Перейти к основному содержанию

b0_lexus_left.jpg

b0_lexus_right.jpg


3635 просмотров

Недоверие - побочный банковский продукт: рэнкинг банков за III квартал 2018 года

Количество банков в секторе сократилось с 32 до 28

Фото: Shutterstock

Количество банков второго уровня в Казахстане сократилось. В III квартале 2018 года осталось 28 банков из 32, функционировавших во II квартале. Ссудный портфель БВУ уменьшился на 2,1%, заметно сократилась доля токсичных кредитов с просрочкой более 90 дней. Отмечена отрицательная динамика движения вкладов населения и юридических лиц.

Согласно данным Национального банка РК, по итогам III квартала 2018 года совокупные активы банков второго уровня составили 24,54 трлн тенге, что на 1,1% больше по сравнению с итогами II квартала, и это несмотря на уменьшение количества банков с 32 до 28 – в текущем году были лишены лицензии три банка, в том числе Qazaq Banki, Банк Астаны, Эксимбанк, объединены Народный банк Казахстана и Казкоммерцбанк.

По мнению заместителя директора группы «Финансовые институты» S&P Global Ratings Ирины Велиевой, рост активов на 1,1% − это фактически стагнация.

«Существенная доля активов банковского сектора номинирована в инвалюте, а в III квартале мы наблюдали ослабление тенге. Банковские активы при этом практически не выросли в номинальном выражении, это свидетельствует о том, что банки Казахстана по-прежнему находятся в «спящем» режиме и пока не развернули кредитную активность», − считает эксперт.

Лидерство по объему активов среди БВУ в III квартале сохранилось за Народным банком. По итогам квартала активы объединенного банка составили 8,15 трлн тенге. Если учитывать сумму активов Казкоммерцбанка в начале года, то активы двух банков в III квартале уменьшились на 4,3%.

Второе место по объему активов занимает Цеснабанк. По состоянию на 1 октября активы организации достигли 2,17 трлн тенге (8,9% от совокупного объема активов БВУ). С начала года показатель вырос на 0,8%, а за III квартал по сравнению со II кварталом активы увеличились на 2,9%, или на 61,9 млрд тенге.

После объединения двух крупнейших финансовых институтов, Народного и Казкома, тройку замыкает Сбербанк Казахстана. Активы организации достигли 1,79 трлн тенге, что составляет 7,3% от всех активов БВУ. С начала года показатель увеличился на 2,5%, а в III квартале по сравнению со II кварталом – на 4,5%, или на 76,8 млрд тенге.

За три месяца анализируемого периода объем активов удалось нарастить Евразийскому банку – на 13,3%, до 1,11 трлн тенге, Kaspi – на 8,8%, до 1,59 трлн тенге и ForteBank – на 8,4%, до 1,62 трлн тенге.

По словам представителей, ForteBank, рост активов банка в основном обусловлен приростом портфеля ценных бумаг. Как рассказали в банке, увеличение активов обусловлено ростом клиентской базы банка и ростом фондирования, предоставленного этими клиентами, соответственно эти средства были размещены в ценные бумаги на 88,7 млрд тенге (консервативный портфель ценных бумаг).

В III квартале у пяти банков наблюдалось сокращение активов. Активы Азия Кредит Банка снизились на 11,4 млрд тенге, до 132,87 млрд тенге, Алтын Банка – на 4,1 млрд тенге, до 395,11 млрд тенге.

Сколько заработали банки?

За девять месяцев 2018 года совокупная прибыль участников банковской системы составила 506,05 млрд тенге. Для сравнения, в аналогичный период 2017 года банковский сектор Казахстана потерпел убытки в размере 122,75 млрд тенге. 

Существенную разницу в прибыли эксперт S & P Ирина Велиева объясняет тем, что в прошлом году банки приложили значительное усилие для создания резервов на возможные потери по кредитам – и это повлияло на финансовый результат, который в итоге оказался отрицательным.

В этом году, как отметила эксперт, на фоне низкой кредитной активности, потребности в резервах были пониже. Еще один фактор, влияющий на прибыль – процентная политика НБ РК. Поскольку регулятор снижал ставки, у банков было больше возможностей в краткосрочном периоде заработать на расширяющейся процентной марже. Наконец, регулятор также осуществил масштабную работу по очистке банковского сектора, отзывая лицензии у финансово неустойчивых банков. Поскольку их результаты больше не попадают в статистику, прибыль «здоровой» части банковского сектора оказывается лучше, заметила Ирина Велиева.

Владлен Кузнецов, вице-президент - старший аналитик агентства Moody’s Investors Service тоже считает, что разница в прибыли трех кварталов текущего года по сравнению с аналогичным периодом прошлого года объясняется тем, что основная часть проблемных активов была зарезервирована в 2017 году.

«За последние два года произошло значительное улучшение качества кредитного портфеля, в том числе благодаря существенной финансовой поддержке государства, предоставленной в 2017 году, которая позволила погасить или зарезервировать проблемную задолженность банков. Кроме того, продолжается работа по списанию проблемных ссуд, реализации залога, что позволяет заменить проблемные ссуды работающими активами. Увеличение комиссионных доходов за счет роста активности в экономике также позволило увеличить доходы», считает эксперт Moody’s Investors Service.

Среди БВУ наибольший объем прибыли за три квартала 2018 года показал Народный банк с показателем в 208,31 млрд тенге, за тот же период предыдущего года прибыль банка равнялась 111,6 млрд тенге, в свою очередь у Казкоммерцбанка по итогам трех кварталов 2017 года наблюдался убыток в размере 397,11 млрд тенге.

Далее среди наиболее доходных банков выделяется Kaspi Bank с прибылью в 76,68 млрд тенге, в аналогичном периоде 2017 года прибыль компании была почти в два раза меньше и составляла 39,27 млрд тенге.

Третье место занимает Сбербанк, его чистая прибыль составила 33,64 млрд тенге, в прошлом анализируемом периоде данный показатель равнялся 9,86 млрд тенге, что в 3,4 раза меньше, чем за анализируемый период.

Эффективно ли работают активы БВУ?

Эффективность использования активов (ROA) банковского сектора по итогам трех кварталов составила 2,77% против (-0,65) % за тот же период предыдущего года.

Напомним, что коэффициент ROA показывает прибыльность операций банка. Высокое значение параметра говорит о более эффективном использовании активов за счет размещения их в прибыльные операции, но также он может быть сигналом высокой рискованности за счет спекулятивных операций.

Первое место по итогам девяти месяцев по коэффициенту ROA занимает Банк Хоум Кредит – 9,61%. Банк при среднем объеме активов в размере 269,09 млрд тенге заработал 19,4 млрд тенге, за тот же период прошлого года данный коэффициент составлял 13,29%. Несмотря на сравнительное сокращение показателя, банку удалось удержать лидирующее место в рейтинге.

Высокий уровень показателя ROA, по словам представителей банка, объясняется работой риск-менеджментом и тем, что финансовая организация специализируется на рынке потребительского кредитования.

Kaspi Bank заработал 76,68 млрд тенге при средневзвешенных активах 1,53 трлн тенге, ROA составил 6,69%. Напомним, в прошлом году данный показатель равнялся 4,07%.

На третьем месте с показателем рентабельности в 4,63% находится Ситибанк Казахстан. Средние активы банка за девять месяцев 2018 года составили 655,22 млрд тенге, тогда как прибыль достигла 22,77 млрд тенге. За январь-сентябрь прибыль банка увеличилась на 21% по сравнению с тем же периодом прошлого года.

Ссудный портфель и его качество

Ссудный портфель банков в III квартале 2018 года составил 13,19 трлн тенге, снизившись на 2,1% по сравнению со II кварталом текущего года.

«Негативная динамика кредитного портфеля обусловлена двумя факторами. Первый связан с по-прежнему высокими кредитными рисками в экономике. Эти кредитные риски отражаются в достаточно высоких ставках, которые не всегда привлекательны для конечных заемщиков. Это сдерживает рост кредитования. Второй ограничивающий фактор связан с уровнем достаточности капитала в банковском секторе – он по-прежнему низок для того, чтобы позволить банкам развернуть кредитную активность», – считает эксперт S & P.

По мнению представителей, Moody’s Investors Service, данное снижение было в основном связано со списанием и погашением проблемных кредитов. «Банки продолжают резервировать свои проблемные портфели, кроме того, ведется работа по взысканию задолженности путем реализации залога», добавили эксперты.

По наращиванию ссудного портфеля в лидерах оказались АТФ, рост активов за III квартал по сравнению со II кварталом – 113,19 млрд тенге (13,5%), Kaspi Bank – 99,35 млрд тенге (9,5%) и Сбербанк – 79,45 млрд тенге (7%).

Рост объемов кредитования относительно II квартала текущего года наблюдался у Capital Bank Kazakhstan – 18,7% (на сумму 9,63 млрд тенге), First Heartland Bank – 17,6% (на сумму 0,18 млрд тенге), Жилстройсбербанк Казахстана – 14,2% (на сумму 75,17 млрд тенге).

Как пояснили в Capital Bank Kazakhstan, в третьем квартале была запущена программа автокредитования и кредитования наличными средствами, что способствовало росту портфеля.

По заявлению пресс-службы АО «First Heartland Bank», более 96% от ссудного портфеля банка составляют операции «обратное РЕПО с ценными бумагами». Как отметили в банке, «обратное РЕПО с ценными бумагами» является краткосрочным безрисковым инструментом по размещению свободной ликвидности среди участников фондового рынка под залог государственных ценных бумаг.

Девять из 28 казахстанских банков с начала года уменьшили объем своих кредитов с просрочкой более трех месяцев, что положительно сказалось на всей банковской сфере страны. Токсичные кредиты в III квартале 2018 года по сравнению с данными на 1 января уменьшились на 11,19%.

В Народном банке в III квартале по сравнению со II кварталом уменьшение неработающих кредитов составило 37,32 млрд тенге. Тем самым, объем проблемных кредитов сократился до уровня 468,71 млрд тенге. В Capital Bank снижение составило 0,12 млрд тенге, до 6,18 млрд тенге, в Asia Credit токсичные кредиты уменьшились на 0,01 млрд тенге, до 7,25 млрд тенге.

Как рассказали в Азия Кредит Банке, в III квартале 2018 года произошло сокращение кредитного портфеля на 9%, которое объясняется сдерживающей политикой банка в отношении выдачи кредитов.

Capital Bank объяснил снижение объёмов NPL за счет предпринятых Банком мер в части реализации залогов и погашения просрочек некоторыми заемщиками.

Несмотря на то, что в целом БВУ старались почистить свой ссудный портфель от плохих кредитов, остались все же банки, у которых в портфеле доля NPL довольно существенна.

Лидерами по количеству токсичных кредитов в ссудном портфеле на 1 октября 2018 года стали НБ Пакистана в Казахстане, Bank RBK, Народный банк Казахстана.

Доля NPL в ссуднике НБ Пакистана в Казахстане составила 33,89%, в RBK и Народном – 25,36% и 12,13% соответственно.

Как сообщила пресс-служба Народного банка, начиная с июля 2018 года произошло значительное изменение структуры баланса, связанное с интеграцией Народного банка и Казкоммерцбанка. Объем, структура и качество ссудного портфеля объединенного банка претерпели значительные изменения в сравнении с прошлыми периодами, в том числе в части просроченной задолженности – на текущий момент объем просроченной задолженности по банку включает просроченные займы ККБ. Банк в III квартале сумел снизить долю NPL в результате проводимых мероприятий по списанию, погашению и реструктуризации проблемной задолженности, отметили в Народном банке.

Что происходит с депозитами?

В III квартале снизились не только объемы кредитования и общий объем ссудного портфеля, но и вклады физических и юридических лиц. Депозиты физических и юридических лиц сократились за квартал на 1,4%.

По мнению эксперта, S & P Global Ratings, снижение депозитов было обусловлено наблюдавшимся уменьшением процентных ставок и волатильностью тенге. Также существенным фактором послужила ситуация с Банком Астаны – когда фактически с мая банк ввел ограничения на выдачу средств, вкладчики не могли забрать свои деньги, а формально страховой случай не наступил и до осени клиенты банка не могли получить страховое возмещение. Подобные ситуации, замечает эксперт, могут существенно повлиять на уровень доверия вкладчиков к банковской системе в целом, и, соответственно, на их склонность хранить сбережения в банках.

Депозиты физических лиц в БВУ за три месяца уменьшились на 0,27% и определились в размере 8,46 трлн тенге по сравнению с 8,48 трлн тенге в конце II квартала 2018 года.

Наибольший прирост вкладов населения за III квартал наблюдается в Kaspi Bank, вклады выросли на 108,29 млрд тенге, до 1,06 трлн тенге. Второе место по привлечению депозитов занял Банк RBK, рост по сравнению с предыдущим кварталом на 27,41 млрд тенге, до 133,15 млрд тенге. В тройку банков по наращиванию вкладов от физлиц вошел Банк ЦентрКредит. Его обязательства по данной статье выросли на 27,3 млрд тенге, до 554,6 млрд тенге.

Прирост депозитного портфеля представители БЦК связывают со стабильными показателями банка, также отмечено, что портфель увеличился за счет переоценки вкладов в инвалюте.

Среди тех банков, у кого наблюдается снижение вкладов физических лиц, в III квартале отметились Цеснабанк – на 175,78 млрд до 528,93 млрд тенге, Евразийский Банк – на 13,17 млрд, до 365,72 млрд тенге и Aлтын банк – на 8,35 млрд, до 77,86 млрд тенге.

По депозитам юридических лиц наблюдается схожая ситуация. На 1 октября 2018 года объем вкладов юридических лиц по банковской сфере составил 8,18 трлн тенге против 8,4 трлн тенге в конце предыдущего квартала.

По мнению Владлена Кузнецова, отток был незначителен и отражал волатильность в третьем квартале, связанную с повышением курса доллара, снижение по депозитам юридических лиц могут отражать некоторую сезонность.

По депозитам юридических лиц лидируют Евразийский банк, Банк ЦентрКредит и Ситибанк Казахстан.

У Евразийского банка вклады «юриков» увеличены на 154,72 млрд тенге, или на 70,1%, до 375,53 млрд тенге. БЦК нарастил вклады юридических лиц на 11,4%, или на 53,45 млрд, до 520,32 млрд тенге. Ситибанк Казахстан поднял объемы своих депозитов на 50,81 млрд, или 9,4%, до 593,47 млрд тенге.

Среди аутсайдеров по наращиванию объема вкладов юридических лиц лидирующую позицию занял Цеснабанк. Объемы финансового института снизились на 157,91 млрд тенге (19,7%), до 644,1 млрд тенге.

Как пояснили в Цеснабанке, отток части депозитов был спровоцирован искусственным ажиотажем, возникшим в сентябре текущего года из-за распространения в социальных сетях и мессенджерах недостоверной информации о банке. Специалисты БВУ отметили, что на данный момент финансовый институт полностью преодолел последствия информационной атаки, наблюдается обратный процесс возврата средств.

В тройку по оттоку также вошел ForteBank, депозиты компаний в котором сократились на 14,4% – с 580,84 млрд тенге до 497,33 млрд тенге. Пресс-служба банка сообщила, что в третьем квартале текущего года банк провел сделку с Самрук-Казына по переводу депозита Самрук-Казына в облигации, без учета перевода указанного депозита, за третий квартал квартал наблюдался значительный приток средств клиентов (+133,3 млрд. тенге), включая юридических и физических лиц.

 В Народном банке сбережения юридических лиц сократились на 65,66 млрд тенге (2,2%), до 2,89 трлн тенге. Представители Народного банка пояснили, что отток вкладов был вызван плановыми внешними переводами и платежами клиентов – юридических лиц (включая уплату налогов).

Банковский сектор 3 квартал 2018-01 (5).jpg

Ликвидность банков

Одним из важнейших показателей эффективности работы БВУ является возможность банка не только отвечать по своим обязательствам, но и скорость, с которой он может сделать это, и минимизация убытков. Kursiv Research попытался определить коэффициент быстрой ликвидности БВУ.

Так, согласно нашим расчетам и данным отчетов БВУ по состоянию на 1 октября 2018 года, лидером по уровню быстрой ликвидности стал Исламский банк Al Hilal – высоколиквидные активы банка составили 16,39 млрд тенге против обязательств в размере 12,72 млрд тенге.

Представители Al Hilal пояснили, что в соответствии с инструкциями Национального Банка РК, регулирующими бухгалтерский учет исламских банков, исламские инвестиционные депозиты и активы, финансируемые за счет этих депозитов, учитываются на забалансовых счетах, что объясняет столь низкий уровень обязательств банка. При этом, как отметили в банке, банк держит значительную часть активов в Нацбанке.

На втором месте оказался НБ Пакистана в Казахстане с активами в размере 415,57 млн тенге против обязательств в размере 366,92 млн тенге. Третье место занимает Ситибанк Казахстан, его активы – 675,97 млрд тенге, обязательства – 646,76 млрд тенге.

Как пояснили в Ситибанке, одной из востребованных клиентами услуг банка является зачисление и проведение платежей. По информации пресс-службы, значительная часть ликвидности на текущих счетах корпоративных клиентов считается производной от их повседневной хозяйственной деятельности, кроме того, рост показателей ликвидности связан с динамикой денежных поступлений обслуживаемых банком компаний.

Быстрая Ликвидность БВУ РК-01 (1).jpg

Ограничение ответственности

Kursiv Research обращает внимание на то, что приведенный выше материал носит исключительно информационный характер и не является предложением или рекомендацией совершать какие-либо сделки с ценными бумагами и иными активами указанных организаций.


365 просмотров

«Мені неге жұмысқа алмайды?»: Қазақстан жастары арасындағы жұмыссыздық мәселесі

Жастарға жұмыс табу неліктен қиын екенін Kursiv Research анықтап көрді

Фото: shutterstock.com

«Жастар – елдің болашағы, бәсекеге қабілеттіліктің маңызды факторы» екені анық, бірақ жұмыссыз жастар болашақта үлкен мәселеге айналуы ықтимал.  ҚР Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің деректері бойынша, 2018 жылдың II тоқсанындағы жастардың жұмыссыздық деңгейі 3,9%  құраған, ал  Халықаралық еңбек ұйымының әдістемесіне сәйкес (NEET индексі), осы кезеңде бұл көрсеткіш 7,7 пайызға жетіп тұр. Көрсеткіштердегі бұндай елеулі айырмашылықтың себебі неде екенін  Kursiv Research анықтап көрді. 

Ақпарат агенттіктерінің ҰЭМ Статистика комитетіне сілтеме жасай отырып жариялаған ақпараттарында Қазақстанда 2016-2018 жылдардағы жұмыссыздық деңгейі 4-5 пайыз аралығында тербеліп тұрғаны айтылады. 

Аталмыш кезеңде жастар (15-28 жас аралығы) арасындағы жұмыссыздық деңгейі 3,9 пайызды құраған. 

Ал Халықаралық Еңбек Ұйымының әдістемесі бойынша, жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі 7,7% жетіп тұр. 

ҚР ҰЭМ Статистика Комитеті «Көрсеткіштер арасындағы айырмашылық NEET индексін есептеуде күндізгі бөлімде оқитындарды қоспағанда, жұмыс күшіне кірмейтіндердің барлығын қосудың есебінен пайда болып отыр»,– деп түсіндірді. Яғни, 3,9 пайыздық көрсеткіштегі деңгей экономикалық белсенді емес халықты ескермей есептеліп шығарылып отыр.  

Аймақтардағы жағдай қалай? 

Аймақтардағы жұмыссыздық деңгейінде айырмашылық үлкен. Статистика агенттігінің дерегі бойынша, 2018 жылдың ІІ тоқсанында Алматы, Астана, Қарағанды және Түркістан облыстарында жұмыссыздық деңгейі жоғары. Ал NEET индексіне сүйенсек,  кері тізімде ірі мегаполистер жоқ, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі Қарағанды, Түркістан және Солтүстік Қазақстан облыстарында жоғары. 

Ал жұмыссыздық төмен аймақтар қатарына Атырау, Жамбыл, Ақтөбе, Маңғыстау облыстары кіріпті. Алайда NEET индексінің есебі бойынша, бұл – Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қостанай және Алматы облыстары. 

Алматының экс-әкімі Ахметжан Есімовтың айтуынша, оңтүстік астанада жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуына ЖОО түлектерінің көптігі себеп. Өйткені оқу бітірген соң, студенттердің үштен екі бөлігі Алматыда қалады, ал кеткен студенттердің басым бөлігі бір жыл өтпей-ақ қайта айналып келеді екен. Бұл жағдай еңбек нарығына үлкен әсер етеді. 

Парламент депутаты Гүлмира Есімбаева Түркістан облысы жастары арасындағы жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуын аймақта халық тығыз орнласқанымен, өңірде өндіріс орындарының аздығымен байланыстырады.   

Айта кету керек, халықтың табысы жоғары өңірлерде жұмыссыздық деңгейі де төмен. Мәселен, Атырау облысында 2018 жылдың ІІ тоқсаны бойынша орташа айлық жалақы 291,3 мың теңгені құраса, Маңғыстау облысында 267,9 мың теңгеге жеткен. Салыстыру үшін айтар болсақ,  Қазақстандағы орташа жалақы осы кезеңде 162,8 мың теңге болған. 

Жастар қайда жұмыс істейді? 

Жастар арасында экономикалық қызмет түрлерінің ішінде «Қаржы және сақтандыру қызметі» сұранысқа ие, бұл салада қызмет ететіндердің 33,3 пайызының жасы 28-ден аспайды (2018ж. ІІ тоқсанында бұл салада 182,2 адам жұмыс істесе, соның 60,7 мыңы –жастар). Екінші орынды «Ақпарат және байланыс» мамандығы иеленді – 31,5 пайыз (166,4 мыңнан 52,4 мыңы). Ал үшінші орында «Басқа қызметтерді ұсыну» тұр, бұл салада жастардың үлесі – 29,6%. Төртінші және бесінші орындарда «Мемлекеттік басқару және қорғаныс, міндетті әлеуметтік қамсыздандыру» және «Жылжымайтын мүлік операциялары» бағыттары жайғасты, бұл салаларда жастардың үлесі сәйкесінше –27,7% және 27,3%. 

Сонымен қатар, төменде келтірілген салаларда  жастардың қатары аз:  «Тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу» – 17,6 пайыз (274,7 мың адамның 48,3 мыңы), «Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтарды жинау және бөлуді бақылау» саласында  – 19,3% (73,1 мыңның 14,1 мыңы) және «Өнеркәсіп» – 20,4 пайыз (1084,2 мың адамның 221,7мыңы). 

Диплом қаншалықты маңызды? 

Жастарды жұмыспен қамту мен жұмыссыздықты төмендетуде білім деңгейі маңызды рөл ойнайды.  Тәжірибеге сүйенсек, жоғары білім салыстырмалы түрде жоғары табысты, жақсы жұмыс табуға мүмкіндік береді. 

Осы орайда, 2017 жылдың соңындағы дерек бойынша, Қазақстандағы жұмыс істеп жүрген 2,1 миллион жастың жоғары білімі бар, яғни, ел жастарының 60 пайызы оқу бітірген.  Жоғары және аяқталмаған жоғары білімі бар жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі – 3,3%, орта және кәсіптік (арнайы) білімге ие жастарда – 4,2%, ал негізгі, орта, жалпы, бастауыш білімге ие жастардың арасында жұмыссыздық –4,8 пайызды құрайды. Дегенмен жоғары білімі бар жас қазақстандықтардың өздері жұмысқа орналасарда бірталай мәселелермен бетпе-бет келіп жатады. Саяси ғылым кандидаты Гүлден Жоламанованың пайымдауынша, жоғары білімді жастардың жұмыс таба алмауының басты себебі – білім беру жүйесінің нарықпен тығыз байланысының болмауы. 

«ЖОО-лардағы оқытушы-профессорлық құрам жылдар бойы өзгермейді, сәйкесінше оқытушылар беретін ақпарат пен білім беру бағыты бұрынғысынша қалады да, заман ағымына ілесе алмай, ескіріп жатады. Алған білімнің заман сұранысына сай болмауы, бітіушілердің еңбек тәжірибесінің жоқтығы – осының бәрі жұмыс берушінің көңілінен шықпайды, – дейді саясаттанушы. 

Форсайт агенттігінің директоры Айман Тұрсынқанның айтуынша, университет мен колледждердің басым көпшілігінде «жұмысқа орналастыру кеңсесі» жұмыс істемейді. Спикердің пікірінше, Қазақстандағы білім беру – жоғары маржалы, жақсы қаржыландырылатын және беретін білімінің тиімділігі мен түлектерінің жұмысқа орналасуы үшін ешбір жауапкершілікті мойнына алмайтын бизнеске айналып кеткен. 

Жастардың өзі не дейді? 

«Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы «Курсивъпен» өз әлеуметтік зерттеуінің нәтижесімен бөліскен еді. Аталмыш зерттеуге сүйенсек, орталықтың сауалнамасына жауап берген жастардың басым көпшілігі (61,1%) жұмысқа орналасуда кездесетін ең басты қиындық ретінде жұмыс тәжірибесінің жоқтығын атаған. Сондай-ақ, сауалнамаға қатысқан жастардың үштен бір бөлігі ЖОО мен кәсіптік оқу орнында алған мамандық бойынша орналасудың қиын екенін айтады. 

Жоғарыда айтылған себептерден бөлек, сарапшылар тағы да бірқатар мәселелерді атап өтті: жастардың іскерлік қарым-қатынас орната алмауы, таныстықтың жоқтығы, еңбек нарығы мен жұмыс іздеу әдістері туралы ақпаратының аздығы. 

Осы орайда Kursiv Research Қазақстандағы беделді ЖОО-ның дипломын иеленген бірқатар жастармен сөйлесіп көрген еді. KIMEP түлегі Алма Өтеғалиеваның айтуынша, аталмыш оқу ордасында білім алу оған қомақты сомаға түскен. Университет бітірген соң, жұмысты ұзақ іздемей-ақ, бірден экономист болып орналасқан. Алайда айлық жалақысы бар-жоғы 60 мың теңгені құрады, бұл оның оқуға жұмсаған қаржысымен салыстырғанда, әлдеқайда аз еді. 

Тағы бір мәселе, мектеп бітіруші түлектер болашақ кәсібі туралы ештеңе білмесе де, өз ата-анасы таңдап берген мамандыққа түсе береді. Мәселен, ҚазҰУ-дың түлегі Ұлжалғас Шымырбаева 2012 жылы  «Бухгалтериялық есеп және аудит» мамандығы бойынша оқуын бітірген соң, ірі компанияға 150 мың жалақымен аудитор болып орналасады. Алайда 1 ай өткен соң өз мамандығы бойынша жұмыс істегісі келмейтінін, оны шығармашылық пен маркетинг қызықтыратынын түсінген. 

Жұмыссыздар қауіп төндіре ме? 

Жұмыссыз жүрген жастар – халықтың ең әлжуаз, осал буыны, ол қоғам мен мемлекетке үлкен қауіп төндіруі бек мүмкін. Қоғамдық даму министрі Дархан Қалетаевтың айтуынша, жастардың жағдайы мен көңіл-күйіне еңбек нарығында жұмыс орындарының жетіспеушілігі әсер етеді. Жастар әрқашан дүниеге «кірпіш болып қалануға» ұмтылады, алайда кейде өмірден өз орнын таба алмай жатады. Осыдан келіп қоғамнан жырақтау, суицидке бейімдік секілді мәселелер туындайды. 

Ал саясаттанушы Гүлден Жоламанова «жұмыссыз жастардың экстремистік және террористік топтарға еруі – негізгі қауіп» деп санайды. Бүгінде халықтың осал топтарын, әсіресе жұмыссыз жастарды деструктивті құрылымдарға әлеуметтік желі  немесе қолма-қол қаржылай көмек көрсету арқылы тартудың түрлі тәсілдері бар. 

Ал Айман Тұрсынқанның пікіріне сүйенсек, жұмыссыздық халықтың  табыс деңгейінің төмендеуі мен өмір сүру сапасының нашарлауымен тығыз байланысты, ол өз кезегінде қылмыстың өсуі және жасаруына әкеп  соғады. Жастардың өз орнын таба алмауының салдары олардың қылмыс әлеміне ұрындырып, құқық бұзушылардың қатары жасарып жатыр. Сарапшының айтуынша, Алматыда 2017 жылы сотталғандардың жартысы 15-28 жастағы жастар екен. 

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың PhD докторы Азимжан Хитахунов жұмыссыздық әлеуметтік және экономикалық тұрғыда да қауіп-қатер туындататынын атап өтті. Ғалымның айтуынша, егер біріншісі қылмыстың көбеюімен байланысты болса, екіншісі еңбек ресурстарын тиімді пайдаланбай жатқанын көрсетеді. Оның макроэкономикалық жағымсыз салдары болады. 

Жастар жұмыссыздығы мәселесін қалай шешуге болады? 

