Перейти к основному содержанию


2837 просмотров

«Мені неге жұмысқа алмайды?»: Қазақстан жастары арасындағы жұмыссыздық мәселесі

Жастарға жұмыс табу неліктен қиын екенін Kursiv Research анықтап көрді

Фото: shutterstock.com

«Жастар – елдің болашағы, бәсекеге қабілеттіліктің маңызды факторы» екені анық, бірақ жұмыссыз жастар болашақта үлкен мәселеге айналуы ықтимал.  ҚР Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің деректері бойынша, 2018 жылдың II тоқсанындағы жастардың жұмыссыздық деңгейі 3,9%  құраған, ал  Халықаралық еңбек ұйымының әдістемесіне сәйкес (NEET индексі), осы кезеңде бұл көрсеткіш 7,7 пайызға жетіп тұр. Көрсеткіштердегі бұндай елеулі айырмашылықтың себебі неде екенін  Kursiv Research анықтап көрді. 

Ақпарат агенттіктерінің ҰЭМ Статистика комитетіне сілтеме жасай отырып жариялаған ақпараттарында Қазақстанда 2016-2018 жылдардағы жұмыссыздық деңгейі 4-5 пайыз аралығында тербеліп тұрғаны айтылады. 

Аталмыш кезеңде жастар (15-28 жас аралығы) арасындағы жұмыссыздық деңгейі 3,9 пайызды құраған. 

Ал Халықаралық Еңбек Ұйымының әдістемесі бойынша, жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі 7,7% жетіп тұр. 

ҚР ҰЭМ Статистика Комитеті «Көрсеткіштер арасындағы айырмашылық NEET индексін есептеуде күндізгі бөлімде оқитындарды қоспағанда, жұмыс күшіне кірмейтіндердің барлығын қосудың есебінен пайда болып отыр»,– деп түсіндірді. Яғни, 3,9 пайыздық көрсеткіштегі деңгей экономикалық белсенді емес халықты ескермей есептеліп шығарылып отыр.  

Аймақтардағы жағдай қалай? 

Аймақтардағы жұмыссыздық деңгейінде айырмашылық үлкен. Статистика агенттігінің дерегі бойынша, 2018 жылдың ІІ тоқсанында Алматы, Астана, Қарағанды және Түркістан облыстарында жұмыссыздық деңгейі жоғары. Ал NEET индексіне сүйенсек,  кері тізімде ірі мегаполистер жоқ, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі Қарағанды, Түркістан және Солтүстік Қазақстан облыстарында жоғары. 

Ал жұмыссыздық төмен аймақтар қатарына Атырау, Жамбыл, Ақтөбе, Маңғыстау облыстары кіріпті. Алайда NEET индексінің есебі бойынша, бұл – Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қостанай және Алматы облыстары. 

Алматының экс-әкімі Ахметжан Есімовтың айтуынша, оңтүстік астанада жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуына ЖОО түлектерінің көптігі себеп. Өйткені оқу бітірген соң, студенттердің үштен екі бөлігі Алматыда қалады, ал кеткен студенттердің басым бөлігі бір жыл өтпей-ақ қайта айналып келеді екен. Бұл жағдай еңбек нарығына үлкен әсер етеді. 

Парламент депутаты Гүлмира Есімбаева Түркістан облысы жастары арасындағы жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуын аймақта халық тығыз орнласқанымен, өңірде өндіріс орындарының аздығымен байланыстырады.   

Айта кету керек, халықтың табысы жоғары өңірлерде жұмыссыздық деңгейі де төмен. Мәселен, Атырау облысында 2018 жылдың ІІ тоқсаны бойынша орташа айлық жалақы 291,3 мың теңгені құраса, Маңғыстау облысында 267,9 мың теңгеге жеткен. Салыстыру үшін айтар болсақ,  Қазақстандағы орташа жалақы осы кезеңде 162,8 мың теңге болған. 

Жастар қайда жұмыс істейді? 

Жастар арасында экономикалық қызмет түрлерінің ішінде «Қаржы және сақтандыру қызметі» сұранысқа ие, бұл салада қызмет ететіндердің 33,3 пайызының жасы 28-ден аспайды (2018ж. ІІ тоқсанында бұл салада 182,2 адам жұмыс істесе, соның 60,7 мыңы –жастар). Екінші орынды «Ақпарат және байланыс» мамандығы иеленді – 31,5 пайыз (166,4 мыңнан 52,4 мыңы). Ал үшінші орында «Басқа қызметтерді ұсыну» тұр, бұл салада жастардың үлесі – 29,6%. Төртінші және бесінші орындарда «Мемлекеттік басқару және қорғаныс, міндетті әлеуметтік қамсыздандыру» және «Жылжымайтын мүлік операциялары» бағыттары жайғасты, бұл салаларда жастардың үлесі сәйкесінше –27,7% және 27,3%. 

Сонымен қатар, төменде келтірілген салаларда  жастардың қатары аз:  «Тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу» – 17,6 пайыз (274,7 мың адамның 48,3 мыңы), «Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтарды жинау және бөлуді бақылау» саласында  – 19,3% (73,1 мыңның 14,1 мыңы) және «Өнеркәсіп» – 20,4 пайыз (1084,2 мың адамның 221,7мыңы). 

Диплом қаншалықты маңызды? 

Жастарды жұмыспен қамту мен жұмыссыздықты төмендетуде білім деңгейі маңызды рөл ойнайды.  Тәжірибеге сүйенсек, жоғары білім салыстырмалы түрде жоғары табысты, жақсы жұмыс табуға мүмкіндік береді. 

Осы орайда, 2017 жылдың соңындағы дерек бойынша, Қазақстандағы жұмыс істеп жүрген 2,1 миллион жастың жоғары білімі бар, яғни, ел жастарының 60 пайызы оқу бітірген.  Жоғары және аяқталмаған жоғары білімі бар жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі – 3,3%, орта және кәсіптік (арнайы) білімге ие жастарда – 4,2%, ал негізгі, орта, жалпы, бастауыш білімге ие жастардың арасында жұмыссыздық –4,8 пайызды құрайды. Дегенмен жоғары білімі бар жас қазақстандықтардың өздері жұмысқа орналасарда бірталай мәселелермен бетпе-бет келіп жатады. Саяси ғылым кандидаты Гүлден Жоламанованың пайымдауынша, жоғары білімді жастардың жұмыс таба алмауының басты себебі – білім беру жүйесінің нарықпен тығыз байланысының болмауы. 

«ЖОО-лардағы оқытушы-профессорлық құрам жылдар бойы өзгермейді, сәйкесінше оқытушылар беретін ақпарат пен білім беру бағыты бұрынғысынша қалады да, заман ағымына ілесе алмай, ескіріп жатады. Алған білімнің заман сұранысына сай болмауы, бітіушілердің еңбек тәжірибесінің жоқтығы – осының бәрі жұмыс берушінің көңілінен шықпайды, – дейді саясаттанушы. 

Форсайт агенттігінің директоры Айман Тұрсынқанның айтуынша, университет мен колледждердің басым көпшілігінде «жұмысқа орналастыру кеңсесі» жұмыс істемейді. Спикердің пікірінше, Қазақстандағы білім беру – жоғары маржалы, жақсы қаржыландырылатын және беретін білімінің тиімділігі мен түлектерінің жұмысқа орналасуы үшін ешбір жауапкершілікті мойнына алмайтын бизнеске айналып кеткен. 

Жастардың өзі не дейді? 

«Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы «Курсивъпен» өз әлеуметтік зерттеуінің нәтижесімен бөліскен еді. Аталмыш зерттеуге сүйенсек, орталықтың сауалнамасына жауап берген жастардың басым көпшілігі (61,1%) жұмысқа орналасуда кездесетін ең басты қиындық ретінде жұмыс тәжірибесінің жоқтығын атаған. Сондай-ақ, сауалнамаға қатысқан жастардың үштен бір бөлігі ЖОО мен кәсіптік оқу орнында алған мамандық бойынша орналасудың қиын екенін айтады. 

Жоғарыда айтылған себептерден бөлек, сарапшылар тағы да бірқатар мәселелерді атап өтті: жастардың іскерлік қарым-қатынас орната алмауы, таныстықтың жоқтығы, еңбек нарығы мен жұмыс іздеу әдістері туралы ақпаратының аздығы. 

Осы орайда Kursiv Research Қазақстандағы беделді ЖОО-ның дипломын иеленген бірқатар жастармен сөйлесіп көрген еді. KIMEP түлегі Алма Өтеғалиеваның айтуынша, аталмыш оқу ордасында білім алу оған қомақты сомаға түскен. Университет бітірген соң, жұмысты ұзақ іздемей-ақ, бірден экономист болып орналасқан. Алайда айлық жалақысы бар-жоғы 60 мың теңгені құрады, бұл оның оқуға жұмсаған қаржысымен салыстырғанда, әлдеқайда аз еді. 

Тағы бір мәселе, мектеп бітіруші түлектер болашақ кәсібі туралы ештеңе білмесе де, өз ата-анасы таңдап берген мамандыққа түсе береді. Мәселен, ҚазҰУ-дың түлегі Ұлжалғас Шымырбаева 2012 жылы  «Бухгалтериялық есеп және аудит» мамандығы бойынша оқуын бітірген соң, ірі компанияға 150 мың жалақымен аудитор болып орналасады. Алайда 1 ай өткен соң өз мамандығы бойынша жұмыс істегісі келмейтінін, оны шығармашылық пен маркетинг қызықтыратынын түсінген. 

Жұмыссыздар қауіп төндіре ме? 

Жұмыссыз жүрген жастар – халықтың ең әлжуаз, осал буыны, ол қоғам мен мемлекетке үлкен қауіп төндіруі бек мүмкін. Қоғамдық даму министрі Дархан Қалетаевтың айтуынша, жастардың жағдайы мен көңіл-күйіне еңбек нарығында жұмыс орындарының жетіспеушілігі әсер етеді. Жастар әрқашан дүниеге «кірпіш болып қалануға» ұмтылады, алайда кейде өмірден өз орнын таба алмай жатады. Осыдан келіп қоғамнан жырақтау, суицидке бейімдік секілді мәселелер туындайды. 

Ал саясаттанушы Гүлден Жоламанова «жұмыссыз жастардың экстремистік және террористік топтарға еруі – негізгі қауіп» деп санайды. Бүгінде халықтың осал топтарын, әсіресе жұмыссыз жастарды деструктивті құрылымдарға әлеуметтік желі  немесе қолма-қол қаржылай көмек көрсету арқылы тартудың түрлі тәсілдері бар. 

Ал Айман Тұрсынқанның пікіріне сүйенсек, жұмыссыздық халықтың  табыс деңгейінің төмендеуі мен өмір сүру сапасының нашарлауымен тығыз байланысты, ол өз кезегінде қылмыстың өсуі және жасаруына әкеп  соғады. Жастардың өз орнын таба алмауының салдары олардың қылмыс әлеміне ұрындырып, құқық бұзушылардың қатары жасарып жатыр. Сарапшының айтуынша, Алматыда 2017 жылы сотталғандардың жартысы 15-28 жастағы жастар екен. 

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың PhD докторы Азимжан Хитахунов жұмыссыздық әлеуметтік және экономикалық тұрғыда да қауіп-қатер туындататынын атап өтті. Ғалымның айтуынша, егер біріншісі қылмыстың көбеюімен байланысты болса, екіншісі еңбек ресурстарын тиімді пайдаланбай жатқанын көрсетеді. Оның макроэкономикалық жағымсыз салдары болады. 

Жастар жұмыссыздығы мәселесін қалай шешуге болады? 

«Жастарды жұмыспен қамтамасыз етудің басты жолы – қазіргі білім жүйесін еңбек нарығы талаптарына сәйкестендіру»,– деп тұжырымдайды Айман Тұрсынқан. Сарапшының пікірінше, жастардың еңбек нарығына біртұтас интеграциялануы үшін білім беру жүйесінде әрбір кәсіби деңгей үшін бәсекелестік негіз жасалуы керек. 

«7-8 сыныптан үш тілділікті емес, бағдарламалауды енгізу қажет. Айталық, Ресей мысалын негізге ала отырып, өнеркәсіп орындарының сұранысына орай, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін дамыту бағытында көп шаруа атқаруға болады. Жоғары оқу орындарында стартаптарды венчурлік қаржыландыру жүйесі дамытылып, ал білім беру жүйесінің барлық сатысы білім саласына оқушылар салатын инвестицияның өзін-өзі өтеуіне негізделуі керек», – деп пайымдайды сарапшы. 

