Перейти к основному содержанию

1095 просмотров

Туристік фирмалар қазақстандықтарға неліктен Грузияға баруға кеңес бермейді?

Ал біздің тілшіміз демалысын осы елде өткізгеніне еш өкінбейді

Фото: Shutterstock

Грузия – шетелдік туристер үшін қауіпсіз мемлекет. Десе де, тіпті шетелдіктің өзі байқамауы мүмкін емес экономикалық мәселелері көп.

Грузияның Қара теңіз жағалауындағы курорттардың бағасы соңғы үш жылда қатты шарықтап кетті. Батумиды былай қойып, Кобулети, Шекветили немесе Уреки жағалауындағы 10-12 күндік жазғы демалыс Египет пен Түркия, Хайнань аралдарымен салыстырғанда, орта есеппен 10-15 пайыз қымбат. Оның үстіне грузин отельдері күндік ақыға ары кетсе таңғы ас құнын қосса, ал олардың Түркия мен Египеттегі бәсекелестері міндетті түрде «бәрі кіргізілген» жүйесімен жұмыс істейді.  Сондай-ақ, Грузиядағы биылғы демалыстың өзіндік ерекшелігі бар.

Оқиғалар мен ұсыныстар

Православие парламентаралық ассамблеясының пленарлық отырысына ресейлік делегацияның қатысуына қарсылық білдірген Тбилиси тұрғындары маусымның аяғында билікке қарсы шеруге шығып, соның нәтижесінде Ресей Федерациясымен қарым-қатынасы қатты нашарлап кетті. Грузин оппозициясының Ресейге қарсы пікірін жоғары лауазымды шенділер қолдағаны сол еді, Мәскеу 8 шілдеден Ресей мен Грузия қалаларының арасындағы бүкіл әуебайланысқа шектеу қойды. Нәтижесінде ресейлік туристер демалысын Грузияда өкізуден жаппай бас тартты. Біреулерге Тбилисиге жету үшін Владикавказ немесе Ереван арқылы  ұшу ұнамаса, ал кейбірі ресейлік БАҚ-та жарияланған «грузин қоғамындағы русофобия» мен орыс тілінде сөйлегені үшін «Ресей азаматтарын ұрып-соғып кететіні» жайлы ақпараттан шындап күдіктенді.  
«Грузияда демалу қауіпті» деген пікір Ресейде ғана емес, Қазақстанда да таралды. Қалай дегенмен де, бірнеше туристік фирмалар осы жолдардың авторына Тблиси-Батуми бағытынан бас тартуға кеңес берді. Алматы қаласындағы  туристік фирманың өкілі «Әрине, Қазақстанның Ресейден айырмашылығы – оның Грузиямен алауыздығы жоқ. Десе де, өзіңізге қараңызшы: сізді бірден Ресей азаматы деп ойлап қалуға болады. Оның үстіне олар сіздің паспортыңызды сұрап жатпайды. Тәуекелге барудың қажет жоқ, одан да Хайнаньға, Түркияға барыңыз. Біздің компания ол жақта сіздің қауіпсіздігіңізді қамтамасыз етеді» деген еді.  

Тағы бір туристік компанияның осындай пікірдегі өкілі өз клиенттерінің демалысы жайлы өтуі үшін олар «Тблиси-Қара теңіз» бағытындағы барлық турлардан бас тартқандарын айтып қалды. «Егер міндетті түрде Грузияға бару керек болса, онда бірден Батумиге ұшыңыз. Батумидегі әуежай жұмыс істеп тұр. Қала мен демалыс аймақтарында бәрі тыныш. Шетелдік азаматтарға ешкім тиіспейді. Ал Тблисиге барудан бас тартуға тура келеді. Абай болыңыз»,–деп жанашырлық танытқан фирма өкілі, ресейлік туроператорлармен тығыз әріптестік орнатқан бірнеше қазақстандық туристік фирма Грузияға баратын турларды белгісіз мерзімге шегеріп қойғанын айтып қалды. 

Түристік фирма өкілдерінің Грузияға бару  қауіпті деген ескертпесіне қарамастан, бұл елге өз жолымызбен баруға бел будық. Ең құрығанда Грузияда не болып жатқанын өз көзімізбен көргіміз келді. 

«Патша секілді жетесің...» 

Орыс тілінде сөйлегенің үшін ұрмақ түгіл, бірауыз ескерту айтпайтыны Тблиси әуежайында-ақ белгілі болды. Терминал ғимаратынан шыға бергеніміз сол еді, Алматыдан келген рейстің соңына ала Стамбұл, Тегеран, Тельавивтен ұшқан ұшақтар қонғанына қарамастан, жан-жақтан қаумалаған таксистер өз қызметін тек орыс тілінде ұсына бастады.

«Бауырым, Тблисиге барасың ба? Жүр, кеттік, аса қымбат емес, бар-жоғы 30 лираға жеткізіп саламын», – деп айғайлап жатты бір таксист. Ал тағы біреуі: «Әй, сен оны тыңдама, көлігіне қара, арба секілді, оған қалай отырасың? Маған отыр, 40 лари, сәл-пәл қымбаттау, әрине, есесіне менің көлігім – люкс, патша секілді жетесің»,– деп өзінің 2000-жылдары шыққан мерседесін сипап қояды. Ақыры таңдауымыз онлайн-сервис арқылы шақырылған таксиге түсіп, ол бізді отельге дейін 22 лариге жеткізіп тастады. (ол кезде 1 доллар 2,85 лариге тең еді).
  
Әңгіме барысында жүргізуші Ресеймен әуе байланысы үзіле салысымен, таксистер бағаны бірден көтеріп жібергенін айтады. «Путиннің шешіміне дейін Ресейден Тбилисиге күніне 25 рейс ұшып келетін. Түсінесіз бе? Сол кезде күніне әуежайдан ары-бері 15 рет қатынайтын едім. Қазір күніне 5-6 рет барып келсем, шүкір деймін. Оның үстіне доллардың құны да шарықтап барады. 20 маусымға дейін 1 доллар 2,75-2,76 лариге тең еді. Қазіргі жағдайды өздеріңіз көріп отырсыздар. Бензин де, азық-түлік те күннен-күнге қымбаттап барады»,–деп күйінеді таксист.

Ресейліктердің орнына – арабтар  

Тблисидің Авлабари алаңында орналасқан шағын отель мен Батумидың Жаңа бульварындағы қонақ үйдің иелері Ресейден ғана емес, Қазақстаннан да келетін туристердің күрт азаюы салдарынан кәсіпкерлер қандай қиындықтарға тап болғанын айтып берді. 

«Шамамен 2010 жылдан бастап, Грузияға Ресей мен Қазақстаннан келетін туристердің саны еселеп өсті. Шағын отелімізге толықтай орыстар орналасқан күндер де көп болды. Қазақстаннан келетіндер сирек болса да, 2-3 аптада біреуі тоқтайтын еді. Қазір бәрі сап тыйылды», – дейді отель басқарушысы. Грузияның Ресеймен ара-қатынасы бұзылған соң, отель тұрғындарының құрамы да өзгерген. «Жақында Франция, Швеция, тіпті Жапониядан қонақтар келді. Кейінгі кезде Тблисида арабтар көбейіп кетті. Алайда оларға қызмет көрсету оңай емес. Әсіресе бүкіл отбасымен келіп тоқтаса, тіптен қиын. Мәселен, дастарханға таңғы асқа шошқа еті қосылған тағамдар қойылатыны оларға ұнамайды»,– дейді Лиза Кобиашвили. 

Маусым айында Авлабари алаңында орналасқан қонақүйлерден ыңғайлы номерді алдын-ала брондау тіптен мүмкін болмаса, қазір Тбилисидің тарихи орталығынан бос номерді еш қиындықсыз табуға болады. Ал алда – тамыз айы – Грузияға туристер ең көп келетін кезең. Дәл осы кезеңде бронның жоқтығы Батумидің Жаңа бульварындағы пәтерін жалға беретін Георгий Табунияны қатты алаңдатады. 
 
«Бұрын-соңды бұндай жағдай болмаған еді, соңғы жылдары пәтерімнің бос тұрған кезі жоқ. Біреуі кетсе, келесісі келіп жататын. Жыл бойы осылайтұғын. Бізде субтропиктік климат, сондықтан қыс болмайды. Қазір жағдай тіптен қиындап, пәтерім үш аптадан бері бос тұр. Соның салдарына мен жалдық ақыны төмендетуге мәжбүрмін. Егер маусым айында күніне 100 лираға  (шамамен 13,5 мың теңге – «Курсив») өткізсем, тамызда күніне 75 лира деген баға қойып отырмын. Тіпті 50 лираға дейін төмендетуге тура келетін де шығар. Әзірге үйде жасалған шарап сатып, жан бағып отырмын. Сауд Арабиясы мен БАЭ-ден келушілердің қатары көбейген соң, бұнда да сауда болмай тұр»,– дейді Георгий Табуния. Оның айтуынша, тек чурчхелаға ғана сұраныс жоғары. Грузиндердің жаңғақ пен қою жүзім шырынынан жасалатын ұлттық тәттісі бір ай бұрын 2,3 лари  тұрса, қазір 3,5 лариден арзанын таппайсыз. «Жағдай бұдан әрі қиындай түссе, чурчхела жасаумен айналысатын шығармын»,– деп пайымдайды ол. 

Күзді күтіп жүр 

Грузияның Ресеймен қарым-қатынасы ушыққан соң, Тблисиді елдің танымал курорттары – Уреки, Кобулети және Батумимен байланыстыратын жоғары жылдамдықты Stadler пойызына билет пайда бола бастады. Ал бірнеше ай бұрын ресейлік және қазақстандық туристік компаниялардың барлығы саяхатқа 40 күн қалғанда ғана сатып алуға болатынын ескерткен еді.

Осы ретте айта кету керек, Гризияның ешбір тұрғыны елдегі жағдайға ресейліктерді мүлдем кінәламайды. Керісінше, екі апталық сапар барысында тілдескен кісілердің бәрі орыстар мен қазақтарды өз елдерінде қонақжайлықпен күтетіндерін, олардың қауіпсіздігіне толық кепілдік беретіндерін айтады. 

«Ресейге, орыс тіліне, онымен одақтас мемлекет – Қазақстанға қарсы шығып жатыр» дегендерге еш сенбеңіздер, бұл өтірік. Бұл жақта елдің бәрі орыс тілінде еркін сөйлейді. Ресейден сескенетін себебіміз, ол жеріміздің 20 пайызын басып алды деп есептейміз. Уақыт өте келе Абхазия мен Цхинвалиді қайтарады деген үміттеміз. Бізге аяғымызда тұрып, экономикамызды көтеріп алуымыз. Сондықтан сіздерді құшақ жая күтеміз, бізге қонақ көп келген сайын, еліміз гүлдене түседі», – деп пайымдайды бізді Тбилисидің тарихи орындарымен таныстырған тарихшы Борис Шубладзе. Сонымен қатар, ол күзде өтетін парламент сайлауы Грузияның ішкі және сыртқы саясатын түбегейлі өзгертеді деген ойда. «Әрі-беріден соң, бізге чурхчхела мен шарап шығарудан басқа салаларды дамытатын кез келді», – деп тұжырымдайды Борис Шубладзе.

1353 просмотра

Ресей ғалымы Аралды құтқарып, Нобель сыйлығына ие болмақ

Профессор Николай Аладин Аралды қалпына келтіру - талай мәселені шешетінін алға тартады

Фото: ашық дереккөздерден алынды

Жалпы, Аралды құтқару мәселесі тоқсаныншы жылдардан бері көтеріліп келеді. Осы уақытқа дейін, теңізді құтқаруға арналған ұзын-саны 72 жоба қолға алыныпты. Өкінішке қарай, олардың барлығы Арал суының көтерілуіне ықпал ете алмады. 

Жуырда Ресей ғылым академиясы Зоология институты тұзды су гидробиологиясы зертханасының меңгерушісі, биология ғылымының докторы, Арал теңізін құтқару жөніндегі сарапшы Николай Аладин мырза:

«Мен Аралды құтқарамын, сол үшін маған Нобель сыйлығы берілетін болады»  деп, жалпақ жұртқа жар салып, назарымызды бір аударып қойған еді.  

Атап айтарлығы, Аралды зерттеу мәселесі ресейлік оқымыстыларды ғана емес, сондай-ақ Өзбекстан ғалымдарының да қызығушылығын тудырып отыр.  2018 жылы Өзбекстан мен Қазақстан ғалымдары Аралды зерттеу үшін, бес жылға арналған бағдарлама қабылдаған болатын. 

Жалпы, Аралды қалпына келтіруге қатысты еліміздің мамандары түйіп отырған ойға жүгінсек, Ресей ғалымдары тектен-тек Аралды зерттетуге қызығып отырған жоқ. 

Химия ғылымының докторы Қорлан Абсалықованың айтуынша, қазір теңіз суының құрамында тұз ашық жатыр. Міне, осы ашық жатқан тұздың ауаға таралуы алаңдатуы тиіс. 

Білесіздер, Қазақстанда иод тапшылығы белең алып тұр. Осы тапшылықты ғылыми технологияға жүгініне отырып,  Аралдағы табиғи байлық арқылы жоюға болатын еді. Ол үшін Аралдағы йод ресурсын толық зеттеуге қол жеткізуіміз қажет. 

Ғалым біз үшін қазір Аралдың Солтүстік бөлігін зертеу маңызды екенін алға тартады.

"Біріншіден, Аралдың Солтүстік бөлігі Қазақстан аумағында жатыр. Солтүстік Аралда су көтеріліп, біртіндеп тіршілік жанданып келеді. Онда балық та бар, теңіздің суы да көтеріліп жатыр. Ал Оңтүстікте тіршілік байқалмайды", -дейді маман.  

Негізі,  Арал суының құрамында көптеген сирек металлдар кездеседі. Біз болашақта Аралды сортаңға айналдырмай, табысқа кенелгіміз келсе, осы саланы зерттейтін ғалымдарға қолдау көрсетуге тиіспіз. Қуатты технологияны ғылымға жұмылдыру қажет. Әсіресе, Арал мәселесі қуатты технологияны қажет етіп отыр.

«Біз ертерек қамданбасақ, Ресей, Өзбекстан ғалымдары Қытайдың оқымыстылары Аралды зерттеуге құлшынып-ақ отыр. Сондықтан бұл арада Қазақстанның үлесі басым екенін өзгелер білуі керек», - дейді химия ғылымының докторы. 

Ғалымдар болашақта теңіз суын зерттеуде нанотехнологияға жүгінудің маңызды екенін алға тартады. Осы орайда, Қорлан Абсалықова: «Аралды зерттеуді тоқтатпау керек», деген пікірде.

Қазір көптеген елдер теңіз суынан құрылыс орындарына қажетті базальт алып жатыр. Маманның айтуынша, бұл материал өте жоғары температураға шыдамды және экологиялық тұрғыдан қауіпсіз. Тығыздығы жағынан алмазбен деңгейлес. Алмаздың тығыздығы, шартты есептік көрсеткіш бойынша, 10 болса, базальттікі 9,8 пайызды құрайды. Осыдан-ақ оның берік материал екенін байқауға болады. 

«Соңғы кездері Жапонияда, Қытайда, Кореяда ірі бетон конструкцияларын жасайтын құрылыс компаниялары панельдердің арасына базальттан жасалған арматураларды сала бастады. Өйткені базальт арматурасы қолданылған панельдер жер сілкінісіне төзімді болады», - дейді ғалым. 

Міне, біздегі теңіз суының құрамында кеннен бөлек, осындай құнды материалдар бар. Қазір нанотехнологияның қуаты барлығына жетеді. Демек, бізге осы саладағы ғалымдарға жағдай жасау керек. 

«Аралды ғана емес, Балқашты, Зайсан көлін, Ертісті зерттеу үшін арнайы зертханалар ашылып, суларымыздың құрамында сирек кездесетін металлдар анықталуы тиіс. Өйткені алдағы уақытта су тапшылығы әлем бойынша артып, судың да сұрауы болатын заман келе жатыр», - дейді Қорлан Әбсалықова.
 

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

drweb_ESS_kursiv.gif