«Жастарды жұмыспен қамтамасыз етудің басты жолы – қазіргі білім жүйесін еңбек нарығы талаптарына сәйкестендіру»,– деп тұжырымдайды Айман Тұрсынқан. Сарапшының пікірінше, жастардың еңбек нарығына біртұтас интеграциялануы үшін білім беру жүйесінде әрбір кәсіби деңгей үшін бәсекелестік негіз жасалуы керек. 

«7-8 сыныптан үш тілділікті емес, бағдарламалауды енгізу қажет. Айталық, Ресей мысалын негізге ала отырып, өнеркәсіп орындарының сұранысына орай, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін дамыту бағытында көп шаруа атқаруға болады. Жоғары оқу орындарында стартаптарды венчурлік қаржыландыру жүйесі дамытылып, ал білім беру жүйесінің барлық сатысы білім саласына оқушылар салатын инвестицияның өзін-өзі өтеуіне негізделуі керек», – деп пайымдайды сарапшы. 

Ал «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығының сарапшылары бұл мәселені  шешудің бірнеше жолын ұсынады, соның ішінде жастардың арасында еңбек құндылықтарын қалыптастыру және көтеру, жұмысшы кәсіптерді танымал етуге бағытталған ақпараттық жұмыстарды кеңінен жүргізу бар. Сарапшылардың пікірінше, жастар арасында кәсіпкерлік дағдыны қалыптастыру, университет бағдарламасы шеңберінде кәсіби тәжірибені ұйымдастыру, кәсіптік білім беру сапасын арттыру, үздіксіз білім беру принциптеріне негізделген мамандарды даярлау мен қайта даярлаудың баламалы тәсілдерін қолдану сынды шаралар қалыптасқан ахуалды жақсартуы мүмкін. 

Айта кету керек, жастарды жұмыспен қамту – нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлік дамыту бағдарламасының басым бағыты. Осы бағдарлама аясында жастардың жұмыссыздық мәселесін шешу бағытында, алғашқы жұмыс орнына орналасуы үшін, жастар тәжірибесі енгізілген, бұл уақытта еңбекақыны мемлекет төлейді, жалақысы аз болса да, маманның тәжірибе жинақтап, ары қарай жұмысқа орналасып кетуіне ықпал етеді. Ал жұмыс беруші компаниялар жалақыға шығындалмай-ақ, өздеріне лайықты кандидатты таңдай алады. 

2018 жылғы 1 мамырдағы мәлімет бойынша, аталмыш бағдарлама аясындағы мемлекеттік қолдауды 56 мың жас пайдаланыпты. Жастар тәжірибесіне негізінен орта және жоғары оқу орындарында оқымаған, жоғары білімі жоқ жастар тартылған. Олар техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының базасында кәсіпті тегін игеру мүмкіндігіне ие.  Қазіргі кезде қысқа мерзімді курстарға жастар арасынан 6 мыңнан аса адам жіберілді. 2018 жылы мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалар, өңірлік даму бағдарламалары және жеке бастамалар арқылы жұмыспен қамтуға мемлекеттік қолдау көрсету аясында еңбекке араласқандардың саны  171 мыңды құрайды. Бұл жалпы қамтылуы қажет жастардың 30 пайызына тең. 

Анықтама 

Халықаралық еңбек ұйымының NEET индексі –  жастардың жұмыс істемейтін, оқуға түспеген немесе кәсіптік білім алмайтын, білім беру жүйесі мен жұмыспен қамту саласынан тыс қалған (15-тен 28 жасқа дейінгі)  бөлігі және бұл жастар еңбек нарығының әлеуетті көзі болып табылады. 

Безработица-01 (6).jpg

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Замглавы Мангистауской области Максат Скаков предложил проводить беседы с женами госслужащих, поскольку из-за их желания иметь разные материальные блага мужья-госслужащие занимаются коррупцией. Как Вы думаете, что еще можно было бы сделать?

Варианты

Цифра дня

18 242
сообщения о коррупции
поступило антикоррупционщикам с начала 2018 года

Цитата дня

Сегодня мы задержали его (наркоторговца), изъяли наркотик, дилеры узнали об этом, быстро меняют формулу. В следующий раз привозят – его уже нет в списках, поэтому мы его не можем задержать. 86 человек отпустили мы, хотя они реально завезли нам наркотики

Калмуханбет Касымов.
министр внутренних дел РК

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций

Home Credit Bank

Home Credit Bank