Перейти к основному содержанию

Как академик Алшынбай Рахишев принес в мировую науку лазерную медицину

Его исследования стали эволюционным прорывом

Фото из личного архива Алшынбая Рахишева

В двадцатом веке люди стали свидетелями величайших открытий в самых разных отраслях. Многие достижения кардинально изменили нашу жизнь. А ведь за каждым из них стоят конкретные люди, чьи имена не только вошли в историю, но и стали национальным достоянием своих стран, да и мира в целом.

Пандемия COVID-19 заставила обывателя обратить внимание на медиков, которые стоят на первом фронте борьбы с последствиями вируса. За каждым великим именем стоит история.  

Вслед за Бородиным

Алшынбай Рахишевич Рахишев  знаменитый врач, доктор медицинских наук, профессор, академик Национальной академии РК, стал настоящей легендой в мировой медицинской науке. Его непростой жизненный путь – яркий пример трудолюбия и упорства, ведь о таких, как он, сегодня принято говорить «человек, который сделал себя сам».

final2.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева
 
Алшынбай Рахишев родился в 1931 году в отдаленном каркаралинском ауле Карагандинской области. Его детство и юность пришлись на непростые для всех годы, но именно это время стало определяющим в жизни ученого.

Главными увлечениями юного Алшынбая были книги и музыка. Вдохновившись произведениями композитора Александра Бородина, который был еще и химиком, Рахишев с первого раза поступил в консерваторию и на химфак КазГУ. Однако повторить путь музыканта Алшынбаю было не суждено. Из-за болезни ему пришлось уйти в академический отпуск, а через год он уже поступил в Карагандинский медицинский институт.
 
С первого курса Алшынбай Рахишев был полностью погружен в науку. Его усердие в обучении заметил ректор вуза, профессор Петр Поспелов, который и настоял на том, чтобы выпускник Рахишев продолжил заниматься наукой. «Учись и многого достигнешь», - вспоминает Алшынбай Рахишевич слова Поспелова, которого ученый считает своим вторым отцом.

Трудности перевода

После поступления в 1958 году в аспирантуру Рахишев открывает для себя мир большой науки, служению которой он посвятил всю свою жизнь. А начал он с того, что первым из казахстанских ученых взялся за написание Казахско-русско-латинского словаря анатомических терминов. В свободное время от аспирантуры он собирал слова, переводил с латыни на родной язык, работал с лингвистами и филологами. И вот долгожданное событие – в 1963 году вышел первый том словаря, а через три года – вторая книга.

final16.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева

«Казахстанская правда» в 1960-х годах посвятила выходу книги и ее автору заметку с такими словами: «Воспитанник карагандинского института Алшинбай Рахишев еще на студенческой скамье увлекся идеей создания такого словаря. По собственному опыту знал он, как тяжело дается латинская терминология выпускникам национальных школ».

Кандидат в Целиноград

Свою диссертацию Рахишев защитил в 1961 году, став кандидатом медицинских наук. Вскоре молодого ученого направили проректором по учебной работе и заведующим кафедры нормальной анатомии нового медицинского института в Целинограде.

final17.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева

Но, как известно, административная деятельность и наука часто бывают несовместимы, тем более что в планах у Рахишева были новые исследования и написание докторской диссертации. Именно за этим Алшынбай Рахишевич отправляется в Институт физиологии им. И.П. Павлова в Ленинграде. На протяжении нескольких лет он работает старшим научным сотрудником под руководством именитых советских ученых. Результатом этой кропотливой работы стала защита в 1969 году докторской диссертации на тему «Строение и источники формирования тазового сплетения» и получение звания профессор.

Уважение от студентов

Вернувшись в Казахстан, новым местом работы ученого стал Алмаатинский мединститут, где долгие годы он трудился проректором по учебной части. Несмотря на высокую занятость в научной деятельности, профессор Рахишев курировал студентов, которые спустя десятилетия вспоминают о своем учителе. Многие из них сегодня большие научные и политические деятели Казахстана и других стран.

final8.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева

Доктор медицинских наук, профессор Азат Абдрахманов познакомился с Алшынбаем Рахишевым на 4-ом курсе обучения в АГМИ. «Я был отличником учебы и одновременно исполнял общественные функции руководителя студенческой профсоюзной организации. На одном из заседаний ректората я подверг резкой критике проректора по административно-хозяйственной работе за плохое решение вопросов, связанных с проживанием студентов в общежитиях, и внес свои предложения. На следующий день Алшынбай Рахишевич пригласил меня к себе в кабинет. Я, конечно, ожидал, что он сделает мне внушение, потому что я практически подверг критике работу ректората института. Однако, он поддержал меня, дал практические советы и рекомендовал дальше защищать интересы студенчества», - поделился воспоминаниями Азат Абдрахманов.

С 1978 года профессор Рахишев возглавил кафедру нормальной анатомии Алматинского мединститута. Буквально за 3-4 года ему удалось собрать блестящую команду из десятка талантливых молодых ученых-выпускников этого мединститута. Азат Абдрахманов также был среди них. «Я хотел продолжать работу под руководством Алшынбая Рахишевича. Я посоветовался с отцом, и он мне сказал, что надо выбирать не кафедру, а научного руководителя, человека, который уже стал моим учителем по жизни», - вспоминает профессор Абдрахманов.

Мировой ученый

В начале 1970-х годов в советской медицине началось активное исследование лазерного излучения. Научная мода не обошла стороной и мединститут АГМИ. Молодые ученые выдвигали гипотезы применения этой технологии в лечении разных органов. Однако все это было лишь в теории и без доказательной базы.

final14.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева

Тогда профессор Рахишев решил сам начать экспериментировать с лазерным излучением. Результаты опытов Алшынбая Рахишевича оказались феноменальными. Ученый впервые в мире экспериментально доказал стимулирующий эффект низкоэнергетических газовых лазеров на нервную и сосудистую системы человека. Эти исследования стали эволюционным прорывом в мировой медицинской науке, который поставил лазерное излучение на службу здоровью человека.

Однако для советских ученых в то время успешный эксперимент еще не означал признание их открытий научным сообществом страны. Чтобы запатентовать свое изобретение, нужно было пройти большое число согласований и других бюрократических процедур. К слову, патент на собственное изобретение профессор получил лишь в 1994 году. А тогда Рахишев не стал отправлять свои идеи в Москву. Он собрал конференцию морфологов Казахстана, где представил результаты исследований. 

Его открытия получили не только профессиональное признание, но и вызвали большой интерес среди коллег. Вскоре Алшынбай Рахишевич докладывал о результатах своих опытов уже на Всесоюзном съезде анатомов в Ташкенте.

Доктор медицинских наук, профессор Лидия Зазулевская вспоминает период работы с Рахишевым. «Поступив на работу в КГМИ на кафедру терапевтической стоматологии, я начала заниматься разработкой и внедрением гелий-неонового лазера в комплексную терапию заболеваний слизистой рта и пародонта, - говорит Лидия Яковлевна, - Совместная работа с Алшынбаем Рахишевичем над изучением влияния лазерного излучения на органы полости рта сблизила нас творчески: нами были разработаны и запатентованы множество идей».  
 
Достижения ученого из Казахстана обсуждались не только в Советском Союзе, но и за рубежом. Его приглашали выступить на международных конгрессах в Токио и Мехико. А в 1980 году в Париже профессор Рахишев был избран почетным президентом Всемирной ассоциации по изучению применения мягкого лазерного излучения в медицине. Под его руководством на кафедре нормальной анатомии АГМИ была сформирована рабочая группа по исследованию мягкого лазера.

«В мои студенческие годы меня особо впечатлили работы Алшынбая Рахишева в области действия лазера на биологические ткани, - вспоминает профессор, доктор медицинских наук, завкафедрой терапевтической стоматологии КазНМУ Серик Жолдыбаев. - Настолько популярно, интересно и захватывающе были описаны и объяснены сложнейшие процессы, происходящие на клеточном и субклеточном уровнях. Наверное, это и стало отправным пунктом в моей научной деятельности».

Чужой среди своих

Казалось бы, такой триумф должен иметь только лучшее продолжение в карьере казахстанского ученого. Однако вместо признания его заслуг и дальнейшей работы над своими исследованиями впереди Рахишева ждали непростые годы.

Партийной номенклатуре было все равно на заслуги и достижения ученого, их не интересовали исследования, которые двигали советскую медицину вперед, им нужна была жертва. Сначала Рахишева без соблюдения каких-либо правил и норм исключают из партии. А затем своей базы на кафедре нормальной анатомии АГМИ лишается рабочая группа по изучению мягкого лазера, созданная после конференции в Париже.
 
С опальными профессорами перестали общаться коллеги и те, кто когда-то называл его своим другом. Ученого лишили возможности работать и обучать новых аспирантов. Затем профессора Рахишева, который являлся почетным президентом Всемирной ассоциации по изучению мягкого лазера в медицине, перестали выпускать за границу.
 
«Так как исследования лазера в СССР существенно шире, чем в других странах, необходимо пригласить Вас, выдающегося медика из Советского Союза, как докладчика и председателя заседания», - говорится в телеграмме-приглашении на международный конгресс Ассоциации в Пальма-де-Майорка в 1982 году. Рахишева на этот и другие международные форумы так и не пустили. Профессор с мировым именем, чьи заслуги были высоко оценены медицинским сообществом планеты, оказался чужим в своей стране.

К сожалению, такое отношение чиновников не могло не сказаться на работе ученого. Вместо научной деятельности ему приходилось тратить много времени на бессмысленные объяснительные беседы с партийной номенклатурой. Многочисленные запреты и препоны отразились не только на деятельности Рахишева и его учеников, но и отбросили советскую медицинскую науку на много лет назад.

Снова первый

Несмотря на все трудности и порой полную безысходность, Алшынбай Рахишевич продолжал работать. Он добился, чтобы группа, созданная при кафедре нормальной анатомии АГМИ, обрела новую прописку в ведущем академическом центре того времени – Институте ядерной физики академии наук Казахской ССР. Открытие этой лаборатории стало грандиозным достижением, поскольку медицинская наука тогда являлась отраслевым направлением в системе Минздрава. Возглавить этот центр Рахишев пригласил своего ученика Азата Абдрахманова.
 
«Это новое подразделение трудно было назвать научной лабораторией, ведь там кроме одного старого стола, сломанного стула и 5,5 штатных единиц ничего не было», - вспоминает профессор Абдрахманов.
 
За несколько лет лаборатория приросла десятком новых помещений, приобрела современное оборудование и получила возможность проводить исследования ионизирующих излучений на центральную нервную систему. 

Вместе с коллегами-физиками и конструкторами ученые центра Рахишева впервые в республике провели опытно-конструкторские работы по созданию оборудования для биологического канала атомного реактора. Лаборатория сотрудничала с ведущими научными центрами страны, результатом взаимодействия стали многочисленные исследования, которые положили начало большому количеству открытий.
 
С началом перестройки отношение к ученому изменилось. Его восстановили в партии и сняли все необоснованные обвинения. Профессор смог спокойно заниматься научной работой.

«Просто я патриот»

Своей профессорско-преподавательской деятельностью доктор медицинских наук Алшынбай Рахишев внес неоценимый вклад в дальнейшее развитие науки. Он смог подготовить специалистов, которые сегодня продолжают заниматься фундаментальными исследованиями. Под его руководством были защищены 30 кандидатских и докторских диссертаций. Рахишев стал автором 150 научных работ и 10 мнографий.

final12.jpgФото из личного архива Алшынбая Рахишева

Передав знания и опыт, Алшынбай Рахишевич сосредоточился на том, с чего он начинал свою научную деятельность. Ученый занялся формированием и унификацией национальной анатомической медицинской терминологии.

В конце 1990-х уже в ранге академика Алшынбай Рахишев руководил программой «Научные основы разработки и внедрения казахской медицинской терминологии в учебном процессе». В 2004 году он возглавил терминологическую комиссию при Минздраве РК. Алшынбай Рахишевич стал автором учебника «Анатомия человека», изданного в двух томах на государственном языке. А чуть позже под его руководством вышел четырехтомник «Атлас анатомии человека», который по сути стал трехязычным словарем.
 
В одном из интервью Рахишев, отвечая на вопрос о его интересе к работе с терминологией, сказал: «Просто я патриот и очень люблю свой язык, народ, и так было всегда».

banner_wsj.gif

127 просмотров

42 500 теңге төлем алуға кімдер қайтадан өтініш бере алады?

Министрлік өтінішті қайта қарау жайын түсіндірді

Фото:kursiv.kz

Қазақстанда төтенше жағдай жарияланауына байланысты табысынан айырылған азаматтарға екі ай 42500 теңге әлеуметтік төлем төлегені белгілі. Бұл төлемге 8 миллионнан аса тұрғын өтініш білдіріп, 3 миллионнан аса адамның өтініші қанағаттандырылмаған. Енді 42 500 теңге тағайындалмағанына келіспейтін азаматтар қайта қарауға өтініш бере алады. Осы ретте Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төлем тағайындау қағидаларына азаматтардың өтінішін қарау алгоритмін реттейтін түзетулер енгізенген. Бүгін ОКҚ өткен  брифинг барысында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Ақмәди Сарбасов  42 500 теңге мөлшеріндегі төлемді тағайындау жайын қорытындылады. Сонымен қатар, ол төлем тағайындалмаған өтініштерді қайта қарастыру мәселесіне тоқталып, шектеу шаралары жағдайында еңбек ету тұрғысынан  заңнама баптарын түсіндіріп берді.

 

"Біз өтініш беру үдерісін барынша жеңілдеттік. Ол үшін әртүрлі техникалық шешімдер іске асырылды: 42500.enbek.kz веб-порталы; «Электрондық үкіметтің» веб-порталы; 18 Telegram-бот; ұялы телефон нөмірі тіркелсе, өтінім берусіз (проактивті). Банктердегі ұзын-сонар кезектің пайда болу қаупін азайту мақсатында, банк деректемелерінсіз өтініш беру мүмкіндігі қарастырылды, есепшоттарды онлайн ашу бойынша шаралар қабылданды. Бұл шаралардың барлығы өтініштерді беру және қарау үдерісін тездетуге мүмкіндік берді. Барлығы 8 миллион адам өтініш берді, оның 4,6 миллионына тағайындалды. Төтенше жағдайдың тоқтатылуына байланысты 2020 жылдың 11 мамырынан бастап жаңа өтініштерді қабылдау аяқталды", - деді Ақмәди Сарбасов.

Оның айтуынша, бірінші рет 194,2 млрд теңге сомасындағы 4,6 млн төлем тағайындалды, екінші айда 2,9 миллион адамға 122,2 млрд теңге төленді.

«Біз бұған дейін де айтқанымыздай тағы бір еске салғым келеді, жалдамалы қызметкерлерге әлеуметтік жәрдемақы тағайындаудың басты шарты - бұл ақысыз демалыста болу және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтілі, басқа санаттар үшін - Төтенше жағдай кезінде толық кірістен айырылу және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтілі болды. Ал АҚС шарттары бойынша жұмыс істейтін азаматтар үшін зейнетақы жарналарының болуы сұралды», - деді вице-министр.

Еңбекмині және басқа да мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері арқылы өтініш берушілердің мәліметтерін тексеру кезінде жеке кәсіпкерлер мен қызметкерлердің жоғарыда аталған талаптарға сәйкес келмейтін жағдайлар анықталған. Осыған байланысты оларға әлеуметтік төлемдер төлеуден бас тартылды.

Зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдардың болмаған,  төтенше жағдай кезінде зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдарды түсіп тұрған,  жеке кәсіпкерлердің кірісті жоғалтқанын растамаған, бірнеше кіріс көзі бар, өтініште көрсетілген жұмыс беруші зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдарды төлеушіге сәйкес келмеген адамдарға төлем тағайындалмаған.

Сонымен қатар, жұмыссыз "мәртебесі" бар жандардың, қайтыс болған адамдардың атынан жалған өтініш жолдағандардың, шетелге шығып кеткен адамдардың атынан, қамауда отырған адамдардың жіберілген, сондай-ақ, төтенше жағдай кезінде жұмыс істеген мемлекеттік сектордың, квазимемлекеттік сектордың, екінші деңгейлі банктердің және басқа кәсіпорындардың қызметкерлерінің, белсенді зейнетақы және жәрдемақы алушылардың өтініштері қанағаттандылымаған.

«Тағы да назарларыңызды аударғым келеді, Төтенше жағдайдың тоқтатылуына байланысты, 2020 жылдың 11 мамырынан бастап жаңа өтініштерді қабылдау аяқталды. Сонымен бірге, «42 500 теңге» төлемі тағайындалмаған жекелеген азаматтардың өтініштеріне байланысты, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мұндай төлемдерді тағайындаудың іс-қимыл сызбасын әзірледі. Бұдан бұрын бас тарту туралы шешім қабылданған «42 500 теңге» әлеуметтік төлемін тағайындау өтініштерін қайта қарау үшін, аудандық (қалалық) штабқа растайтын құжаттармен бірге тиісті өтініш беру керек», - деді Ақмәди Сарбасов.

Бұған дейін 42500 теңгеге берген өтініші қанағаттандырылмаған азаматтар аудандық (қалалық) штабқа табысынан айырылғанын растайтын құжаттармен бірге, қайта қарау туралы өтініш бере алады.

Өтінішті кім береді?

ШОБ, ірі кәсіпкерлік (карантин енгізілген өңірлерде), коммерциялық емес заңды тұлғалар  қызметкерлері үшін өтініш  жұмыс беруші тарапынан беріледі. Бұл ретте өтініш тек әлеуметтік төлем тағайындаудан бас тарту (тоқтату) туралы шешім қабылданған қызметкерлер үшін беріледі.

Сонымен қатар әлеуметтік төлемді тағайындаудан  бас тарту (тоқтату) туралы  шешім қабылданған жеке кәсіпкерлер, жеке практикамен айналысатын адамдар, БЖТ төлеушілер, азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жұмыс істейтін адамдар өтінішті өз атынан береді.

Қандай құжаттар қажет?

Қызметкерлері үшін құжат өткізетін жұмыс берушілер үшін:
- ақысыз демалысқа жіберу туралы бұйрық;
- жұмыс берушінің ТЖ кезеңінде кірісін жоғалту фактісін растайтын құжаттар (банктік шоттардан үзінділерді қоса алғанда, қаржылық және өзге де есептілік, бухгалтерлік баланс және басқа құжаттар);
- мемлекеттік кірістер органдары қабылдаған декларация (МКК-мен салыстыру үшін, 200-нысан).

ЖК және жеке практикамен айналысатын адамдар үшін:
- мемлекеттік кірістер органдары қабылдаған декларация (МКК-мен салыстыру үшін, 200-нысан);
- табыстың жоғалту фактісін растайтын құжаттар (банктік шоттардан үзінділерді қоса алғанда, қаржылық және өзге де есептілік, бухгалтерлік баланс және басқа да құжаттар).

АҚС шарттар бойынша жұмыс істейтін адамдар үшін:
- заңды тұлғамен жасалған жұмыстарды орындауға (қызмет көрсетуге) арналған АҚС шарты.

«Ұсынылған құжаттарды қарағаннан кейін аудандық (қалалық) штаб «42 500 теңге» әлеуметтік төлемін тағайындауға құқығының бары немесе жоғы туралы қорытынды шығарады. Оң қорытынды «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы бөлімшесіне беріледі, ол «Өтініш берушінің электрондық іс макетін» қалыптастырады және деректерді МӘСҚ филиалына береді. МӘСҚ филиалы әлеуметтік төлем тағайындау немесе тағайындаудан бас тарту туралы шешім қабылдайды. Аудандық (қалалық) штабтың қорытындысымен немесе МӘСҚ филиалының шешімімен келіспеген жағдайда, өтініш беруші растайтын құжаттарымен аудандық (қалалық) штабтың жұмыс органы арқылы облыстық (қалалық) штабқа жүгінеді, содан кейін қайта қарау процедурасы қайталанады. Карантин талаптарын ескере отырып, адамдардың жаппай жиналуына жол бермеу мақсатында, өтініштер 2020 жылғы 1 желтоқсанға дейін қаралатын болады», – деп түсіндіріп өтті вице-министр.

 

Ақмәди Сарбасов, сондай-ақ, карантиндік шаралар жағдайында жұмысын қайта бастауына рұқсат етілмеген жұмыс берушілердегі қызметкерлердің жұмысын ұйымдастыруға және олардың еңбегіне ақы төлеуге қатысты мәселелер туындағанын атап өтті. Осыған байланысты, ол, қолданыстағы еңбек заңнамасында өндірістік қызметке қатысты толыққанды шектеулер болған жағдайда, еңбек қатынастарын ресімдеудің бірнеше нұсқалары қарастырылғанын атап өтті.

Бірінші, қашықтықтан жұмыс істеу тәртібі (Еңбек кодексінің 138-бабы). Қашықтағы жұмыс шарттары еңбек шартына қосымша келісімдерде белгіленеді, ал жұмыс беруші қызметкерді қажетті байланыс құралдарымен қамтамасыз етуі керек.

Екінші: толық емес жұмыс күні. Жұмыс беруші толық емес жұмыс күнін (күнделікті жұмыс (жұмыс ауысымы) ұзақтығының нормасын азайту, толық емес жұмыс аптасы не осы екі нұсқа да) белгілеуге құқылы.

Үшіншісі: ақысы төленбейтін демалыс. Оған қызметкердің бастамасы бойынша және жұмыс берушінің келісімімен ғана рұқсат етіледі (некені тіркеу, баланың тууы, жақын туыстарының қайтыс болуы жағдайында жұмыс берушінің келісімі талап етілмейді).

Төртінші: жұмыс беруші мен қызметкердің бақылауына жатпайтын жағдайларға байланысты тоқтап тұруды ресімдеу (Еңбек кодексінің 112-бабы). Тоқтап тұру 1 ең төменгі жалақыдан (42 500) кем болмайтын мөлшерде төленуі керек. Тоқтап тұру барлық ұйымдарға сай келмейтінін атап өткен жөн – тоқтап қалу себептері ұйымның жұмыс істеуін жалғастыруының мүмкін болмауына негізделуге тиіс (мысалы, егер Бас мемлекеттік санитариялық дәрігердің қаулысымен осы ұйымның қызметіне толық немесе ішінара тыйым салынған жағдайда).

«Біз шектеулердің бар екенін түсінеміз, бизнес толық көлемде өндірістік қызметін жүзеге асыра алмауда. Сондықтан, осы мүмкіндікті пайдалана отырып, барлық адал жұмыс берушілерге белсенді азаматтық ұстанымы, қызметкерлері үшін әлеуметтік жауапкершілігі мен жұмыс орындарын сақтап отырған үшін алғыс айтқым келеді», – деп түйіндеді Ақмәди Сарбасов.

 

 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png