Ал «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығының сарапшылары бұл мәселені  шешудің бірнеше жолын ұсынады, соның ішінде жастардың арасында еңбек құндылықтарын қалыптастыру және көтеру, жұмысшы кәсіптерді танымал етуге бағытталған ақпараттық жұмыстарды кеңінен жүргізу бар. Сарапшылардың пікірінше, жастар арасында кәсіпкерлік дағдыны қалыптастыру, университет бағдарламасы шеңберінде кәсіби тәжірибені ұйымдастыру, кәсіптік білім беру сапасын арттыру, үздіксіз білім беру принциптеріне негізделген мамандарды даярлау мен қайта даярлаудың баламалы тәсілдерін қолдану сынды шаралар қалыптасқан ахуалды жақсартуы мүмкін. 

Айта кету керек, жастарды жұмыспен қамту – нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлік дамыту бағдарламасының басым бағыты. Осы бағдарлама аясында жастардың жұмыссыздық мәселесін шешу бағытында, алғашқы жұмыс орнына орналасуы үшін, жастар тәжірибесі енгізілген, бұл уақытта еңбекақыны мемлекет төлейді, жалақысы аз болса да, маманның тәжірибе жинақтап, ары қарай жұмысқа орналасып кетуіне ықпал етеді. Ал жұмыс беруші компаниялар жалақыға шығындалмай-ақ, өздеріне лайықты кандидатты таңдай алады. 

2018 жылғы 1 мамырдағы мәлімет бойынша, аталмыш бағдарлама аясындағы мемлекеттік қолдауды 56 мың жас пайдаланыпты. Жастар тәжірибесіне негізінен орта және жоғары оқу орындарында оқымаған, жоғары білімі жоқ жастар тартылған. Олар техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының базасында кәсіпті тегін игеру мүмкіндігіне ие.  Қазіргі кезде қысқа мерзімді курстарға жастар арасынан 6 мыңнан аса адам жіберілді. 2018 жылы мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалар, өңірлік даму бағдарламалары және жеке бастамалар арқылы жұмыспен қамтуға мемлекеттік қолдау көрсету аясында еңбекке араласқандардың саны  171 мыңды құрайды. Бұл жалпы қамтылуы қажет жастардың 30 пайызына тең. 

Анықтама 

Халықаралық еңбек ұйымының NEET индексі –  жастардың жұмыс істемейтін, оқуға түспеген немесе кәсіптік білім алмайтын, білім беру жүйесі мен жұмыспен қамту саласынан тыс қалған (15-тен 28 жасқа дейінгі)  бөлігі және бұл жастар еңбек нарығының әлеуетті көзі болып табылады. 

Безработица-01 (6).jpg


1 просмотр

Как абитуриентам выбрать университет в 2019 году

Kursiv Research сделал рейтинг вузов Казахстана по стоимости обучения

Фото: shutterstock/Inspiring

Актуальный вопрос, стоящий сейчас перед каждым выпускником, – выбор профессии и университета. Не все абитуриенты понимают, кем они хотят стать в будущем, и часто принимают решение под влиянием внешних факторов, самые важные из которых – мнение родителей, престижность вуза и цена на образовательные услуги.

У казахстанских выпускников большой выбор учебных заведений. В 2018 году в республике было 124 вуза. Треть из них сосредоточена в Алматы – 41 организация, в столице их только 14. Меньше всего высших учебных заведений зарегистрировано в Мангистауской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областях.

Каждый год конкуренция за абитуриентов среди вузов возрастает. Сегодня не только частные вузы, большая часть бюджета которых зависит от оплаты за обучение, но и государственные активно рекламируют себя на рынке образовательных услуг.

В силу неравных стартовых возможностей частные вузы в Казахстане не всегда могут предоставить своим студентам такую же инфраструктуру, как государственные. Не все частные учебные заведения, например, владеют собственными спортивными сооружениями и общежитиями.

С другой стороны, в эпоху цифровизации такой расклад дает определенные преимущества – на балансе частного университета нет такого большого количества имущества, как это бывает в национальных вузах, и, соответственно, не стоит вопрос эффективного использования этого имущества, объясняет доцент факультета экономических наук Казахстанско-Немецкого университета, доктор PhD Даурен Аскаров.

Эксперт сожалеет о том, что сейчас в Казахстане сложилась система, при которой государство больше финансирует национальные вузы, хотя частные университеты смогли бы распорядиться полученными средствами эффективнее, а сам процесс расходования бюджетных средств был бы прозрачнее.

Даурен Аскаров проработал пять лет в национальном вузе и примерно столько же в частном, и часто спрашивал у студентов, почему они выбрали тот или иной университет.

«Большинство студентов, выбравших национальные университеты, говорили о стабильности, большем количестве грантов (и стипендий), а также выделяли наличие общежитий», – рассказывает он.

Студенты уверены, что таким крупным вузам, как Казахский Национальный университет им. аль-Фараби (КазНУ), Казахский Национальный педагогический университет им. Абая (КазНПУ) или Казахский Национальный медицинский университет им. С. Асфендиярова (КазНМУ), не грозят приостановка деятельности или реорганизация.

Студентами, выбравшими частные вузы, в основном являются жители Алматы и других крупных городов, не владеющие государственным языком на хорошем уровне. Они чаще всего объясняли свой выбор отсутствием коррупции при поступлении и обучении, небольшим количеством студентов, простой системой коммуникаций с преподавателями и руководством.

Еще одним трендом в условиях глобализации становится конкуренция извне. Вузы соседних стран (Россия, Беларусь и Китай), стран Западной и Восточной Европы, а также США, Японии и Австралии активно участвуют в образовательных выставках, предлагая льготы (поступление без ЕНТ), интересные образовательные программы и культурный досуг.

«Наиболее агрессивную политику проводят российские вузы, которые начинают «вербовать» наших абитуриентов еще с седьмых-восьмых классов, обещая практически бесплатное поступление. По данным на 2018 год, 25% от всех иностранных студентов в российских университетах составляют казахстанцы», – рассказывает собеседник.

Почему так происходит? По мнению ученого, у казахстанских школьников в большинстве случаев хорошая подготовка, следовательно, иностранному вузу не придется много тратиться на обучение основам по выбранной специальности. Российские заведения предоставляют возможность бесплатного обучения и проживания, плюс более широкий выбор специальностей, чем в Казахстане. Еще один фактор – в России оставили заочное образование, а в РК его отменили, при этом не все казахстанские вузы могут заменить его дистанционной формой обучения.

В случае с Европой, продолжил наш собеседник, дело обстоит немного по-другому. Основной причиной, по которой европейские страны проявляют интерес к казахстанским выпускникам, является старение населения, а как результат – уменьшение работоспособного населения и увеличение давления на бюджет за счет роста пенсионных выплат. Молодежь из Казахстана после обучения остается в Европе, привлеченная большей степенью демократизации общества, уважением прав человека и возможностью карьерного роста без коррупционной составляющей.

«Китай, скорее всего, нацелен на распространение своего влияния через культуру и смешанные браки», – говорит Аскаров о мотивах еще одной страны, заинтересованной в казахстанских выпускниках.

Выбор специальности

В республике по-прежнему высок спрос на специалистов в сфере IT, в области международных отношений, логистики и экономики.

«Среди экономических специальностей особенно можно выделить маркетинг и менеджмент, которые в меньшей степени, нежели учет и аудит или финансы, подвержены риску «захвата» со стороны искусственного интеллекта. К тому же, с учетом того, что в крупных городах страны весьма активно развивается сфера услуг, очень востребованными на рынке труда остаются специалисты в области управления продажами, СММ, связей с общественностью», – добавил доцент Аскаров.

С трудом проникают на рынок образовательных услуг Казахстана новые образовательные программы, которых нет в классификаторе. Такой расклад наш эксперт объясняет консерватизмом в предпочтениях потребителей, которые, по инерции, все еще выбирают право и финансы. При этом на образовательных выставках уже представлены новые программы: энергетическая и экологическая техника, интегрированное управление водными ресурсами и ресурсосберегающая производственная логистика.

Рейтинги вузов

Казахстанские высшие учебные заведения активно участвуют не только в национальных рейтингах, но и в глобальных (к примеру, рейтинг университетов мира QS). Независимое казахстанское агентство по обеспечению качества в образовании составило ежегодный Национальный рейтинг-2019 вузов Казахстана. Методология расчета базируется на трех составляющих: первая – это оценка качества академических ресурсов вуза, на которую приходится 70% от общего числа баллов, вторая – экспертная оценка качества его деятельности (15%), третья – оценка на основе проведения соцопроса работодателей и госорганов (15%).

В список лучших многопрофильных университетов вошли 18 вузов. Лидером стал КазНУ им. аль-Фараби, набрав 99,72% из возможных 100%. На втором месте расположился Евразийский Национальный университет им. Л. Гумилева (ЕНУ) – 84,72%. Третье место замыкает Карагандинский государственный университет им. Е. Букетова – 53,89%.

Среди технических вузов отличились Satbayev University – 95,78%, Казахстанско-Британский технический университет (КБТУ) – 91,9% и Карагандинский государственный технический университет – 89,37%.

Топовыми гуманитарно-экономическими университетами названы КИМЭП – 92%, Карагандинский экономический университет Казпотребсоюза – 91,34%, Алматы Менеджмент Университет – 71,53%.

Лучшим вузом искусства признан Казахский Национальный университет искусств в Нур-Султане – 100% из 100%.

Среди медицинских учреждений лидером стал КазНМУ им. С. Асфендиярова – 100%, среди педагогических – КазНПУ им. Абая (100%).

«Курсив» составил свой рейтинг топ-20 университетов по стоимости обучения на очном отделении бакалавриата, предварительно отобрав лучшие вузы согласно баллам, присвоенным в Национальном рейтинге вузов этого года.

Самым дорогим по стоимости оказался университет КИМЭП. В настоящее время цена одного года обучения там составляет в среднем 2,9 млн тенге.

Цена одного кредита в КБТУ в этом году равняется 45–60 тыс. тенге. Всего за четыре года студентами должно быть освоено 146 кредитов. Получается, что за один год обучения родители должны заплатить в среднем от 1,6 до 2,2 млн тенге.

Алматы Менеджмент Университет тоже относится к категории дорогих вузов. Стоимость обучения за анализируемый период достигает в среднем 1,1 млн тенге.

Цены в КазНУ им. аль-Фараби на этот учебный год неизвестны, но в 2018–2019 учебном году они находились в интервале от 974 тыс. до 1,18 млн тенге (максимальные цены приходились на специальность «Финансы», «Юриспруденция» и др.).

Оплата обучения в прошлом учебном году в КазНМУ им. С. Асфендиярова варьировалась от 762,9 тыс. тенге («Технология фармацевтического производства») до 1,2 млн тенге («Стоматология»). Для сравнения, цена за обучение в медицинском университете в городе Семей составляет 800 тыс. тенге на все специальности.

В известных алматинских университетах, не попавших в наш рейтинг, стоимость обучения варьируется: в Университете им. С. Демиреля – от 450 тыс. тенге на специальности «История» до 1,25 млн тенге на «Международных отношениях», в Университете международного бизнеса средняя стоимость на русском отделении составляет 750 тыс. тенге, английское отделение стоит дороже – 850 тыс. тенге.

Общий тренд – более высокая стоимость обучения в вузах наблюдается на специальностях, где готовят будущих финансистов и юристов. Вопросы, насколько эти специалисты будут обеспечены работой после окончания вуза и окажутся ли оправданы затраты на обучение, остаются открытыми.

В условиях рыночной экономики, напоминает Даурен Аскаров, основными факторами оценки качества образования в вузе должны быть уровень трудоустройства, размер заработной платы, который компания готова предложить выпускнику того или иного высшего учебного заведения, а также динамика роста заплаты выпускника вуза в первые три года работы.

Ограничение ответственности

Kursiv Research обращает внимание на то, что приведенный выше материал носит исключительно информационный характер и не является рекламой данных организаций.

вузы.jpg

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Депозиты в какой валюте вы предпочитаете?

Варианты

Цифра дня

старше 20 лет
половина продаваемых авто в Казахстане

Цитата дня

Земля должна принадлежать тем, кто на ней работает. Земля иностранцам продаваться не будет. Это моя принципиальная позиция

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций