Перейти к основному содержанию

kursiv_in_telegram.JPG


1 просмотр

Қазақстан күн мен жел энергиясын қалай арзандатты?

Жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) аймақтық аукционының арқасында күн және жел, сондай-ақ су электр станциясы өндіретін энергия құнын төмендетуге мүмкіндік туды

Фото: Shutterstock

Қазақстанда күздігүні жаңартылатын энергия көздері бойынша жобалық аукцион өтеді. Бұл –энергия өндіретін станцияны нақты бір аймаққа байлайтын, ЖЭК жобаларын мемлекеттік орналастырудың жаңа тәсілі. Жаңартылатын энергияны дамыту – жасыл экономиканы енгізудің нәтижелі тетігінің бірі. 

ЖЭК аймақтық аукциондары – Қазақстанда сынақтан өткізілген жүйе. Соның арқасында күн және жел, су электр станциясы өндіретін энергия құнын біршама арзандатуға мүмкіндік туды. Аймақтық аукцион кезінде инвесторлар жұмыс істегісі келетін өңірді өзі таңдайтын. Ал жобалық аукционның арқасында ҚР Энергетика министрлігі баға мәселесін ғана емес, алдағы уақытта энергия тапшылығы туындауы мүмкін ішкі нарық саласын қуат көзімен қамтамасыз ету түйткілін де шешпек. 

Аукцион энергиясы 

ЖЭК жобаларын таңдау аукциондары былтыр басталып, тиімділігін бірден дәлелдеген. 2018 жылы көктем мен күзде өткен аймақтық аукцион барысында қуаттылығы 858 МВт болатын 30-дан аса ЖЭК жобасы таңдап алынған. Ал мемлекет белгілеген қуаттылық 1 гигаватт еді. Айта кету керек, аукцион мына жүйе бойынша өтті: мемлекет жалпы энергожүйенің жаңартылатын қуат көздерінен қаншалықты қуат қабылдай алатынын алдын-ала анықтап, ал инвесторлар өз кезегінде жоба жақсы дамып, аяғынан толық тұрып кетуіне жететін тариф құнын белгілеп және ЖЭК-тің қай жерде орналасқанын қалайтынын хабарлады. Мұндай аукционда өндірілетін электр энергиясын жалпы жүйеге жеткізуге қажетті ең төменгі баға ұсынған инвестор жеңіске жетеді. 

Елдің бірыңғай энергожүйесіне кіретін жаңартылатын энергия көзі нысандарын аукцион арқылы іріктеу – қазіргі кезде өткір тұрған киловатт-сағат құнын бірнеше есе төмендетуге мүмкіндік береді. Жасыл энергия көздерінің тарифі бұған дейін дәстүрлі қуат көздерінен алынатын энергия құнынан бірнеше есе қымбатқа түсетін еді. ҚР Энергетика минстрлігі жаңартылатын энергия көздері департаментінің директоры Айнұр Соспанова аймақтық аукцион нәтижесін қорытындылай келе, жаңартылатын энергия құны елдегі әрбір электр қуатын тұтынушыға бөлінетінін, сондықтан ЖЭК шығаратын қуат көлемін жоспарлаудағы маңызды міндеттің бірі – ақырғы тұтынушыға салмақ салмау екенін айтады. 

«Біздің экономикамыз онсыз да энергияны көп қажет етеді,  сондықтан ақырғы тұтынушы – ірі компанияларға да, жеке тұлғаларға да ауыр салмақ артқымыз келмейді.  Ал аукциондық жүйе, шетелдегідей, бізге де жаңартылатын энергия тарифін төмендетуге мүмкіндік берді», – деп түсіндірді Соспанова ханым. 

Департамент директорының айтуынша, Энергетика министрлігі алғашқы аукциондағы баға ЖЭК технологиясының арзандауының арқасында біраз кемігенімен, қатты төмендейді деп күтпеген. Алайда аукцион барысында жел және су элекстр станциялары бойынша тариф 12 пайызға, ал күн энергиясы бойынша 35 пайызға арзандаған.
 
«Сонымен қатар, аукциондық жүйе ұзақмерзімді 15 жылдық келісімге қол қоюға дайын жобаларды іріктеуге мүмкіндік берді. Бұл жобалардың міндеттері нақты және айқын: белгіленген мерзімде нысанды іске қосу, егер мойнына алған міндеттемелері орындалмаса, өз қаржысымен жабады»,– дейді  Соспанова ханым.  

Энергетика министрі Қанат Бозымбаев есеп беру жиынының бірінде электр қуаты құнын төмендетуде аукциондық іріктеудің маңызына тағы да тоқталып өткен еді. Министрдің айтуынша, күн электр станциясын салуға дайын инвесторлар әуелде киловатт-сағат құны 34 теңге көлемінде қалыптасады десе, аукцион кезінде дәл солар өз тарифін 18 теңгеге дейін төмендеткен. 

«Бұл айырма қайда кетіп жатқаны бәрімізге түсінікті, сондықтан нақты нарықтық бағаны белгілеуде  онлайн-аукцион өткізуден асқан тәсіл жоқ, онда ешкім қоңырау шалып, араға адам салмайды, – деді министр. –18 теңге тариф – былай айтқанда, 4 цент деген сөз. Ал қазір күн энергиясына ең тиімді баға – Сауд Арабиясы мен БАЭ-де. Чилиде ол 3 цент  тұрады. Біз де осындай бағаға жақындап қалдық. Сондықтан заңнаманы жетілдіріп, инвесттартымдылықты көтеріп, тәуекел мен валюта бағамын тұрақтандыруымыз керек. Алдағы уақытта біз де 2,5 центке жететін шығармыз».

Шынайы ойын 

Дегенмен аукциондық тәсілді қолдамайтындар да бар. Айталық,  «Astana Solar»  ЖШС заң бөлімінің басшысы Әсия Нұрабаеваның айтуынша,  аталмыш кәсіпорын 2014 жылы мемлекет қаулысы негізінде ашылған. Бұл қаулы бойынша күннен қуат өндіретіндер Astana Solar-дың кремний батареясын сатып алса, онда оларға алдағы 15 жылда 37 МВт қуат өндірісіне мемлекеттің кепілдендірілген тарифі қарастырылған.

«Алайда келісім уақыты ұзаққа созылып кеткендіктен, қаулыда көрсетілген көлем толықтай жүзеге асырылмады. Ал аукциондық сауда-саттыққа байланысты заңнамаға енгізілген өзгерістер арасына аталмыш қаулының күшін жоятын бап кіріп кеткен», – дейді Нұрабаева ханым. 

«Бұл ретте өзге елдерде мемлекет жаңаратылатын энергетика саласындағы жергілікті өндірушілерге қомақты қолдау көрсететінін айтып өткім келеді.  Мәселен АҚШ пен Германияда қытайлық өндірушілерге импорттық салық енгізілген, ал Ресейде шектеу деңгейі 70 пайызға дейін барады. Қазақстан үшін бұл жаңа сала болғандықтан, тура сондай мемлекеттік қолдау қажет», – деп тұжырымдайды спикер. 

Бірақ Энергетика министрлігі бұл тұжырыммен келіспейді: Қанат Бозымбаевтың айтуынша, Astana Solar-дың өнімін пайдаланушылар үшін тариф үкімет қаулысымен киловатт-сағаты 70 теңге көлемінде бекітілген, алайда қазір экономика бұл тарифті көтере алмайды. Оның үстіне аукциондық жүйе үкімет қаулысын белгілі бір компанияға ыңғайлап «тықпаламас» үшін де енгізілгенін айтады. Ал ЖЭК-ке қажетті құрал-жабдық нарығын шетелдік инвесторлардан қорғау мәселесіне келсек, министр бұның да еш қажеті жоқ деп пайымдайды. Өйткені көрші  Ресеймен салыстырғанның өзінде, Қазақстанда бұндай өндіріс дамымаған.

«Одан да аукционға қатысып, нақты бағаларын белгілесін. Сонда ғана мәселені басқа қырынан қарастыра аламыз: егер Astana Solar-дың өнімін қолданатын күн энериясын өндірушілер бәсекеге қабілетті баға белгілей алса, онда біз аукционды өткізу ережелеріне отандық өндірушілерді қолдауға бағытталған қандай да бір жеңілдік енгізе аламыз, – дейді министр. – Күн энергиясы өндірісіндегі жергілікті өндіріс көлемін арттыру кезең-кезеңімен жүзеге асырылмақ. Алайда бір ғана зауыттың мүддесін қолдай отырып, бас-көз жоқ қазақстандық мазмұнды көбейтуге күш салсақ, шаруа қиындап кетеді». 

Қазіргі кезде мемлекет ЖЭК аукциондық жүйесін дамыту арқылы қуат тапшылығы сезілетін аймақтарды электр энергиямен қамтамасыз ету мәселесін шешуді қарастырып жатыр. Энергетика министрлігінің мамандары әзірге елде қуат тапшылығы сезілмейтінін айтады. Ұзақ мерзімді болжамға сәйкес,  2025-2027 жылға дейін  Қазақстанда қолданыстағы қуат көздері толық жұмыс істесе, сондай-ақ көмір жағатын жаңа станцияларды қосса,  электр энергиясы артығымен өндірілмек. 

Алайда бұл ЖЭК-тің жалпы энергетикадағы үлесін 2020 жылға дейін –3 пайызға, 2022 жылға дейін – 6%, ал 2030 жылы – 10 пайызға жеткізу жоспарына қайшы. Сондықтан Энергетика министрлігіне тек тариф құнын арзандату емес, олардың орналасуын да ойластыру керек. 

Қанат Бозымбаевтың айтуынша, қосымша қуат көздерін  елдің оңтүстігі мен орталығына салу қажет. Қазіргі уақытта республикада жалпы қуаттылығы 679 МВт құрайтын 74 ЖЭК нысаны жұмыс істейді, жыл соңына дейін тағы 10  нысан пайдалануға берілмек. Жаңа станцияларды қоса алғанда, 2019 жылы жаңартылатын энергия көздері нысандарының жалпы қуаттылығы 967 МВт құрайды, 2020 жылы жаңартылатын энергия көздерінің санын 95 станцияға (1443 МВт), 2021 жылы –119-ға дейін жеткізу жоспарланған. Биыл қыркүйекте 255 МВт-қа аукцион өткізу жоспарланған, оның ішінде: 80 МВт күн электр станциясына тиесілі болса, жел электр станциялары - 100 МВт, су электр станциялары - 65 МВт және биоэлектр станциялары - 10 МВт өндіруі тиіс.
 
Бұл ретте 50 МВт қуат жобалық аукцион аясында Түркістан облысында салынатын станцияға берілмек. Сондай-ақ мемлекет  ЖЭК-ті қай  жерге салатынын өзі шешеді, ал жобалық аукционға қатысушылардың қайсысы белгіленген аймақта төмен тариф ұсынады, сол жеңеді.


1510 просмотров

Что мешает газификации некоторых регионов Казахстана

Лишь половина жителей страны имеет доступ к «голубому» топливу

Фото: Sander van der Werf

В 2018 году в РК было добыто более 55 миллиардов кубометров «голубого» топлива. Однако лишь половина населения страны имеет доступ к газопроводам, несколько регионов до сих пор остаются негазифицированными. На карте присутствия нац­оператора «КазТрансГаз» не обозначены сети в Павлодаре, Петропавловске, Усть-Каменогорске, Семее, Караганде и других городах.

Надежды нет?

По самому реалистичному сценарию, рассчитанному в генеральной схеме газификации Казахстана до 2030 года, экологически неблагоприятные северные и восточные регионы страны могут быть обеспечены газом только благодаря объектам автономного газоснабжения. То есть через создание хранилищ сжиженного природного газа. Тянуть газопровод с запада или юга слишком затратно. Еще одна несбывшаяся мечта – подключение к будущему российскому газопроводу Барнаул – Рубцовск – Усть-Каменогорск. Оба проекта до сих пор так и остаются лишь на бумаге. 

Пять лет назад, когда составлялась данная схема, в правительстве сделали ставку на продолжение газификации запада, юга и центральной части страны. И если для Карагандинской и Акмолинской областей проблема почти решена благодаря революционному проекту строительства газопровода «Сарыарка», то для восточной части Казахстана вопрос газификации из-за нарастающих экологических проблем стоит все так же остро.

Малыми шагами

Например, в Восточном Казахстане из 15 районов четырех городов областного подчинения только Зайсанский район может похвастаться собственной сетью газопровода. Да и то лишь с прошлого года. В 2018 году власти наконец достроили внутрипоселковые сети, доставляющие газ от зайсанского газового месторождения Сарыбулак. По данным акима Зайсанского района Серика Актанова, в самом городе Зайсане газифицировано 90% зданий, еще в восьми селах к газопроводу подключили лишь 50% жителей. В этом году на строительство сетей в этих восьми аулах было выделено около 200 млн тенге. В ближайшее время необходимо еще 800 млн тенге.

Месторождение Сарыбулак было разведано и разработано силами и средствами иностранного инвестора ТОО «Тарбагатай Мунай» в рамках межправительственного казахстанско-китайского соглашения. Конечной контролирующей стороной является миллиардер из Урумчи Сан Гуансинь. 

Согласно меморандуму, заключенному в марте 2012 года, казахстанская сторона может оставлять на свои нужды 50% добытого в Зайсане газа (а это в перспективе более 2 млрд куб. м), остальную часть будут экспортировать в Китай. Однако, по данным из аудиторского отчета ТОО «Тарбагатай Мунай», 99% доходов компании приходились на одного покупателя. Практически весь добытый газ отправляется в КНР. Казахстан забирает только ту часть газа, которую готов доставить до потребителей.

Первоначально согласно планам зайсанский газ должны были подвести к 60 населенным пунктам Тарбагатайского, Зайсанского, Курчумского и Урджарского районов. В этих самых отдаленных от городов уголках цена на уголь достигает запредельных высот – 18–20 тыс. тенге за тонну. Самая главная причина, по которой казахстанская сторона не забирает свою долю газа, – отсутствие сетей. Третий год власти Восточного Казахстана не могут объявить конкурс на разработку проект­но-сметной документации для обеспечения газом нескольких районов области. Власти уверены: причина кроется в «Тарбагатай Мунай».

«Для того чтобы начать разработку ПСД для газификации Тарбагатайского района, нужны технические условия от «Тарбатагай Мунай». В управлении ЖКХ неоднократно писали им запросы – никакого ответа. Теперь направили запрос в прокуратуру, чтобы через надзорные органы заставить их дать техусловия. Без этого никакой разработки ПСД не может быть. До сих пор ни ответа ни привета. Я не знаю, как воздействовать на «Тарбагатай Мунай», – сообщила руководитель управления экономики и бюджетного планирования ВКО Сауле Улакова.

Безымянный_74.png

Свое сделали?

В свою очередь в ответе на запрос «Курсива» генеральный директор «Тарбагатай Мунай» Ван Дашань сообщил, что согласно межправительственному соглашению ТОО взяло на себя обязательство по строительству отводов до границы населенных пунктов, находящихся вдоль трассы газопровода Сарыбулак – Зимунай. 

В 2013 году компания построила автоматическую газораспределительную станцию близ Зайсана, подводящий газопровод до самого города и до девяти ближайших сел. Цена строительства превысила 1,3 млрд тенге. По данным Ван Дашаня, с 2015 года компания пыталась передать построенные объекты в госсобственность. Теперь АГРС и все газопроводы находятся на балансе районного отдела экономики и финансов и эксплуатируются «дочкой» нацоператора – АО «Интергаз Центральная Азия».

«Поэтому «Тарбагатай Мунай» не является компанией, ответственной за выдачу техусловий. По закону «О газе и газоснабжении» техусловия должны выдаваться газотранспортной либо газораспределительной организацией, эксплуатирующей сети. В данном случае такой организацией выступает «Интергаз Центральная Азия», – комментирует Ван Дашань.

Что касается того малого объема добытого метана, который остается казахстанской стороне, то, согласно информации гендиректора, на экспорт поставляется только та часть газа, которая не была реализована на внутреннем рынке. Такое положение регламентировано в том самом неправительственном соглашении. По условиям договора купли-продажи природного газа вопрос об увеличении объемов поставок является прерогативой казахстанской стороны.

Чтобы узнать, каковы результаты работы по газификации районов области, «Курсив» направил запрос в областное управление энергетики и ЖКХ. Однако пока ответа получить не удалось.
 

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

Цифра дня

64-е
место
занял Казахстан по скорости фиксированного интернета в мире

Цитата дня

Популизм – это политика посредственности. Я не раздаю пустых обещаний. Я - человек конкретных дел. Я буду твердо проводить в жизнь свою программу реформ.

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank

Вы - главная инвест-идея

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций