Перейти к основному содержанию
1272 просмотра

Президент бастамаларын жүзеге асыру үшін қанша қаржы керек?

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауы бойынша есептеп көрдік

ҚР Президенті Қ.Тоқаев Қазақстан халқына Жолдау  жасайтынын 10 тамызда хабарлаған еді. Сол күні оның твиттерінде «2 қыркүйекке жоспарланған Халыққа Жолдауымда есірткі бизнесі, педофилия, жыныстық зорлық-зомбылық және жеке тұлғаға қарсы жасалатын басқа да ауыр қылмыстарға қатысты жазалау шараларын қатаңдату жөнінде Парламентке және Үкіметке тапсырмалар жүктеледі» деген ақпарат шықты. 

Бәрібір алдымен  саясат

Қ.Тоқаевтың Қазақстан халқына жолдауы тікелей эфирде көрсетілмеді. Президент сайлауында негізгі қарсыласы болған саясаткер және журналист Әміржан Қосанов жолдаудың тікелей эфирде көрсетілгені орынды және әсерлі болар еді деген пікірде. «Бұл – Қ.Тоқаевтың халық алдына осындай форматта алғаш шығуы. Қоғамның да бұл жолдаудан күткен үміті үлкен. Тікелей эфир Жолдау мәтінін жағымды қабылдауға да ықпал етер еді. Оның үстіне   Жолдауда көтерілген өзекті мәселелер көп. Ақорда қоғамның сұранысына жылдам жауап қатқысы келетіні байқалып-ақ тұр. Әрине, бәріне бірдей емес. Дегенмен біздің жағдайда бұл да прогресс», – деп  атап өтті Ә.Қосанов. 

Қасым-Жомарт Тоқаев өз жолдауында әзірге ел заңнамасын батыстық үлгімен либералдандырмайтын бірден байқатты: «Мен уәде еткен саяси жаңғыру үдерісі азаматтарымыз бен мемлекетіміздің мүдделеріне сәйкес, біртіндеп үздіксіз жүзеге асырылатын болады», – деді президент.

Сонымен қатар осы негізгі принцип аясында мемлекет басшысы ретінде елімізде көппартиялықты, саяси бәсекелестікті және ой-пікірдің сан алуандығын дамытуға ықпал етіп қана қоймай, парламент депутаттарына елдегі саясами жүйенің тұрақтылығы үшін өте маңызды мәселе – митинг туралы заңнаманы жетілдіруді тапсырды. «Егер бейбіт акциялар заңның шеңберінен шықпайтын және азаматтарымыздың тыныштығын бұзбайтын болса, бұған түсіністікпен қарап, жиындарды өткізу үшін арнайы орын бөлу қажет. Мұндай орындар қаланың шетінде болмауы тиіс», – деп атап өтті Қасым-Жомарт Тоқаев. Президенттің бұл бастамасына қоғам  жақсы баға берді.  

Пилоттық жоба ретінде  жергілікті билік жұмысының тиімділігін тұрғындар тарапынан  бағалау жүйесін енгізу бастамасы да ерекше назар аударуға тұрарлық. Президент Қ.Тоқаев Қазақстан халқына жолдауында: «Мысалы, егер сауалнама немесе онлайн-дауыс беру нәтижесінде тұрғындардың 30 пайызынан астамы қала немесе ауыл әкімінің жұмысын тиімсіз деп есептесе, бұл Президент Әкімшілігінің арнайы комиссия құрып, туындаған мәселені зерттеуіне және тиісті ұсыным енгізуіне негіз бола алады», – деп атап өтті.

Миллиард анда, миллиард мында

Жолдау барысында мемлекет басшысының полиция мен ІІМ-нің өзге де құрылымдарының жұмысына көңілі толмайтыны байқалды. Осы орайда Қ.Тоқаев құқық қорғау жүйесін толық реформалау – аса маңызды міндеттердің бірі екенін атап өтті, соның нәтижесінде полицияның мемлекеттік күштік құрылымындағы бейнесі бірте-бірте өзгереді деп пайымдайды.

Президенттің пікірі бойынша, полиция қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін азаматтарға қызмет көрсететін органға айналуы тиіс. Сәйкесінше, Ішкі істер министрлігін реформалауға алдағы үш жылда 173 миллиард теңге бөлінбек.

Бұл қаражаттың басым бөлігі еңбекақыны көбейтуге, баспананы жалға алуға, халыққа қызмет көрсету қағидаты бойынша полицияның заманауи фронт-офистерін ашуға жұмсалады.

Қасым-Жомарт Тоқаев полицей қызметінің беделін арттыру қажеттігіне сенімді, ал реформаның бірінші кезеңін Әкімшілік полиция комитетінің жұмысын қайта ұйымдастырудан бастамақ.  

Айта кету керек, Президент Тоқаевтың Қазақстан халқына алғашқы жолдауы бойынша Ішкі істер министрлігін реформалауға бөлінетін қаражат аз емес. Армиядағы жалпы тәртіп пен оның қаржылық жағдайын нығайту  үшін мемлекеттің қорғаныс саласына бөлетін шығыны өседі. Мемлекет басшысының жоспары бойынша, инклюзивті болуы тиіс экономиканы дамыту аясында үкіметке шағын және микро бизнесті қолдау үшін 100 млрд теңге табу тапсырылды. Жаппай кәсіпкерлікті дамыту  ең алдымен санаға сіңген патерналистік пиғыл мен масылдықтан арылуға мүмкіндік беруі тиіс. 

«Бизнестің жаңа жол картасына» қосымша 250 млрд теңге жұмсалуымен қатар,  Қасым-Жомарт Кемелұлын алаңдатып отырған рейдерлік басып алудан қорғау үшін,  заңнамалық шаралар да қолға алынады: «Бұл мәселе жөніндегі ұстанымым  белгілі: бизнестің, әсіресе шағын және орта бизнестің дамуына кедергі келтіретін әрекеттер мемлекетке қарсы қылмыс деп танылуы тиіс». 

Түрлі әлеуметтік бағдарламаларға бөлінетін қаржы аз емес. Мәселен, 90 млрд теңге шағын елдімекендердің түйкілді мәселелерін шешуге бағытталған «Ауыл – Ел Бесігі» бағдарламасын жүзеге асыруға жұмсалады. (бұдан бұрын 30 млрд теңге бөлінген).

Алдағы 4 жылда орта мектеп мұғалімдерінің айлығын 100 пайыз көбейту жоспарланған. Сондай-ақ, мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қолдау үшін алдағы 3 жылда мемлекет қазынасынан 58 млрд теңге бөлінбек. 

Мемлекеттік тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі үшін - 2,8 трлн, ал тұтас денсаулық сақтау жүйесін дамытуға 2,3 трлн теңге жұмсалады. Президент  алдағы үш жылда тұрмысы төмен, көп балалы отбасыларды баспанамен қамтамасыз етуге 240 миллиард теңге бөлуді тапсырды, Нұр-Сұлтан, Қарағанды, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарына газ жүргізу үшін 56 миллиард теңге бөлінеді. Сонымен қатар, Қазақстан үкіметі заманауи көлік инфрақұрылымын салуға 1,2 трлн теңге, тұрғын үй қорын жөндеу мен жаңғырту үшін несие ретінде 30 млрд теңге, су тартуға және халықты таза ауыз сумен қамтамасыз етуге 250 млрд теңге бөледі.

Ақшаны қайдан алады?

Егер бәрін қосып санасақ, Жолдауда айтылған міндеттерді жүзеге асыру үшін 7,06 трлн теңге қаржы керек, оны долларға айналдырса, $19 млрд теңге болады. Осы ретте Тоқаев бекіткен 2,19 жылғы бюджеттің кірісі 10,45 трлн теңгені құрағанымен, шығыны 11,46 трлн теңгеден асатындықтан, бұндай ірі қаржыны қайдан аламыз деген заңды сауал туындайды. Қоғам белсенділері Қ.Тоқаев жолдауындағы жоспарларды іске асыру үшін қосымша қаражат шенеуніктер қатарын 25 пайызға қысқартып, Президент айтқандай, 75 пайызы бейбәсеке жолымен өткен мемлекеттік сатып алу процесін жеңілдетіп, сондай-ақ, «Самұрық-Қазына» әл-ауқат қорының қызметін қайта қарастыру арқылы табылады деген болжам жасап отыр. Қасым-Жомарт Кемелұлының сөзінен квазимемлекеттік салада қалыптасқан жағдай оның көңілінен шықпайтынын байқауға болады. «Біздің мемлекеттік компаниялар ірі конгломераттарға айналды. Бірақ олардың халықаралық бәсекеге қабілеттілігі күмән тудырады. Біз Ұлттық әл-ауқат қоры құрылған 14 жыл ішінде халықтың әл-ауқатын арттыруға Қордың нақты қандай үлес қосқанын білуіміз керек», – деп атап өтті Қ.Тоқаев. 

Телебейненің ерекшелігі

Десе де, Президент Тоқаевтың сөзі аяқталған соң үш сағаттан кейін елдің басты телеарналары мемлекет басшысының Қазақстан халқына жолдауын эфирден көрсетті. Сол кезде жолдау қосымша реңк ала бастады. ҚР парламентінің мәжіліс залына жиналған қос палата депутаттары, үкімет мүшелері, ұлттық компаниялардың басшылары және облыс әкімдері Қасым-Жомарт Тоқаевты үнсіз және ешқандай эмоциясыз тыңдағанын байқауға болады.

Жолдау кезінде олар президенттің бастамаларына екі рет ұзақ қол шапалақтап, қошемет көрсеткенін айтсақ та жетер.

Мемлекет басшысы үкіметке 2020 жылдан бастап орта және шағын бизнесті үш жыл табыс салығынан босатудың заңнамалық негіздерін әзірлеуді тапсырған кезде бірінші рет қол соғып, қолдау көрсетті. Қосымша 5 пайыз зейнетақы жарнасын енгізуді 2023 жылға дейін шегеру де жиналғандардың көңілінен шықты. Сондай-ақ, мемлекеттік элита Президент сөзін бастағанда және аяқтағанда қол шапалақтағанымен, ұзақ овация байқалмады.

banner_wsj.gif

4568 просмотров

Сколько ЧП выпало на долю второго президента

Обратная хронология чрезвычайных событий, выпавших на первый год президентства Касым-Жомарта Токаева

Иллюстрация: Мадина Сапарбаева

15 марта глава государства Касым-Жомарт Токаев издал указ о введении режима чрезвычайного положения в связи с объявлением Всемирной организацией здравоохранения нового коронавируса COVID-19 пандемией.

Первый в истории режим ЧП в стране

В истории независимого Казахстана режим чрезвычайного положения на всей территории республики до марта нынешнего года не вводился ни разу. Был факт введения режима ЧП на отдельно взятой территории (декабрьские события 2011 года в Жанаозене), длившегося менее месяца, – с 17 декабря 2011-го по 5 января 2012 года. 

По закону о чрезвычайном положении власти РК могут приостановить деятельность политических партий, ввести комендантский час и ограничить свободу передвижения граждан. Также во время ЧП нельзя распустить сенат и мажилис, проводить референдумы и выборы, а также забастовки и массовые мероприятия. 

Нынешний режим ЧП введен на 30 суток – с 16 марта по 15 апреля 2020 года. Одновременно впервые в истории страны оказались на карантине два крупнейших города республики – Нур-Султан и Алматы: в обоих выявлены случаи заболевания коронавирусом. Въезд и выезд в мегаполисы ограничен, передвижение внутри этих городов во время карантина власти обещают оставить свободным. «Официальный визит» коронавируса в республику хронологически совпал с другим испытанием для второго президента страны – резким падением цен на нефть и вызванным им колебанием курса тенге.

Март 2020-го: нефть в районе $30

В понедельник, 9 марта, цена на нефть марки Brent опустилась ниже $35 за баррель, обрушившись на 22%. Скачок был резким: в конце февраля стоимость марки Brent составляла около $50 за баррель, а 6 марта она упала на 9%, приблизившись к $45. Это самое стремительное падение стоимости нефти после 1991 года, когда бушевала война в Персидском заливе. На этот раз причиной падения стал срыв сделки среди участников альянса ОПЕК+: российские власти выступили против дополнительного сокращения добычи нефти.

Одним из последствий этих событий стал рост доллара – с менее чем 390 тенге до коридора в 430–440 тенге к настоящему времени. Среди действий, предпринятых для поддержки экономики и населения, – создание «Дорожной карты занятости», на которую будет выделено 300 млрд тенге. Они будут направлены в регионы для того, чтобы стабилизировать ситуацию на рынке занятости, обеспечить массовую занятость в рамках проектов по капитальному и текущему ремонту объектов инфраструктуры, социальных объектов, то есть школ, больниц, дорог. Будет увеличен объем финансирования казахстанских предприятий в рамках программ «Дорожная карта бизнеса-2025» и «Экономика простых вещей». 600 млрд тенге на кредитование проектов в обрабатывающей промышленности и агропромышленном комплексе уже выделено, теперь сумма повысится до одного триллиона тенге.
 
Программа поддержки охватит дополнительные отрасли, в том числе сферы торговли и услуг, которые получили двойной удар как из-за событий черного понедельника, так и из-за пандемии коронавируса.

Указ Токаева «О дальнейших мерах по стабилизации экономики» позволит правительству предоставить налоговые льготы для крупных объектов торговли, кинотеатров, театров, выставок и спортивных объектов. 

Ожидается, что юрлица и ИП будут освобождены от уплаты налога на имущество на год, им приостановят начисление пени по налоговой задолженности в течение одного квартала и перенесут сроки подачи налоговой отчетности и расчетов на третий квартал текущего года.

Масанчи: кадровые оргвыводы

Конфликт в начале февраля 2020 года в Жамбылской области стал еще одним серьезным испытанием для президента. 5 февраля между жителями села Сортобе произошло бытовое столнковение, в котором пострадал 80-летний мужчина. 7 февраля на окраине села Масанчи Кордайского района началась массовая драка, в которой изначально участвовали около 70 агрессивно настроенных жителей. На место прибыли полицейские. Происходящее снимали на видео, ролики распространяли в соцсетях, в результате из соседних населенных пунктов прибыли еще около 300 человек. В село Масанчи направили дополнительные силы полиции. Участники драки оказали активное сопротивление с применением металлических предметов, камней и огнестрельного оружия. Беспорядки перекинулись на соседние села, в результате конфликта были повреждены и сожжены более 30 частных домов, 15 объектов торговли, 44 автомашины. В этом конфликте погибли 11 человек, 185 человек обратились за медицинской помощью, свыше 23 тыс. жителей этих населенных пунктов бежали на территорию соседней Киргизии.

Этот конфликт власти не только не замолчали, но и пытались сработать на упреждение в информационном поле, причем президент РК был одним из самых активных источников информации, сообщая о происходящем в Twitter. Кроме того, кадровый дипломат Токаев показал, что способен на жесткие оргвыводы: 10 февраля в Жамбылской области сменилось руководство – президент принял отставку акима Жамбылской области Аскара Мырзахметова и назначил нового главу региона, которым стал Бердибек Сапарбаев. Также глава государства поручил министру внутренних дел Ерлану Тургумбаеву освободить от занимаемой должности начальника департамента полиции Жамбылской области Армана Оразалиева; мест лишились начальник отдела полиции Кордайского района Азамат Айхимбеков, заместитель акима Жамбылской области Слушаш Курманбекова и аким Кордайского района Болатбек Байтоле. 

На этом разбор полетов не закончился: 12 февраля был назначен новый прокурор Жамбылской области Нургалым Абдиров. Кроме того, был назначен новый глава департамента Комитета национальной безопасности, которым стал Марат Ирменов – экс-начальник ДКНБ Актюбинской области. Это было первое массовое «перетряхивание» руководящих кадров при Токаеве на фоне ЧП  и достаточно серьезный сигнал местным органам власти о способности нового первого лица делать выводы об их способности обеспечивать стабильность на своих территориях.

Взрывы в Арыси: личный контроль и личный пример

Первое масштабное ЧП при президентстве Токаева случилось летом прошлого года: 24 июня 2019 года примерно в 9.30 утра в городе Арыси Туркестанской области произошло возгорание на территории воинской части, а затем случился взрыв боеприпасов, осколки которых накрыли часть города. 

Photo Официальный сайт президента Республики Казахстан.jpg

Фото: Официальный сайт президента Республики Казахстан

Позже выяснилось, что жилые строения с советских времен приблизились к местам хранения боеприпасов на расстояние гораздо меньшее, чем того требовала безопасность. Население (43 тыс. человек) эвакуировали, а Токаев в тот же день вылетел в Арысь, чтобы лично ознакомиться с ситуацией. На восстановление Арыси было направлено 56,1 млрд тенге, из которых 2,6 млрд тенге было собрано за счет спонсорской и благотворительной помощи. 

Первое лицо государства, вернувшись из поездки в Туркестанскую область, перечислил свой однодневный заработок в фонд помощи пострадавшим при взрывах в Арыси.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png