2036 просмотров

Как узбекистанский ретейл работает во время карантина

И повлияет ли пандемия на потребительские привычки жителей страны

Фото: Павел Носачев

Продуктовые базары и супермаркеты Узбекистана на время пандемии остались одними из немногих мест, где продолжала кипеть жизнь. С момента появления первого заразившегося Covid-19 в РУз розничная торговля не останавливалась ни на минуту. Решением Специальной республиканской комиссии базарам наряду с продуктовыми магазинами и торговыми сетями разрешили продолжить работу, в отличие от многих других организаций в стране. Но, несмотря на это, потребительский рынок не смог избежать потерь.  

Как сообщили «Курсиву» в хокимияте Ташкента, количество предпринимателей на столичных продовольственных базарах во время пандемии в среднем сократилось на 10-20%.

В общей массе бизнес просел еще больше. По информации Государственного налогового комитета, в стране временно приостановили свою деятельность  почти 80% (199 тыс.) индивидуальных предпринимателей из зарегистрированных в республике 247 тыс. ИП.

За продуктами через КПП  

Как рассказали в хокимияте Ташкента, в столице Узбекистана насчитывается 15 базаров. Из них 12 рынков формата «Дехкон бозори» («Крестьянские базары»), один оптовый и два специализированных рынка. Кроме того, в городе действуют пять торговых комплексов.

Во время карантина из 131 входа на городских базарах оставили лишь 35. Их оборудовали санитарными постами, внутрь пускали только в маске через коридор санитарной обработки, с обязательным измерением температуры и дезинфекцией рук. Каждые 2-3 часа сотрудники базара осуществляют дезинфекцию рынка, один раз в день силами МЧС и СЭС проводится дезинфекция специальными растворами.  

Продукция должна быть накрыта, а между покупателем и продавцом установлены прозрачные защитные экраны.  

По данным хокимията, в обеспечении санитарных мероприятий на каждом столичном базаре задействованы сотрудники рынков, силы МЧС и СЭС – примерно от 35 до 50 человек на каждый объект.

Несмотря на послабления карантинных ограничений в связи с улучшением эпидемиологической обстановки, все санитарные посты на рынках Ташкента сохраняются и работают в обычном режиме.

«Процесс выхода из санитарного режима и сам порядок будет установлен решением специальной республиканской комиссии», – заявили в мэрии.

Рады тому, что есть

Сами предприниматели и торговцы отдают себе отчет в том, в каких условиях им сейчас приходится работать. Сегодня они согласны на все, лишь бы была возможность трудиться и покрывать свои затраты, которые они понесли в надежде на прибыль 2020 года.
Предприниматель на Мирабадском рынке Джахонгир Зиадулаев уже 4 года занимается продажей сезонных фруктов и ягод из Ферганы. За это время он не припомнит такого сокращения покупателей на рынках столицы.

«Людей стало намного меньше, но мы рады и тому, что есть», – сказал Джахонгир.

По словам предпринимателя, покупатели сейчас больше выбирают магазины, нежели рынки.

«Базары в недалеком прошлом были практически безальтернативным местом закупки продовольственных товаров для абсолютного большинства населения, как и многие тысячи лет тому назад. С появлением сети супермаркетов многие стали думать, что постепенно базары исчезнут. Но вот прошло 30 лет, а базары как работали, так и работают», – замечает независимый экономист Абдулла Абдукадиров.

По мнению эксперта, соотношение размера покупок на базарах и в супермаркетах Ташкента составляет 40-60% в пользу рынков, в других городах – 80-20%, а в сельской местности и вовсе 5-95% в пользу базаров.

«Конечно, такие социальные исследования не проводились и трудно говорить о точных цифрах. Но я исхожу из понимания того, что среднедневной оборот таких крупных рынков столицы, как Алайский, Юнус-Абадский, Мирабадский, Чор-Су, составляют от $1,5 млн в будние дни до $2,5-$3 млн в выходные дни. Народ все же предпочитает покупать свежие овощи и фрукты, бахчевые на рынках», – заявил Абдулла Абдукадиров.

Среди преимуществ базаров, помимо низких цен, эксперт называет нажитую привычку многих людей постарше. «Однако супермаркеты постепенно вытесняют базары. Тут чистота, удобство помещений и расположения», – замечает Абдукадиров.

Только после дезинфекции

Во время карантина узбекистанскому ретейлу также пришлось не просто. Магазины и супермаркеты вынуждены были привести свою работу в соответствие с действующими санитарными стандартами.

Как рассказал «Курсиву» управляющий сети супермаркетов Makro Роман Сайфулин, во всех магазинах персонал полностью перешел на обязательное ношение масок и перчаток. Для кассиров были изготовлены защитные маски. При входе каждому клиенту обрабатываются руки антисептиком и измеряется температура, а на полу нанесены специальные метки для соблюдения дистанции.

«Сеть понесла серьезные затраты для организации всех санитарных норм. Расходы по этому показателю увеличились на 44%», – заявил Сайфулин.

Несмотря на все ограничения, спрос в сети Мakro вырос на 40%, но очень сильно поменялась структура покупок – люди стали больше приобретать социально значимые товары. При этом средний чек в сети показал прирост до 50-55%.

«За время карантина изменился и характер покупок. В начале приобретали много мяса, бакалею и овощи, особенно картофель и лук. Также лидерами продаж стали масло, сахар, рис, полуфабрикаты и завтраки. На данный момент спрос на эти продукты упал, и структура покупок возвращается на докарантинный период», – рассказал Роман Сайфулин.

Повышенный спрос на отдельные виды товаров сильно повлиял на логистику в отрасли.  Для обеспечения своевременной доставки сети использовали собственный грузовой транспорт, который работал в несколько смен, без выходных. Однако не всем поставщикам удавалось получить разрешительные стикеры для проезда до распредцентров ретейлеров, поэтому сети вынуждены были доставлять некоторые товары в РЦ самостоятельно.

Еще аукнется

Эксперты уверяют, что карантин из-за пандемии Covid-19 не пройдет для розничной торговли бесследно.

«Карантин уже давно повлиял на отрасль. Маски, перчатки, дезинфекция у входов, замер температуры – все это сделало свое дело. И поход за покупками уже не стал таким приятным занятием, как это было ранее. Нанесен огромный ущерб психике потребителя. Это еще долгое время будет давать о себе знать», – говорит Абдулла Абдукадиров.

В дополнение эксперт считает одним из факторов влияния на отрасль – сокращение доходов населения из-за карантина, в связи с чем потребители будут тратить деньги только на самое необходимое и товары низкого качества.

«Бизнесу придется все эти изменения потребительских вкусов людей учитывать и адаптироваться», – заявил эксперт.

Ретейлеры считают, что карантинные ограничения скажутся на потребительских привычках узбекистанцев, ведь в дни самоизоляции многие открыли для себя супермаркеты по-новому.

«Я верю в то, что крупные форматы будут все больше проигрывать мелким и удобным магазинам у дома. Не за горами и масштабный IT-прогресс, а вместе с ним уход части покупателей в онлайн», – подытожил Роман Сайфулин.

banner_wsj.gif

646 просмотров

Жалдамалы жұмысшылар өз бетінше өтініш бере алмайды. Министр Нұрымбетов 42 500 теңгені төлеу тәртібін түсіндірді

Шілде айында бір жолғы төлем жасалмақ

Фото:gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов мемлекет басшысының 42 500 теңге мөлшерінде мұқтаж азаматтарға біржолғы көмек көрсету туралы тапсырмасын орындауға байланысты брифинг өткізді. 

    Министрдің айтуынша, ақысыз еңбек демалысында жүрген немесе карантинге байланысты енгізілген шектеу шаралары кесірінен табысынан айырылған азаматтар ең төменгі жалақы көлеміндегі жәрдемақыны ала алады. 

    «Біржолғы төлемді алуға ақысыз еңбек демалысына жіберілген жалдамалы жұмысшылар, жеке кәсіпкерлер және өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар өтініш бере алады. Қазір министрлік біржолғы төлемді жүзеге асыру тәртібін жасап жатыр. Жұмадан бастап азаматтар өтініш бере алады. Ал дүйсенбі, 20 шілдеден бастап біз азаматтарға бұл төлемді төлей бастауды жоспарлап отырмыз. Сондай-ақ бейресми түрде өзін-өзі жұмыспен қамтып жүрген азаматтар қайтадан бірыңғай жиынтық төлемді төлемесе болады» деді министр. 

    Біржан Нұрымбетов ТЖ режимі кезіндегідей емес, қазір біраз мекемелердің жұмыс істеп жатқанын және әр өңірдің бас санитар дәрігерлері де әртүрлі шешім қабылдап жатқанын да айтты. Министрлік шешімі де осындай өзгерістерге негізделмек. 

    «Өткен жолғы төлем кезіне қарағанда бір өзгеріс – осы жолы жалдамалы жұмысшылар үшін өтінішті олардың жұмыс берушісі ғана бере алады. Ол ақысыз демалысқа жібергенін растап, жұмысшылары атынан 42 500 теңге алуға өтініш жібереді. Сол үшін 1-2 күн ішінде жұмыс берушілерге арнап порталда ыңғайлы сервис (қызметкерлерінің тізімін, тиісті мәліметтерін енгізу үшін) жасаймыз. Өтініш қанағаттандырылды ма, жоқ па деген сауалдың жауабын жұмысшылар порталға кіріп, анықтай алады» деді. 

    Министрдің айтуынша, әр өңірдегі арнайы штабтар сол өңірдегі кәсіпорынның жұмысы тоқтағанын немесе жалғасып жатқанын анықтап отырады. 

«Олар әр мекеменің, әр кәсіпкердің бүгінгі жағдайын біледі. Сол кісілер «иә, біздің ауданда карантиндік шектеулермен, санитарлық дәрігердің шешімімен бұл мекеме, бұл жеке кәсіпкердің қызметі тоқтаған» деп белгі соғып отырады. Басқа талап болмайды. Әрине, ЖСН дұрыстығын, адам бар ма, әлде көшіп кетті ме біз оны тексере аламыз. Бірақ жұмысшы жағдайын жұмыс беруші ғана жақсы біледі. Ешқандай жарналардың бар-жоғын талап етпейміз. Мәселен, өткен жолы жалдамалы жұмыс істеп жүрген зейнеткерлер (заң бойынша жарна төлемейді) қалып қалды. 2-3 жұмыс істеген азаматтарды да растай алмай қалдық. Осындай мәселелердің бәрі осы жолы шешіледі деп ойлаймын. Жеке кәсіпкерлерден де жарналар төлеуін талап етпейміз. Штабтармен қатар салық комитеті де жеке кәсіпкерлерді тексереді. Өткен жолы өкінішке қарай, жұмысы жүріп тұрған 40 мыңға жуық жеке кәсіпкер 42 500 теңгені алған. Сондықтан екінші төлемдерінің тоқтағанын, біздің бас тартуымыздың себептерінің бірі осы болған» деді ведомство басшысы. 

Сонымен қатар министр егер мүгедектік мерзімі шектеу шараларына тұспа-тұс келіп қалса, онда оның уақыты (29 мың теңге мөлшеріндегі мемлекеттік жәрдемақысымен қоса) автоматты түрде 3 айға созылатынын да айтты. 

Сондай-ақ шілде айында көмекке мұқтаж отбасылардың азық-түлік алуы үшін мемлекет тарапынан қаржылай қолдау көрсетіледі. Министр бұл көмекке мұқтаж топтар ретінде – аз қамтылған отбасы, мүгедектер, қамқоршы-ата-ана, мүгедек бала бағып отырған ата-ана және жұмыссыз ретінде ресми тіркелген категориядағы адамдарды атады. Ондай адамдар саны – 1 млн 50 мың. 
    42 500 теңгені алуға өтініштер 
•    42500.enbek.kz; 
•    e-gov порталы; 
•    telegram-бот каналы арқылы қабылданады. 
Министрлік мәліметінше, сәуір айында еліміз бойынша 4,2 млн адам жұмыстан шығып қалған. Мамыр айында ТЖ режимі аяқталған соң жұмыссыз адам саны 1 млн 145 мыңға төмендеген. Маусым айында – 735 мың. Шілде айында жұмыссыз адам саны қайтадан 1 млн-ға жетуі мүмкін дейді ведомство басшысы. 

    «Біз әр өңірдің санитарлық дәрігерінің шешіміне орай әрекет етеміз. Өңірде қандай кәсіпорынның жұмысы шектелді? Қанша адам жұмыспен қамтылған? «Атамекен» ҰКП-мен бірігіп тұрақты сауалнама жүргіземіз. Сол арқылы қай кәсіпорын жұмысын тоқтатты, кім жұмысшыларын ақысыз демалысқа жіберді дегенді анықтаймыз. Сондықтан қанша адамның жұмыссыз қалғанын оңай анықтаймыз» дейді Нұрымбетов. 

    Министр осы жолы біржолғы төлемді студенттер ала ма деген сауалға да жауап берді. 

    «42 500 теңгеге қатысты «студенттер» деген бөлек санат жоқ. Студенттің студент болғаны үшін 42 500 теңге өткен жолы да төленген жоқ, бұл жолы да солай. Студент те жалдамалы жұмысшы, жеке кәсіпкер немесе өзін-өзі жұмыспен қамтушы санатына жатуы мүмкін. Біз алдағы екі күнде төлем тәртібін толық пысықтаймыз. Бірақ өткен жолғы төлем тәжірибесі кезінде бізге тиісті органдар тарапынан «студенттерге төлем беру заңсыз» деген әңгіме айтылды. Ресми еңбек нарығына қатысты заңнамада «экономикалық белсенді халық» деген түсінік бар. Сол бойынша, студенттер «экономикалық белсенді халыққа» жатпайды. Екіншіден, жұмыспен қамту заңнамасы бойынша студенттерді жұмыссыз ретінде тіркеуге болмайды. Үшіншіден, медициналық сақтандыру заңы бойынша студенттерге медсақтандыру жарналарын мемлекет төлеп береді, себебі олар жұмыс істемейтін азаматтар болып саналады. Осыларды заңгерлер айтып, студенттерге төлем жасау заңға қайшы деген ойлар айтты. Алдағы екі күнде нақты шешім шығады. Егер студент ресми түрде жалдамалы қызметкер болса, жұмыс берушісі ол үшін өтініш берсін. Онда еш проблема болмайды. Жеке кәсіпкер болса, сол санаты арқылы алады. Ал өзін-өзі қамтып, ай сайын бірыңғай жиынтық төлемін төлеп жүрсе де, 42 500 теңгені алады. Ең бастысы, оның әлеуметтік мәртебесі осы үш санаттың біріне сай келуі тиіс» деді Біржан Нұрымбетов. 

    Сондай-ақ министр атаулы әлеуметтік көмекті алу мүмкіндігі III тоқсанда автоматты түрде созылғанын, қазір 128 мың отбасы АӘК алып отырғанын да айтты.

Абай Аймағамбет
    
 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg