Перейти к основному содержанию
1847 просмотров

Споры между жителями ВКО и банками будет разрешать омбудсмен

Если новшество приживется на востоке страны, такую практику распространят и на другие регионы

Коллаж: Вадим Квятковский

В Восточном Казахстане в пилотном режиме запустят проект по обязательному внесудебному урегулированию разногласий между заемщиком и банком. Эксперты уверены, что разрешение споров через банковского омбудсмена будет выгодно и сторонам конфликта, и судьям.

Для проблемных заемщиков

Тема банковских споров для Восточного Казахстана актуальна как никогда. Закредитованность населения растет с каждым годом. Только по итогам трех кварталов этого года восточноказахстанцы взяли ипотечных кредитов на 31,4 млрд тенге. Если не брать в расчет столицы Казахстана, где жилищное строительство идет иными темпами, нежели в регионах, то по объему ипотечного кредитования ВКО лидирует среди областей республики. Такие данные приводит Нацбанк РК.

Вместе с тем так называемый индекс кредитного здоровья, рассчитанный специалистами Первого кредитного бюро, в среднем по стране равен 66. То есть больше половины клиентов банков являются добросовестными плательщиками. Но 19% находятся в состоянии дефолта. Другими словами, каждый пятый заемщик не способен выплачивать свой кредит. Отсюда и возникают проблемы с погашением, задолженностью и начислением пеней.

Согласно статистическим данным, размещенным на сайте Восточно-Казахстанского областного суда, по итогам девяти месяцев этого года в судах первой инстанции ВКО окончено более 7 тыс. гражданских дел, связанных с нарушениями условий банковского договора, на сумму свыше 6 млрд тенге.

Старт на Востоке

Исков в судах так много, что было предложено «перенаправить русло» заявлений по банковским спорам в альтернативных, внесудебных направлениях. Их два. Во-первых, это медиаторы. Во-вторых, разногласия физических лиц с БВУ может на законных основаниях разрешать банковский омбудсмен. Это независимое лицо, финансовый эксперт, наделенный полномочиями разрешать споры. Его решение имеет такую же силу, как и судебное, и обязательно к исполнению для всех банков. В Казахстане банковским омбуд­сменом является Ерсерик Сийрбаев, он работает в Алматы.

Офис банковского омбудсмена существует уже несколько лет. И по закону любой гражданин Казахстана и ранее, и теперь может обратиться к нему в добровольном порядке при возникновении спора с банком. Уникальность пилотного проекта, предлагаемого ВК областным судом, состоит в том, что на территории Восточного Казахстана предложено институт банковского омбудсмена сделать обязательным. То есть любой спор между гражданином и банком сначала должен быть рассмотрен омбудсменом и лишь в исключительных случаях – в судах. 

Главное отличие в рассмотрении споров такого плана у омбудсмена и медиатора состоит в том, что последний для урегулирования конфликта и защиты прав заемщика имеет право на раскрытие ему банковской тайны.

По словам председателя ВК областного суда Нурлана Каирбекова, институт банковского омбудсмена в мировой практике является самым перспективным направлением развития примирительных процедур. 80% споров разрешается еще на уровне обращения к этому уполномоченному лицу. Процент так высок потому, что решение омбудсмена принимается в большинстве своем, когда оно взаимовыгодно. Если же договориться с банком не удалось, но омбудсмен встал на защиту законных прав заемщика, то банк обязан исполнить это решение. Такими полномочиями банковского омбудсмена наделяет закон.

Недавно в ВК областном суде состоялось первое заседание по внедрению пилотного проекта. На нем присутствовали представители всех банков второго уровня. Предварительно они одобрили новый принцип работы, сейчас алгоритм действий проходит согласование в головных офисах БВУ.

Согласно информации судьи Верховного суда Улболсын Сулейменовой, приехавшей в Усть-Каменогорск для обсуждения пилота, с начала года в Казахстане рассмотрено свыше 88 тыс. гражданских дел, связанных с договорами банковского займа. Из них 5% было прекращено в результате примирения сторон. А ведь такие иски могли и вовсе не дойти до суда, если бы заявитель и ответчик прошли досудебные примирительные процедуры.

Как это работает

По словам судьи-координатора ВК областного суда Елдоса Жумаксанова, урегулирование банковского спора омбудсменом выгодно обеим сторонам – и банку, и заемщику. Во-первых, благодаря опыту омбудсмена в урегулировании таких кредитных споров высока вероятность, что при его содействии стороны договорятся о взаимоприемлемых условиях и конфликт будет исчерпан. Во-вторых, для заемщика обращение к омбудсмену бесплатно, ему не придется нести никаких расходов, оплачивать гос­пошлины. Даже ехать в Алматы не обязательно, все документы можно отправить по электронной почте. В-третьих, согласно закону «О банках и банковской деятельности в РК», предложенное решение обязательно к исполнению для банка только в том случае, если заемщик с ним согласен. 

«Банковское законодательство предусматривает целый комплекс мер по урегулированию разногласий. Но они действуют только в том случае, если заемщик своевременно сообщил банку о своих проблемах и сел за стол переговоров, чтобы каким-либо образом изменить условия, которые бы облегчили ему выполнение договора», – отмечает Ерсерик Сийрбаев.

Поэтому, чтобы воспользоваться возможностью разрешения спора у омбудсмена, к заемщику предъявляется обязательное требование: при возникновении конфликта человек обязан письменно обратиться со своими претензиями непосредственно в банк и получить от него ответ.

banner_wsj.gif

52 просмотра

Саяси қуғын-сүргін құрбандары жайлы құжаттар қашан жарияға жол тартады?

Репрессия жылдарындағы мәліметтерге қол жеткізу оңай емес

Фото:pixabay.com

Қазақ халқының басынан өткен ең бір зұлмат-зобалаң кезең – 1932-1933 жылдардағы ашаршылық пен 1937-1938 жылдардағы саяси қуғын-сүргін кезі. Аштықтан 3 миллионға жуық қазақ құрбан болды. 103 мыңнан астам адам қуғын-сүргінге ұшырап, 25 мыңнан астамы еш жазықсыз атылып кетті. Осынау қиын кезеңде қазақ халқы ұлттың тең жартысынан һәм бас көтерер батырларынан бірдей айырылып, сансырап қалды. Қанды қырғынның тыртығы тарих қатпарында мәңгіге сақталары сөзсіз. 

    Сол зұлмат жылдардың, әсіресе репрессия іс-әрекеттерін айғақтайтын құжаттарға көптің қолы әлі жетпей жүр. Бұл туралы қаншама ғалым пікір білдірді. Қаншама журналист мақала арнады. Бірақ селт еткен ешкім болған жоқ. Ақтаңдақты ашуға ешкім асықпады. Биыл саяси репрессияға 83 жыл толды. Сол жылдарға қатысты құжаттар негізінен президент архивінде (800 мыңға жуық құжат қоры бар), Орталық мемлекеттік архивте (бір жарым миллион іс сақталған) және ішкі істер министрлігінде (2014 жылдан бастап ҰҚК-ден министрлікке берілген) сақтаулы тұр. 

«Репрессия құрбандары жайлы архив құжаттарының 65 пайызы әлі ашылған жоқ. Тек шет жағасын айтумен ғана шектеліп келе жатырмыз. Бейімбет Майлин, Тұрар Рысқұлов, Сұлтанбек Қожанов, Санжар Асфендияровтардың көп дүниелері әлі жарыққа шықпай жатыр. Мысалы, Сәкен Ташкентте педагогикалық институтты басқарып тұрған кезде қаншама фольклорлық дүниелерге бастамашы болды. Академик Бартольд, Мелиоранскийлермен бірге болды. Солар да жарияға жол таппай жатыр. Тізе берсек көп. Бұл кісілер жәй атылып кеткен жоқ. Совет үкіметі олардан қорықты»,- дейді тарих ғылымдарының докторы, профессор Марат Әбсеметов. 

Ғалымның айтуынша, қазір «анау Алашорда болды», «мынау қызыл болды» деп өз арамыздан жау іздеудің керегі жоқ. Жазықсыз жапа шеккен қайраткерлеріміздің барлығы да советтік зұлым режимнің құрбаны дейді ол. 

«Мәселен, кезінде Әлихан Бөкейханов автономия құрмақшы болды. Мұстафа Шоқайлар Түркістан мемлекетін құруға талпынды. Сәкен, Тұрар, Сұлтанбектер болса Совет үкіметі арқылы мемлекет жасаймыз деді. Қай-қайсының да таңдау жолы әртүрлі болғанымен, мақсаттары бір. Сол үшін олардың көзін құртты. Бүгінгі ұрпақ – біз сол бабаларымыздың қадіріне жетіп, оларға қатысты ашылмай жатқан құжаттарды табуға белсене кірісу қажет. ҰҚК маңызды құжаттарды ішкі істер министрлігі мен прокуратураға берді. Бұрын сақталу мерзімі 50 жыл болса, қазір 30 жыл. 1993 жылы президент шығарған құпияны ашу туралы қаулы бар. Сол тапсырма өкінішке қарай аяқсыз қалды. Енді сол жалғасын табуы тиіс. 1991 жылы үш президент Беловежская Пущада Кеңес Одағын таратты ғой. Сол жерде олар «самоопределения наций» (ұлттардың өзін-өзі билеу құқығы) деген пунктке сүйене отырып таратты. Ал ол ұғымды кезінде Сәкендер енгізген. Қарап отырсақ, 70-80 жыл бұрын Сәкендер соғысып жүріп енгізген пункт 1991 жылы кәдеге жарады. Одан бөлек, Сәкен Орынборда савнарком болып жүрген кезде 1500 қазақ баласына стипендия тағайындау, қазақ жолдарын жақсарту, авиацияға көңіл бөлу, қазақ университетін ашу сияқты мәселелерді қолға алған. 1925 жылы Ақтөбедегі Сбербанктен шыққан қазақтың алғашқы теңгесіне қол қойған да Сәкен. Егер құжаттарға қол жетсе, мұндай тың ақпараттың талайын табамыз» дейді Марат Әбсеметов. 

    Қазақстан Республикасы президенті архивінің құжаттарды ғылыми жариялау басқармасының басшысы Мұхаммед Жылгелдиновтың айтуынша, кез-келген құжат түптің түбінде ашылады. Тек заңмен бекітілген мерзімі жетуі тиіс. 

«Біздің мекеменің негізінің өзі 1920 жылдар бас кезінде құрылған партия тарихы деген мекемеден бастау алады. Жоғарғы әскери соттың азаматтарымызды ату жазасына кесу туралы үкімдері, шешімдері және 1957-58 жылдары арыстарымызды ақтау туралы құжаттар сақталған. Қазақстан коммунистік партиясы орталық комитетінің барлық қаулы, хаттама, шешімдері архив қорында тұр. Осы құжаттар негізінде президент архиві көптеген жинақтар шығарды. Репрессияға қатысты құжаттар тек бізде ғана емес. НКВД, КГБ, ҰҚК-лардың жеке арнайы архивтері болады, сол жерде сақтаулы. Қазіргі кезде олар ҰҚК мен ішкі істер министрлігінің құзіретінде. Менің білуімше әзірге ол құжаттар ашық емес. Бас прокуратура ол құжаттардың құпиясыздандырылуы уақыты 2021 жыл деген еді. Қандай құжат болмасын белгілі бір мерзімде құпиялығынан айырылады. Мәселен, 2004-2008 жылдары архив өз қорындағы 40 мыңнан астам істі құпиясыздандырып, соның нәтижесінде екінші дүниежүзілік соғыс жылдарына қатысты тың мәліметтер жарық көрген еді» дейді маман.

Сәкен Сейфуллиннің туған інісі Мәжиттің қызы София Сейфуллина қолымда құнды құжаттар баршылық. Бірақ көп адам соған мән бермейді дейді. 

«Репрессия жылдары әкем 37 жаста болған. Сәкеннің басына қауіп төніп жүрген кезде үйінде боп қалады. Сонда тергеушілер сұраған кезде Сәкен «бұл менің жәй танысым» деп Мәжитті аса бір танымайтын адам сияқты кейіп танытқан екен. Содан кейін-ақ көп ұзамай Сәкеннің өзін де, әкесін де атып жіберді. Сәкеннен кейінгі ұл да із-түссіз жоғалып, әкем жалғыз қалады. Сол уақыттан бастап әкемді де тергеуге сүйрей бастады. Келген соң жұмысқа тұрады. Екі ай өтпей үстінен арыз түсіп, ол жұмысынан тағы айырылады. Сөйтіп, әбден берекесі қашты. Жиі-жиі жұмыс ауыстырып, әрең жүрді. Ақыры қиналған соң бір күні киім-кешегін жинап НКВД-ға өзі барып, «мені алып кетіңдер» депті. Сөйтсе олар «Сейфуллин мырза бара тұрыңыз. Біз тұтқындау бойынша екі айдың жоспарын асыра орындап тастадық. Күте тұрыңыз» дейтін көрінеді. Ақыры 1941 жылы соғыс басталған кезде оны айып батальоны арқылы алып кетті. Соғыс бітпей жатып, жараланып қайтып келді. Келген соң НВКД-дан бастап, КСРО бас прокуроры Руденкоға дейін хат жазып ағасына, әкесіне іздеу салды. «Әкем қайда? Ағам қайда? Олар тірі ме? Тірі болмаса ағамның әдеби мұрасы халыққа берілуі тиіс» деп хат жазған. Сол қағаздың бәрі үйде бар. Ол хатына жауап та берілді. Кейін ақталды. Ол қағаздар да үйде тұр. Бірақ сол құжаттарды ешкім сұрамайды. Ешкім келіп көрмейді. Бәрі естігені бойынша жаза береді. Соның кесірінен көптеген жалған ақпарат та тарап кетіп жатады»,- дейді София Сейфуллина.

Бірер күн бұрын ғана президент Қасым-Жомарт Тоқаев саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай үндеу жариялап, басшысы тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтау және қуғын-сүргін құрбандарын ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құруды тапсырғанын айтты. 
 


 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png