Перейти к основному содержанию

79 просмотров

Зачем трансформируют систему защиты прав потребителей

Обновления должны быть приняты уже летом 2020 года

Фото: Shutterstock/Dean Drobot

В парламенте началось обсуждение изменений в законы, касающиеся защиты прав потребителей. Редакции подлежат три кодекса и четыре закона, в них будет внесено 70 поправок. 

Социсследования, которые проводятся по заказу Министерства национальной экономики, фиксируют: число респондентов, не доверяющих государственным органам в вопросах защиты прав потребителей, растет уже три года подряд. Сейчас в усилия государства по защите прав потребителей не верит 51% опрошенных.

Власть, в свою очередь, обеспокоена ростом доли некачественного товара в торговле, удручающим уровнем качества платных услуг, высокой долей прямого мошенничества. По данным Министерства нацэкономики, в 2017 году страну заполнили откровенно некачественные продукты питания.

Некондиционными были 44% овощей и фруктов, 32% кисломолочных изделий, 20% напитков. В 2018 году акцент сместился на рынок мясных продуктов – 21% некачественных товаров, в сегменте «рыба и рыбные изделия» – 19%, кисломолочные изделия – 18%. Рынок непродовольственных товаров в 2017 году тоже был на «некачественном» пике: 43% одежды и обуви, 34% бытовой техники, 28% хозтоваров и 36% лекарств и медицинских изделий были по итогам анализа признаны откровенно некачественными.  

Судя по результатам опроса, ежегодно каждый третий потребитель сталкивается с нарушениями своих прав более семи раз, каждый четвертый – от трех до семи раз. Никаких потребительских проблем не имели всего 13% из 8,5 тыс. опрошенных казахстанцев.   

Трехступенчатая защита

Тех, кто в 2018 году пожаловался на нарушение потребительских прав, – 23 871 человек, и это в два раза меньше по сравнению с предыдущим годом. Хотя из приведенных выше данных по объемам некачественного товара очевидно, что жалоб должно быть сотни тысяч. Эта диспропорция стала одной из причин для законодательных изменений в области защиты прав потребителей. 

Проект изменений в законах для мажилиса презентовал вице-министр торговли и интеграции РК Кайрат Торебаев. Одно из значительных нововведений – департаменты по защите прав потребителей получат право выписывать бизнесу крупные штрафы. 

Руководитель департамента по защите прав потребителей города Алматы Талгат Хосчанов подтвердил «Курсиву», что сейчас обсуждается предложение наделить работников департамента контрольно-надзорными функциями в рамках трехступенчатой системы защиты прав потребителей.

Что это такое?

Первый этап подразумевает самостоятельную попытку потребителя урегулировать конф­ликт с предпринимателем, для чего оформляется письменная претензия. По проекту ответчик будет обязан ответить в течение 10 дней (формулировка текущего законодательства – «имеет право ответить в этот срок»).  

Если потребитель остается неудовлетворенным, начинается второй этап защиты – он может обратиться в общественное объединение или саморегулируемую организацию, занимающиеся защитой прав, а также в профильный государственный департамент. Если проверка чиновников подтверждает факты нарушения, они смогут наложить штрафы: на малый бизнес – до 100 МРП, средний – до 300 МРП, крупный – до 600 МРП. 

Наконец, третий этап подразумевает обращение потребителя в суд.

«Мы хотим создать имидж, что государство на стороне потребителей. Для этого были соз­даны министерство и комитет», – говорит Талгат Хосчанов.

Выход в суд

В судебной практике споров между потребителями и предпринимателями за последние два года произошли серьезные перемены, делится наблюдениями президент общественного объединения по защите прав потребителей «Адал» Артык Сейткалиева. Прежде в случае спора предприниматели боялись обращений в суды, и 90% конфликтов завершалось в досудебном порядке. Но в последнее время, напротив, предприниматели настаивают на судебных разбирательствах, и, как правило, суды в своем решении встают на сторону бизнеса.

«Самое популярное решение суда – отказать в иске, потому что доводы потребителя считаются недостаточными», – говорит Артык Сейткалиева.

В то же время адвокат отмечает, что судебные решения стали хорошо аргументированными.

Труднее всего доказать наличие морального вреда, понесенного покупателем в результате неправомерных действий продавца. Судьи требуют доказательств буквальности моральных страданий: справку об обострившейся на фоне конфликта болезни, о неожиданно проявившемся психическом расстройстве. 

Как раз эту формальность планируется отменить: в обновленных законах предлагается автоматическое признание морального вреда при доказанном факте нарушения прав покупателя. Обосновывать в суде придется скорее глубину моральных страданий.

Артык Сейткалиева признается, что за обсуждением поправок в законы о защите прав потребителя следит без большого интереса – только изменение законодательства существенно ситуацию с правами потребителей в Казахстане не улучшит. Причина – в обществе крайне низка степень осведомленности о правилах финансовых взаимоотношений с продавцами, особенно это касается онлайн-торговли через сайты и инстаграм-аккаунты маленьких компаний. В этом секторе широко практикуются обмен наличными деньгами, обман потребителей. И чаще всего невозможно доказать даже факт таких сделок.

Безымянный_124.png

banner_wsj.gif

259 просмотров

Қашықтан оқуға Қазақстан дайын емес пе?

Карантиннің арқасында білім саласы дамитын секілді

Фото:https: shutterstock.com

Төтенше жағдай айтып келмейді. Карантин жарияланған соң, қоғамның көп саласында қиындық туды. Соның ішінде білім саласы көптен бері айтылып жүрген қашықтан оқу мәселесімен бетпе-бет келді. Сөз жүзінде айта-айта жақ талғанмен, іс жүзінде аса дайын болмай шықтық.

Сенат депутаты Нұртөре Жүсіп осы сәтті тиімді пайдалану керек дейді. «Қашықтан оқыту үрдісі басталғалы мұғалімдерде маза жоқ. Біресе Zoom-ға кіріңдер, біресе бағыттық қағазға өтіңдер деп жатса керек.  Бұрын мектепке әзер баратын баланың өзі «Мектепті сағындым» деп жатыр. Жағдайды тиімді пайдалану керек. Бұрын цифрландыру туралы жалпылама айтылып, ертегі секілді созылып келген болса, енді мүмкіндікті пайдаланып бәрін тез реттеп алу қажет. Кез келген жаңа нәрседе қиындық болады. Бірақ басқа амал жоқ: не болса да бұл жолдан өту керек. Қазақстан бойынша интернет желісінің қуаты мен жылдамдығын арттыруға күш салу қажет. Үкіметтің бір міндеті - осы. 
Ата-аналар мен ұстаздар қауымы барынша түсіністік тауып, желіге жылдам қосылудың мүмкіндігін қарастырғаны абзал. «Басқа түссе - баспақшыл» дегендей, ел болып бұрын арман болып келген цифрландыру шараларын тезірек жасап алғанымыз – ұлтқа олжа»,– дейді депутат. 

Онлайн оқыту оңай ма?

Сабақ өткізуге қатысты ұстаздар пікірі екіге бөлініп жатыр. Бір тарапқа онлайн форматта оқыту оңай болса, енді бірі Whats App желісін қолданған қолайлы дейді.

«Мектепте 26 наурыздан бастап төртінші оқу тоқсаны әдеттегідей басталды. Қазіргі жағдайға байланысты бір сыныпқа аптасына төрт сабақ болатын болса, саны екіге азайтылды. Күні бүгінге дейін сабақты Zoom бағдарламасы арқылы өткізіп келеміз. Дәріске сынып жетекшісі, мектеп әкімшілігі, ата-аналар қатыса алады. Қолданғалы кемшілігін көрмедім. Ақау байланыстың әлсіздігіне байланысты ғана болды. Ол - барлық жерде бар мәселе. Дұрыс дыбысы шықпай, бейне нашар көрініп жатты. Бағдарламада сабақты жазып алу мүмкіндігі бар. Сөйтіп қатыспаған оқушылардың электронды поштасына жолдаймыз. Сабақ соңында тапсырма береміз. Яғни кері байланыс орнатамыз. Тағы бір ерекшелігі - мұғалімге толықтай басқаруға мүмкіндік берілген. Оқушылардың қатысымы, тәртібі - бақылауда. Бастысы қосымшаны дұрыстап меңгеріп алса болғаны деп ойлаймын»,– деді Spectrum халықаралық мектебінің мұғалімі Бақдәулет Ералы

Whats App арқылы білім алсақ…

Сұлтан Сүлеев мессенджер арқылы оқытуды қолдап отыр.

«Баланың түрін көріп отырып онлайн сабақ өтеміз дегені  құптарлық. Бірақ соған интернеттің шамасы келер ме екен? Сабақ  басталмай тұрғанның өзінде әлсіз. Күні ертең сабақ басталғанда  қандай болады? Осы қиын кезде баланың түрін көру басты міндет  емес, баланың бағдарламадан қалып қалмауын ойлау керек шығар? Бастысы балаға тапсырма беріп, қалай орындалуын пысықтап, оқулық  пен  ресурстарды ұсынсақ жеткілікті. Келесі сабақты күтпей-ақ  оқушылардың тапсырманы орындау уақытына байланысты тексеріп,  қорытындылап отырса да болады. Ол үшін ең қолжетімді байланыс  құралын  таңдау керек. Бұл жердегі басты саясат: оқушының да, ата-анасының да ығырын шығармау. Ашуланған ата-ана интернет  үшін  айдаладағы мұғалімді кінәлайтыны белгілі. Интернетке үш қайнаса  сорпасы қосылмайтын мұғалімнің бұл жерде қандай кінәсі бар екенін  ешкім ойламайды. Мен мысалы өз сабағымның нобайын келтіріп  қойдым. Үш  деңгейлік  тапсырма, орындау, жөнелту уақыты келесі  сабаққа дейін болса болды. Сабағым аптасына бір-екі реттен ғана  болады, балаларым да  аз. Кластың  30-50 проценті ғана кері  байланысқа түседі. Қалғандары оқулық пен ресурстарды пайдалана  отырып, бағдарламадан қалмай оқыса жетеді. Мұндай жұмысты  атқаруға Whats App желісінен артық платформа көріп отырған жоқпын.  Бала да, ата-ана да жақсы таныс.  Сондықтан пайдалану аса қиындық  туғыза қоймас. Және интернеттің үздіксіз болуын да талап етпейді.  Интернет пайда болғанда жазбалар адресатқа түсе береді. Бастысы –оқушы мен ата-ананың мотивациясын жоғалтпау». 

Қашықтан оқу – карантиннен кейін де керек әдіс

Daryn Online жобасының құрушысы Айбек Қуатбай ел аумағын ескере отырып, қашықтан оқытуды барынша дамыту керегін шегелеп айтып отыр.

«Қазақстанның жоғары оқу орындары үшін қашықтан оқу – тың дүние емес. Дегенмен ЖОО-ларымыздың өзінде проблема жеткілікті. Негізі онлайн оқу бүкіл әлем бойынша трендке айналып келеді. Қазақстанның аумағы үлкен екенін ескерсек, қашықтан оқуды дамыту тіпті қажет. Өйткені әрі-бері жүрістің өзі біршама уақыт алады. Қашықтан оқу біріншіден, практикалық-техникалық жағынан ғана емес, адамның ментальды дайындығы жағынан да осалдау болып отыр. Айталық, «қатыспасаң баға қоймай қоямын» деген сияқты қорқытып оқытады. Жалпы онлайн оқытудың синхронды және асинхронды деген екі түрі бар. Алғашқысы тікелей эфир секілді, бірнеше оқушы кіріп, тыңдайды. Осы тұста бірнеше келеңсіздік туындайды. Сабақ барысында біреудің баласы келіп қалуы мүмкін, жеке шаруасы шығып, уақыты болмай қалады дегендей. Жалпы онлайн оқыту дегеніміз - 70 пайыз видеороликтен тұрса, қалғаны кері байланыстан құралады. Екіншісі, жазба түрінде оқытуға сүйенеді. Әлемдегі жағдайға байланысты қашықтан оқуға көшетініміз шешілгеннен кейін 15 күннің ішінде техникалық мамандар ешқандай күтпеген жағдайлар болды. «Цифрлы Қазақстан», интернетпен 90 пайыз аумақты қамтиды деп жүргенде шын мәнінде олай емес екеніне көзіміз жетті. Техникалық-практикалық жағынан мұғалімдеріміз IT-технологиялармен жұмыс істеуге дайын емес екен. Дегенмен еліміздің цифрлы дамуына дәл осы керек боп тұрған сияқты. Өйткені ата-ана, ұстаз, оқушылардың кең қолдануына алып келді. Дәл қазіргі таңда біздегі интернеттің жағдайы «Цифрлы Қазақстандағы» түрлі есептерде көрсетілгендей емес. Одан бірнеше есе аз, сапасы төмен. Меніңше, біздің халықтың ақпараттық сауатының төмен болуы – интернеттің нашарлығынан. Бізде e-mail ашу, үйде смартфонның болмауы, теледидардың жоғы сынды проблемалар болды. Министрлік жергілікті басқару органдарынан тиісті құралдарды алып берді. Бұл жақсы шешім болды. Осы төртінші тоқсанды жан-жақтан бірігіп, алып шыға аламыз деп ойлаймын. Билік көрді. Елдің тұрмыстық жағдайы орта деңгейден төмен. Яғни бір отбасыда бір смартфонның болмауы сынды мәселелер бар. Екіншіден, желінің әлсіз болуы. Осыны дамытып,  бүкіл Қазақстан аумағын кем дегенде 4G-мен қамтамасыз ету керегін түсінген секілді. Қашықтан оқу–карантиннен кейін де керек әдістің бірі". 

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif