Перейти к основному содержанию

2457 просмотров

Кто займется оценкой эффективности казахстанских госпрограмм

Официально проведение такого AQR на себя никто пока не взял

Фото: Shutterstock

О необходимости ревизии госпрограмм в Казахстане заговорили в конце прошлого года – глава НПП «Атамекен» Тимур Кулибаев на встрече с парламентариями озвучил идею «AQR госпрограмм», имея в виду аудит их эффективности. В конце января на расширенном заседании правительства президент Токаев заявил о создании Центра мониторинга реформ.

Центр анализа и мониторинга социально-экономических реформ при администрации президента – тот орган, который подытожит уже действующие государственные программы развития, убежден председатель правления НПП «Атамекен» Аблай Мырзахметов.

«Президент сказал о создании Центра мониторинга реформ, который должен провести аудит госпрограмм и деятельности госинститутов, и в середине года мы должны поставить все точки в этом вопросе. У меня ощущение того, что решительный настрой по этому вопросу есть и работа будет завершена», – заявил Мырзахметов на встрече руководства НПП «Атамекен» с представителями СМИ в Нур-Султане.

Хватит ли сил Центру мониторинга

Центр анализа и мониторинга социально-экономических реформ будет функционировать на общественных началах. Помимо сотрудников администрации президента в него войдут представители научного и экспертного сообщества – все эти моменты Касым-Жомарт Токаев оговорил сразу. Получается, что новая структура вряд ли будет отличаться большим штатом – в пользу этого предположения говорит и прозвучавшая от главы государства фраза: «пока же будет создан данный центр без каких-либо бюджетных затрат».

На 11 декабря 2019 года, по данным сайта egov.kz, в Казахстане действовало 15 государственных программ, многие из которых (как, например, Государственная программа развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2017–2021 годы) разбиваются, в свою очередь, на отраслевые подпрограммы – отдельно по животноводству, отдельно по растениеводству. Вычислить эффективность всех этих госпрограмм к середине 2020 года – работа, которая явно потребует больших трудозатрат. Проаудировать этот массив информации менее чем за полгода силами общественников малореально. Даже в НПП «Атамекен» признают: иной раз сам сбор сведений о реализации той или иной госпрограммы становится титаническим трудом.

«Мы в 2018 году запросили в Минсельхозе список компаний, которые получили в 2017 году субсидии от государства. Там этого списка не оказалось, – рассказывает заместитель председателя правления НПП Эльдар Жумагазиев. – Потом отправили письма в акимат – не буду называть регион, но от этого акимата тоже пришел ответ, что такого списка у них нет. Но мы все же сформировали эти списки, которые опять-таки не дают ответа на главный вопрос: да, компании субсидии получили, но что у них выросло? Налогов начал больше платить либо новые рабочие места создает предприниматель, получивший субсидии? Нет этой информации», – констатирует он.

Складывается парадоксальная ситуация, когда на реализацию госпрограмм в стране выделяются огромные средства (согласно данным портала egov.kz, на реализацию 15 госпрограмм с разными временными лагами – с 2011-го и с 2017 года до 2019-го, 2020-го и до 2022 года суммарно закладывалось 14 трлн тенге из республиканского и местного бюджетов и даже трансфертов из Национального фонда), а конт­ролировать конечный результат просто некому. Вернее, формальный функциональный контроль за реализацией госпрограмм возложен на правительство, то есть по факту исполнители госпрограмм контролируют сами себя.

Счетный комитет и НПП смотрят в будущее

Финансовый аудит нужен не всем программам: например, в паспорте госпрограммы «Нацио­нальная экспортная стратегия» утверждается, что финансовые затраты на нее не потребуются. А паспорт госпрограммы «30 корпоративных лидеров Казахстана» в графе «финансирование» содержит такую расплывчатую формулировку, как: «Для реализации Программы будут задействованы ресурсы и собственные средства участников Программы, отечественных и иностранных инвесторов, банков второго уровня, государственных холдингов, институтов развития, средства республиканского и местных бюджетов» без какого-либо количественного объема участия каждого из источников. Другими словами, здесь придется сначала уточнить, кто и сколько потратил на эту программу (и потратил ли вообще), прежде чем браться за оценку эффективности.

Есть программа приграничного сотрудничества с КНР, финансирование мероприятий по которой входит в другие гос­программы, наконец, есть госпрограмма по противодействию религиозному терроризму и экст­ремизму, к которой штатских аудиторов вряд ли подпус­тят. Но в сухом остатке остается 11 государственных программ, на которые направлялась львиная доля из упомянутых 14 млрд тенге (если вычесть финансирование антитеррористической программы, то 13,8 трлн тенге). Часть из этих программ пытался мониторить Счетный комитет, и даже в его фрагментарных отчетах результаты оказывались плачевными.

В апреле прошлого года глава СК Наталья Годунова констатировала, что в преобладающем большинстве госпрограмм как на стадии их планирования, так и на стадии исполнения отсутствовал перечень конкретных инвестиционных проектов, которые должны быть реализованы в рамках этих программ. Действующая же система оценки программ со стороны их исполнителей, по ее мнению, не дает возможности проанализировать полученные результаты. То есть председатель Счетного комитета еще прошлой весной признала, что аудит госпрог­рамм необходим.

Тогда Годунова вызвалась взвалить решение проблемы на плечи своего ведомства: она предложила при разработке проектов госпрограмм внедрить предварительную их оценку Счетным комитетом до утверждения правительством. Но это предложение касается будущих госпрограмм и не дает возможности оценить, насколько эффективны были ранее реализованные и ныне реализуемые госпрограммы. Также в будущее смотрят и в НПП, где создается электронный реестр казахстанского предпринимательства: в этой базе данных, по словам заместителя председателя правления «Атамекена» Рустама Журсунова, будет отражаться в числе прочего факт получения конкретным лицом мер господдержки. «Мы внесем в этот бизнес-реестр все компании, в том числе и те, которые получают меры государственной поддержки, то есть у нас будет полная картина по тому, как эти меры господдержки работают на практике», – поясняет Журсунов.

Таким образом, инструменты оценки госпрограмм в ближайшем будущем в стране все-таки появятся, но они позволят производить замеры эффективности госпрограмм только с момента своего внедрения. Полную же картину с ретроспективной панорамой по госпрограммам в стране пока никто рисовать не вызывается.

госпрограммы копия_page-0001.jpg

banner_wsj.gif

454 просмотра

42500 теңге: өтініш беру жеңілдеп, төлем алу тәртібі өзгерді

Ол үшін арнайы сайт пен телеграм-бот ашылады

Фото: kursiv.kz

Бүгін ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов қазақстандықтардың 42 500 теңге көлеміндегі әлеуметтік төлемді қалай ала алатыны туралы егжей-тегжей айтып берді, деп жазады primeminister.kz сайты.

 Министрдің айтуынша, қазіргі жағдайда көптеген кәсіпкерлер, әсіресе, шағын және орта бизнес өз жұмыскерлерін жалақысын сақтаусыз еңбек демалысына жіберуге, тіпті, қысқартуға мәжбүр. Бүгінде Қазақстанда 2 млн астам өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам тіркелген, олар ресми және ресми емес жұмыс істейді. Қазір олар табысынан айырылған. 

«Президенттің тапсырмасы бойынша біздің елімізде МӘСҚ қорынан әлеуметтік төлем енгізілген – табысынан айырылған тұлғаларға 42 500 теңге беріледі. Кеше өзінің үндеуінде Мемлекет басшысы осы төлемді алу тетігін кеңейтуді тапсырды», — деді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі.

 

Төлемді кімдер ала алады?

Бірінші — бұл шағын және орта бизнестегі жалдамалы жұмыскерлер, олар карантин енгізілген қалаларда жалақысының сақталуынсыз еңбек демалысына жіберілді, сонымен қатар бұған ірі кәсіпкерлік субъектілері де жатады. 

Екінші — жеке тұлғалар, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар. Олардың қатарында жеке кәсіпкерлер бар, статистика бойынша олардың саны елімізде 1,5 млн адам. Олардың қатарында жеке тәжірибемен айналысатын тұлғалар бар: жеке адвокаттар, нотариустер, сот орындаушылары, медиаторлар – елімізде олардың саны 2 мың адамнан асады. Олар азаматтық-құқықтық сипаттағы келісімшарттар бойынша жұмыс істеген тұлғалар, олардың саны 180 мыңға жуық. 

Төлемді алу үшін не істеу керек және қандай құжаттарды тапсыру қажет?

Б. Нұрымбетовтың айтуынша, төлемді алу тәртібі өзгертілді. Бүгінде оны алу үшін ешқандай құжат тапсыру қажет емес. Тек өтінім беріледі. Бұл өтінімде төлемді алу үшін барлық себептері, өзінің мәліметтері — толық аты-жөні, ЖСН, карта есебі көрсетіледі. Жұмыс беруші өз жұмыскерлерінің тізімін ұсынады. 

Бұл ретте, сізге төтенше жағдай режиміне байланысты табысыңыздан айырылғаныңыз туралы дәлелдеудің қажеті жоқ, мұны ешкім нақтылап тексермейді. Сіздің өтініміңізде бұл көрсетілген, сол негізге алынады. Өтінім электронды түрде тапсырылады. 

«Бұл бүгін өте өзекті мәселе болды. Көптеген адамдар жүгініп: “бұл өтінімді беру қиын, ЭЦҚ қосу қиын, Egov жүктемейді” дейді. Біз бүгін сіздерге бірнеше техникалық шешімдерді ұсынамыз және күн сайын осы тетікті жеңілдететін жаңа шешімдерді ұсынатын боламыз», — деді еңбек министрі. 

Бірінші — «Электронды үкімет» порталы. 

Сервис арқылы әр адам өзінің мәліметтерін толтыруы қажет. Енді бұл өтінімге қандай да бір файлдарды қосу қажет емес. Маңыздысы — осы өтінімнің болуы. Оған ЭЦҚ арқылы қол қою қажет. Немесе SMS арқылы құпиясөз алумен қол қойылады. 

Екінші. Арнайы сайт.

Бүгінде Egov жүктемесі тым көп, сондықтан Еңбек министрлігі BTS компаниясымен бірлесіп 42500 теңге көлеміндегі әлеуметтік төлем үшін арнайы сайт әзірледі. 

«Біз оны ертең таңертең іске қосамыз. Онда сонымен қатар барлық азаматтар өтінім бере алады, өз мәліметтерін – толық аты-жөнін, ЖСН мен банктегі есебін көрсетеді. SMS арқылы құпиясөзді алған соң өзінің қолымен растайды. Ол жерде "42500 теңге төлеу" қызметін таңдау керек» — деп түсіндірді ведомство басшысы.

Сайтқа немесе Egov-қа кіру үшін компьютері жоқ адамдар бар. Ертең таңертеңнен бастап мобильді телефон арқылы Telegram-ботты пайдалану ұсынылады. Бұл қосымшаны жүктеп алып, оған өз мәліметтеріңді енгізу қажет. 

«Осылайша, біз бәрін жеңілдетеміз, бұл шешімдерді ұсынамыз: қайда жүгіну керек, Telegram-бот қалай жұмыс істейді, біз бұл туралы барлық ақпаратты бүгін кещке Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің сайтында, Еңбек министрлігінің Facebook парақшасында жариялаймыз, барлық әлеуметтік желілерде таратамыз», — деді Б. Нұрымбетов. 

Өтінімді қалай дұрыс беру керек? 

«Біз сіздерден өз мәліметтеріңізді дұрыс енгізуді сұраймыз. Яғни, ЖСН, карта есебі және аты-жөндеріңізді. Ақша сіздің тегіңізбен, карта иесімен салыстырылады. Екінші талап бойынша соңғы 12 айда Әлеуметтік сақтандыру қорына ең болмаса бір әлеуметтік төлем немесе Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына бір зейнетақы аударымы жасалуы тиіс еді. Бұл жағдайда мұндай талап қажет, себебі ақша кассадан беріле салмайды, ол Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры арқылы төленеді», — деп түсіндірді министр.

Алайда, көптеген адамдардың мұндай әлеуметтік аударымдары жоқ әрі болмаған. Бұл адамдар ресми емес жұмыс істейді, олардың еңбек келісімшарттары жоқ, салық та, ешқандай аударымдар да төлемеген, олар үшін де 42 500 теңге алу мүмкіндігі бар. Ол үшін өзіні статусын ресмилендіру керек. 

«Ол үшін сіз бірыңғай төлемді төлесеңіз болды — ол қалалықтар үшін 2501 тенге, ауыл тұрындары үшін 1325 тенге. Бір рет төлем жасаған соң сіз келесі күні ай сайын 42500 теңге алу мүмкіндігіне ие боласыз. Бұл ресми емес жұмыс істегендердің барлығына қатысты. Осылайша, сіздің статусыңыз ресмилендіріледі», — деді Б. Нұрымбетов.  

Бірыңғай жиынтық төлемді (БЖТ) қала және ауыл тұрғындары қалай төлей алады? 

Оның екі жолы бар. Бірінші – Халық банк, Fortebank, Сбербанк, Jusan bank, Bank Center Credit, Каспи банктің мобильді қосымшаларында және «Қазпошта» бөлімшелерінде БЖТ төлеуге болатын мобильді қосымшалар бар. 

Екінші – мұны SMS арқылы жасауға болады. Ол үшін өз телефоныңыздан 5505 нөміріне SMS жіберіп, қала тұрғындары үшін GORODESP ЖСН, ал ауыл тұрғындары үшін SELOESP ЖСН деп көрсету қажет. Бұл жағдайда қажетті сома шешіледі де, сіз әлеуметтік аударымды төледіңіз, өз міндеттемеңізді орындадыңыз, сіздің статусыңыз ресмилендірілді және сіз ай сайын 42 500 теңге алатын боласыз дегенді білдіреді. 

Жұмысынан босатылған немесе қысқартылған жалдамалы жұмыскерлер қанша төлем алады? 

«Олар үшін Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорынан (ӘМСҚ) жұмыстан айырылған жағдайда берілетін төлем қарастырылған. Оны төлеу жұмыстан босатылу себептеріне, ТЖ-ға қатысты емес. Ол алты ай төленеді және оның мөлшері азамат жұмыстан босатылған кезде алған жалақысының 40%-нан бастап құрайды. Ол үшін Egov порталында жұмыссыз ретінде тіркелу қажет»,— деп түсіндірді еңбек министрі.

Ол үшін порталда «жұмысқа орналастыру» және «жұмыс іздеуші тұлға» сервисі таңдалады. Үш күннен кейін сіз автоматты түрде жұмыссыз ретінде тіркелесіз, сізге ӘМСҚ-дан жұмыстан айырылу бойынша алты айға әлеуметтік төлем тағайындалады. 

«Мұнда да біз ережелерді өзгерттік. Тағайындау сіз жұмыссыз ретінде тіркелген күні жүзеге асырылады. Неліктен үш күн? Ол күндері біз заң бойынша жұмыспен қамту орталықтарында сізге сай келетін жұмысты табуға тырысамыз», — деді министр. 

Тек наурыз айында жұмыспен қамту орталықтары арқылы 12 мыңнан астам адам қашықтан істеуге болатын жұмыс тапты. Сонымен қатар карантин жарияланған қалаларда 2331 адам өзіне қашықтан істейтін жұмыс тапқан. 

«Бірақ егер сіз көптен бері жұмыс істемеген болсаңыз және сіздің әлеуметтік аударымдарыңыз болмаса, онда сіз төлемді ала алмайсыз, өйткені сіз әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушысы емессіз. Мұндай азаматтар азық-түлік жиынтығын ала алады», — деді ведомство басшысы. 

 

«Азық-түлік жиынтығын» кім ала алады?

«Азық-түлік жиынтығы» төмендегілерге беріледі:

  • атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылардың барлық балалары, яғни көп балалы отбасыларды қоса алғанда, аз қамтылған отбасылар;

  • жасына қарамастан барлық үш санаттағы мүгедектігі бар барлық адамдар, сондай-ақ мүгмкіндігі шектеулі балалар. Елімізде 995 000 адам тіркелген;

  • мүмкіндігі шектеулі балаларды күтіп отырған ата-аналар;

  • ресми тіркелген жұмыссыздар — елімізде осындай азаматтар шамамен 1,5 млн адам.

Іс жүзінде бұл шараны жергілікті жерлердегі әкімдер жүзеге асырады. 

 

«Жұмыспен қамтудың жол картасы» қандай артықшылықтарды ұсына алады?

Мемлекет басшысы «Жұмыспен қамтудың жол картасының» маңыздылығын атап өтті.

«Бүгінде біз “Жұмыспен қамтудың жол картасын” әзірледік, оған 1 трлн теңге бөлінеді. 240 мыңнан астам жұмыс орнын құрумен 7 мыңнан астам жоба іске асырылады», — деп хабарлады еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі.

Сонымен қатар, Президент Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент — ірі қалаларында жұмыс істеген көптеген жастар бүгінде осы қалаларға кіре алмауы жағдайына назар аударды. Олар қала маңында, табыссыз қалып отыр.

«Сондықтан Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша, егер осы қалалардың төңірегінде жүрген біздің жастарымыз бүгінде Алматы, Шымкент немесе Нұр-Сұлтан қалаларына кіре алмаса, егер олар өз өңірлеріне оралып, “Жұмыспен қамтудың жол картасы” жобаларына қатысса, оларға жұмысқа кіріскен алғашқы күні 85 мың теңге көлемінде көтерме ақы төленеді. Бұл жалақы емес, бұл көтерме ақы. Осыдан кейін ай сайын ол өз еңбек ақысын алатын болады», — деп түсіндірді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі.

«Жұмыспен қамтудың жол картасы» бойынша жалақы 85 мың теңгеден төмен болмайтынын айта кеткен жөн. Бұл үшін өңірлердің әкімдері рекрут пункттерін құрып, жұмыспен қамту орталықтары арқылы жұмысқа шақыратын болады.

«Бүгінде аталған қалаларда жұмысынан айырылған азаматтарды өз өңірлеріне қайта оралып, “Жұмыспен қамтудың жол картасына” қатысуға шақырамын», — деп түйіндеді Б. Нұрымбетов.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif