Перейти к основному содержанию

1460 просмотров

Қызылордада жекеменшік мектеп ашудың жолы қандай?

София Әбдіразақованың кейсі

Фото: Shutterstock

Кәсіпкер София Әбдіразақова жекеменшік мектеп ең таза және адал кәсіп екеніне сенімді. «Сен тек бизнеспен айналысып қоймай, балаларға, қоғамға, еліңе пайдалы іс тындырасың»,–  деп пайымдайды кәсіпкер.

Үш баланың анасы, мамандығы бойынша мұғалім, бизнес-тренер, қалалық және облыстық қоғамдық кеңестің мүшесі София Әбдіразақова былтыр күзде Қызылорда қаласындағы жекеменшік үш мектептің бірін ашқан еді.

«Бәрі 2017 жылы ашылған консалтинг компаниясынан басталды, мамандығы педагог үш әйел агроөнеркәсіптен бастап, ІТ-технологияларға дейін, түрлі жобалармен айналыстық. Жекеменшік мектеп біз үшін жаңа жоба еді. Алғашқы кезде балабақша ғимаратында  0-1-2 сыныптағы 40 шақты баланы оқыттық. Осы күнімізге қанағат етіп жүргенбіз. Кейін баласын біздің мектепке бергісі келетіндердің қатары көп екенін байқадық та, көктемде жаңа ғимаратқа көшіп келдік. Енді 0-4 сыныптарға 320 баланы қабылдай аламыз»,– дейді кәсіпкер. 

Оның айтуынша, жоба құрылтайшыларының арасында депутаттар да, ірі бизнесмендер де жоқ, тек қарапайым мұғалімдер. 
9 миллион теңге көлеміндегі бастапқы капиталды өз қалталарынан шығарған. Олар бұл ақшаға қажетті ғимаратты жалға алып, жиһаз, арнайы құрал-жабдықтар сатып алды. Балалар өздерін жайлы сезінуі үшін, құрылтайшылар кейбір заттарды үйлерінен алып келген. Бизнес жаңа ғимаратқа көшкен соң, 6 миллион теңге көлемінде несие алған. 

Шенеуніктер мен әріптестер 

Бизнес-ледидің айтуынша, олар бастапқы кезде жекеменшік мектеп ашуға қатысты сенімді және нақты ақпараттың жоқтығымен бетпе-бет келген. 

«Мәселен, лицензия алу үшін қандай құжат қажет, оны қайда тапсыру керектігін білмедік. Мемлекеттік органдарға құжаттарымызды тапсырамыз, олар ескертпелерін жазып, қайтарып жібереді. Қатесін түзетіп, қағаздарды қайта өткіземіз. Бұның бәрі көп уақыт алады. Әкімдікте, болмаса кәсіпкерлер палатасында қандай құжаттар, оны қайда тапсыру қажетінің жай-жапсарын жақсы білетін, кәсіпкерлерге нақты түсіндіріп беретін маман жетіспеді. Оның үстіне бюрократия да  айналып өтпеді. Десе де біз жекеменшік мектеп ашуға рұқсат алып, лицензияға қол жеткіздік», – деп еске алады кәсіпкер.

Жаңа жекеменшік мектептің ашылуын елдің бәрі қолдай қойған жоқ. Тіпті бір мектептің директоры «енді жекеменшік мектептер жауыннан кейінгі саңырауқұлақтардай қаптайды» деп ренжіген көрінеді. Ал кейбірі бұндай  іспен тәжірибелі мамандар айналысқаны дұрыс деп тұжырымдайды. 

София Әбдіразақованың айтуынша, ол бұл пікірлермен келісетінде еді, алайда қазіргі білім беру үрдісінің кеңестік білім беруден айырмашылығы үлкен.

«Маған қазақ-түрік лицейлеріндегі білім беру жүйесі қатты ұнайды. Оларда ортақ мүдде, ортақ байланыс бар. Бұл мектептің оқушылары  сапалы білім ғана емес, жақсы тәрбие алып шығады, өмірлік ұстанымдары да мықты, бұның бәрінің негізі лицей қабырғасында қаланады. Біздің мектеп дәл сондай болғанын қалаймыз», – дейді спикер. 

Сондай-ақ ол мектеп бағдарламасының толықтай ҚР БжҒМ білім стандарттарына сай екенін атап өтті. 

Тиімділік пен оқу құны

Бұл кәсіптің тиімділігін арттыруға 2019 жылдың басынан оқушылардың жекеменшік мектептерде білім алуына бөлінетін мемлекеттік тапсырыс ықпал етуі тиіс еді. Бірақ мұнда  әлі бәрі анық емес.

«Мәселе мынада, 1-4 бастауыш сынып оқушылары үшін субсидия алуға өтінішті біз де бергенбіз, алайда ата-аналар арасында мемлекет тарапынан қаржыландырылмайтын 0-сыныпқа сұраныс жоғары», –деп түсіндірді кәсіпкер. 
Десе де, білім саласындағы бизнеспен айналысқан тиімді екеніне сенімді. 

«Нақты соған қол жекізгенде, пайда кіргізетін белгілі бір көрсеткіштеріміз бар. Алдымызға мектепті 1000 оқушымен толтыру міндетін қоймаймыз. Бір қызығы, Қызылордада кәсіп бастаудың ерекшелігі сол, біреу жекеменшік мектеп ашса, келесі біреу тура сондай мектеп ашқысы келеді. Жекеменшік балабақшалармен тура осындай жағдай қалыптасып, олардың саны 200-ден асып жығылып еді. Тойхана, дәріханалармен де тура сол. Бұл «бумнан» кейін кім қалады, мәселе сонда»,– дейді кәсіпкер. 

София ханымның айтуынша, елімізде жекеменшік мектептер нарығы өте салмақты. Олардағы бір айлық оқу құны оқушы басына 50 мың теңгеден басталады. Алайда Қызылордада бұл нарық енді-енді қалыптасып келеді жатқандықтан, көпшілік одан пайда көзін көріп тұрған жоқ. 

«2013 жылы 500 теңгелік кофе сататын кофехана ашқан едім. Сол кезде көпшілігі базарда 35 теңге тұратын кофені қалайша 500 теңгеге сатуға болады деп ренжитін еді. Сонда бұл бағаға не кіретінін түсіндіріп әуре болатынмын. Дәл сол уақытта Алматы мен астанамызда бұл сусынды 500-ден де қымбатқа сататын кофеханалар желісі кеңінен жұмыс істеп тұрды, елдің бәрі  ештеңе демей-ақ, кофесін сатып алатын. Қазір Қызылордадағы жекеменшік мектептермен тура осындай жағдай қалыптасып тұр», – деген құрылтайшының алдағы уақытта білім беру кластерін құру жоспары бар. Яғни 5-9 сынып аралығында білім беруге лицензия алу, жеке балабақша ашу және колледж жұмысын ұйымдастыру. 

Қызылорда облыстық білім басқармасының мәліметі бойынша, облыста 293 мектеп болса, оның үшеуі  – жекеменшік. Былтыр жекеменшік мектептерде барлығы 400-ден астам бала оқыған. 

Білім бөлімінің басшысы Майра Меделбекованың айтуынша, 2019 жылдың 1 қыркүйегінде 1450 орындық тағы үш жаңа жеке мектеп ашу жоспарланған. Жалпы, биыл облыста 164 мың бала мектепке барады, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 7 мыңға артық.

Қызылорда облысының мектептерінде 4 мыңға жуық орын жетіспеушілігі байқалғанымен, оқушысы сыймай жатқан да, бала толмай жатқан да мектептер бар. Бұл мәселені шешу үшін, оқушысы аз кейбір мектептерді IT-мектепке айналдырған. Ал мектеп тапшылығы түйкілін жеке бизнесті тарту арқылы шешуге үміт артып отыр.

1409 просмотров

Вузы Узбекистана получат финансовую свободу

И сами будут устанавливать плату за обучение

Фото: Павел Носачев

С 2020 года высшие учебные заведения Узбекистана начнут поэтапный переход на самофинансирование. Подписанное президентом Мирзиёевым постановление дало вузам право самостоятельно устанавливать стоимость контрактного обучения, а также поощрять талантливых студентов и преподавательский состав.

По статистике, в высшие учебные заведения Узбекистана поступают лишь 7-9% всех выпускников школ. Для сравнения: в России этот показатель составляет 74%, а в Южной Корее – 96.

«Не отвечающей структурным изменениям на рынке труда» назвал систему вузовского обучения в стране Шавкат Мирзиёев в одном из своих выступлений. Эксперты в сфере рекрутинга с президентом Узбекистана согласны.

«Образование сильно отстает от основ современного ведения бизнеса. Оно не в состоянии быстро адаптироваться под меняющиеся условия нынешних реалий. Самому подготовиться по отдельным дисциплинам в наше время куда более эффективно при поиске работы, нежели обучаться в вузах», – говорит hr-специалист кадрового агентства Person Hunters Дарьяна Кадыш.

По ее оценке, на узбекистанском рынке труда большой дефицит технических кадров, при этом рынок перенасыщен финансистами, экономистами, юристами и филологами. 

От квот к госзаказу

Существующая система набора абитуриентов в Узбекистане построена на квотах на поступление в вуз. Квоты устанавливает государство исходя из потребностей экономики. Причем регламентируется количество как бюджетных, так и контрактных мест в учебных заведениях. 

Цель реформы – сделать высшую школу доступнее. Для этого государство предоставляет учебным заведениям экономическую самостоятельность. Систему квотирования заменяет госзаказ – за счет него по-прежнему будут готовить то количество студентов, которое необходимо для нужд экономики. А вот число коммерческих студентов и размер платы за обучение вузы теперь определяют сами. 

В Средней Азии по количеству вузов Узбекистан занимает второе место после Казахстана. В республике 113 высших образовательных учреждений. Только за последние два года в Узбекистане было создано 35 новых вузов, открыто обучение по 100 направлениям бакалавриата и 94 специальностям магистратуры. Высшие учебные заведения в РУз имеют только два источника поступления денег. Бюджет покрывает около 30–40% расходов высших школ, остальные траты финансируются за счет студентов-платников. 

Стоимость обучения для бакалавров в разных вузах варьируется от 10 до 14 млн сумов в год ($1–1,4 тыс.) на очном отделении. Заочники платят около 6 млн ($633) в год. Для сравнения: во втором квартале 2019 года среднемесячная заработная плата в Узбекистане, по данным Госкомстата, составляла 2,09 млн сумов ($220). 

В 2019 году спрос на высшее образование в РУз превысил предложение почти в 10 раз. Из 1,06 млн абитуриентов отбор прошли чуть более 100 тыс. человек. Это при том, что квота на поступление в вузы постоянно повышалась. 

Росло и число поступающих по контракту. Если в 2017-2018 учебном году их было 75% от общего числа студентов, то в 2018-2019 году уже 78%. 

Безымянный_113.png

«Маяки» за партой

Финансовая автономия позволит вузам не только устанавливать размеры платы за обучение, но и определять надбавки и материальное поощрение работников для привлечения высококвалифицированных специалистов. 

Самофинансирование вызовет обострение конкуренции на рынке труда преподавателей высокой квалификации – такое предположение, анализируя реформы в системе высшего образования Узбекистана, сделал Владимир Варнавский, профессор Национального исследовательского института мировой экономики и международных отношений Российской академии наук им. Е. М. Примакова.

«Повышение качества преподавания в вузах – главный залог успеха в деле подготовки кадров высшей квалификации на отдаленную перспективу. Будет высококвалифицированный профессорско-преподавательский состав – повысится и качество выпускников», – уверен Варнав­ский.

В то же время он считает необходимым дополнительное законодательное регулирование вопроса, чтобы «найти оптимальное соотношение между самостоятельностью вузов в финансовых вопросах и степенью государственного контроля за уровнем заработных плат работников, чтобы не получилось резкого перекоса в оплате труда как между учебными заведениями, так и внутри них за счет субъективизма руководства учреждений».

Учебные заведения смогут поддерживать материально не только сотрудников, но и одаренных студентов. В разговоре с журналистом «Курсива» эксперт международной некоммерческой организации Buyuk kelajak («Великое будущее»), доцент Университета мировой экономики и дипломатии Улугбек Хасанов отметил, что такие учащиеся «должны служить маяками, их всячески нужно поощрять, так как с них берут пример в учебе и общественной жизни остальные студенты, слушатели и будущие абитуриенты». 

Как в Китае

Одна из главных задач преобразований – реформирование процесса обучения и усовершенствование материально-технической базы высшей школы. Теперь вузы смогут сами расходовать деньги на внедрение инновационных форм и методик образования, переподготовку и повышение квалификации кадров, закупку компьютерных программ, организацию учебных и научных лабораторий. Учреждения смогут самостоятельно закупать расходный и лабораторный материалы, а также издавать книги, журналы и учебную литературу. 

Работу, которая не касается образовательного процесса – ремонт, уборка зданий, содержание компьютерной техники и оказание юридических услуг, теперь можно будет отдать на аутсорсинг. 

«Даже в Китае, где высшая школа субсидируется из госказны, университеты разрабатывают и предлагают междисциплинарные учебные программы и курсы, вводят специальности инновационного характера на платной основе, куда охотно идут как китайские, так и иностранные студенты, – прокомментировал Улугбек Хасанов. – Поэтому и в нашем случае узбекистанским вузам давно пора применять такие модели». 

Под присмотром государства

Демократизация в системе высшего образования не означает, что государство полностью уходит из жизни учебных заведений – оно сохранит конт­роль, несмотря на реформы. У вузов сохраняется обязанность согласовывать с профильными министерствами и ведомствами параметры приема студентов-контрактников, стоимость их обучения, открытие новых направлений бакалавриата и магистратуры. 

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Биржевой навигатор от Freedom Finance