По словам выпускника «Болашака» Даурена Симаганбетова, при правильном подходе программа способна привести к положительным изменениям в экономике. Более того, если собрать в госструктуру всех выпускников, в том числе работающих в зарубежных компаниях, то они смогут разобрать экономику и законы по полочкам и создадут порядок, считает болашаковец.

Сейчас же в Казахстане для того, чтобы сократить расходы на программу, а также для создания вуза европейского уровня, работает Назарбаев Университет, на который возлагаются большие надежды по подготовке квалифицированных кадров, подобных болашаковцам.

Болашак_Монтажная область 1 (5).jpg

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Многие люди уезжают из Казахстана по тем или иным причинам. Почему Вы остаетесь здесь жить?

Варианты

maqanKursiv14fev.jpg

Цифра дня

$22,012
трлн
составил госдолг США, впервые в истории превысив отметку в $22 трлн

Цитата дня

«Достигнутый без труда успех – это несчастье. Можно по наследству богатых родителей получить, но не будет впрок. Я вам заявляю, как поживший человек, опытный: я не видел ни одного счастливого человека-миллиардера, у которого 10-20 миллиардов денег (долларов). Я могу вам привести список миллиардеров, которые покончили жизнь самоубийством и в тюрьмах закончили, потому что просто так данные средства, кажется, не сделают тебя счастливым, а счастливым тебя делает то, что ты горбом заработал и получил это. Сделал, создал свое счастье, свой успех».

Нурсултан Назарбаев
Президент Казахстана

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций

Home Credit Bank

Home Credit Bank