Перейти к основному содержанию

bavaria_seasonX_1200x120.gif


25333 просмотра

«Интернет-бизнес – один из немногих сегментов, который сегодня привлекателен для инвестирования»

Успешный казахстанский интернет-предприниматель Рамиль Мухоряпов рассказал в интервью «Къ» о тенденциях и перспективах рынка электронной коммерции, о конкурентной борьбе на этом рынке и о том, почему в интернет-бизнес инвестируют самые дальновидные

Для многих казахстанских интернет-пользователей приобщение к электронной коммерции началось с покупки купона на сайте коллективных покупок Chocolife.me, у истоков основания которого стоял Рамиль Мухоряпов. Сегодня успешный казахстанский интернет-предприниматель рассказал в интервью «Къ» о тенденциях и перспективах рынка электронной коммерции, о конкурентной борьбе на этом рынке и о том, почему в интернет-бизнес инвестируют самые дальновидные.

– Рамиль, в исследованиях аналитиков нередко встречаются мнения о том, что рынок сервисов коллективных скидок, на котором весьма активно работает холдинг Chocofamily, падает. Согласны ли вы с этим утверждением и как можете прокомментировать собственные впечатления от работы в этом сегменте?

– Хотелось бы сразу сказать, что это неправда, рынок сервисов коллективных покупок не падает. Ну а слухи возникают потому, что инвесторы и аналитики делают свои выводы на основании результатов деятельности, главным образом, одной публичной компании – Groupon. Но что на самом деле происходит с этой компанией?

Дело в том, что у Groupon установлено очень четкое географическое разделение бизнеса: есть Северная Америка, а есть то, что объединено направлением International. Так вот североамериканское подразделение растет из квартала в квартал, а в международном, которое состоит из ряда локальных компаний, осталось 27 стран, хотя на пике насчитывалось 47. С остальных рынков Groupon был вынужден уйти под натиском локальных предпринимателей, и не исключено, что он свернет бизнес и в оставшихся 27 странах, полностью сосредоточившись на Северной Америке.

Дело в том, что сервис коллективных покупок – это очень локальная модель бизнеса, в которой необходимо постоянно находиться на связи с предпринимателями (в нашем случае это 7 000 компаний), быть достаточно гибкими, чтобы оперативно корректировать условия акций. Успешно делать это в Казахстане, территориально находясь в Москве или в США, невозможно. Кроме того, на некоторые рынки изначально были направлены неоправданно большие ресурсы, значительную часть которых компании вложили не в сервис, а в маркетинг. В результате начался серьезный отток клиентов, как следствие – спад, но сегодня эти рынки восстанавливаются, растут, хотя и не так быстро, как несколько лет назад.

Казахстанским компаниям повезло в том смысле, что игроки не обладали существенными инвестиционными возможностями и потому разумно подошли к потребителю. Поскольку мы запускались позже, чем мировые или российские аналоги, то уже тогда понимали, что допускать проблем с качеством нельзя. Если говорить о Chocolife.me, то он растет каждый год, пусть не так бурно, как три года назад, но стабильно на 30–35%. И я не вижу причин, по которым мы должны падать. В нашей базе по группе Chocofamily зарегистрирован 1 млн пользователей, а на Chocolife в прошлом году было 150–160 тыс. уникальных покупателей, то есть всего 1% населения страны. Это очень мало, так что мы прогнозируем расширение аудитории и доходов.

– Прямо скажем, малый 1% – это, на ваш взгляд, следствие низкой информированности, сохраняющегося недоверия людей к интернет-покупкам?

– Думается, это микс заблуждений. Да, у людей есть психологический барьер: они посещают заведения, с которыми мы проводим акции, но не покупают скидки. У них нет представления о том, что это за продукт, но есть скепсис относительно возможности большой скидки, плохого отношения к пришедшему в заведение по скидке. Но практика показывает: когда человек начинает покупать, он становится лояльным. В бизнесе существует показатель retention rate, который отражает численную оценку уровня удержания клиентов. У Chocolife этот показатель составляет 95% – такая доля пользователей из тех, что делала покупки в этом году, вернется в следующем. Поэтому ключевую задачу на текущем этапе мы видим в том, чтобы привлечь покупателей методом пробы, вовлечь тех людей, которые зарегистрированы на ресурсе, но ни разу не делали покупки.

Как вы оцениваете рынок электронной коммерции в целом, включая такие его составляющие, как законодательная база, логистика, потребительские запросы?

– Рынок растет, несмотря на то, что в офлайне по отдельным сегментам в прошлом году происходил спад, в том числе в авиаперевозках, товарах, в электронике. В онлайн-подразделениях тенгового спада не наблюдается практически ни у кого, напротив, игроки отмечают рост. Все больше людей, из тех, что ранее заходил в интернет, но не доверял покупкам, меняют свое мнение. На примере Chocolife могу сказать, что зимой, на пике курса доллара, у нас были самые высокие показатели активности покупателей, и мы напрямую связываем это с кризисом: люди не захотели отказываться от привычных услуг и покупок, но искали возможность сэкономить.

Что касается законодательной части, то мы видим моменты, которые создают некоторые барьеры, но они не критичны. Скажем, потребление ряда услуг расширило бы интернет-кредитование. Но сейчас для того, чтобы твой кредит одобрили, приходится подавать письменные заявки в банки. У нас законодательно не исключено офлайн-звено, есть несколько документов, которые ты должен подписать лично, чтобы убедиться, что можешь рассчитывать на кредит. Если говорить о Chocofamily, то нам бы здорово упростила жизнь автоматизация документооборота. У нас 7 000 партнеров, и мы ежемесячно тратим сотни тысяч тенге на пересылку счетов-фактур и других документов. Между тем, в странах Балтии, например, договор можно заключить письменно в интернете, и он не потеряется, ни одна из сторон его не фальсифицирует.

На наш взгляд, в РК по-прежнему высоки эквайринговые комиссии. На старте мы этого не замечали, но при значимых оборотах пришло понимание, что из-за высоких ставок действительно теряются большие деньги. Возможно, это вопрос рынка, и чем выше будет конкуренция, тем ниже ставки. В любом случае, повторю еще раз, все эти вопросы не критичны.

Нет проблем и в сфере логистики. На рынке есть оператор в лице «Казпочты», который гораздо более надежен, чем частные компании.

Если говорить об инвестировании, то насколько, на ваш взгляд, нынешний период привлекателен для того, чтобы вкладывать средства в интернет-предпринимательство, можно ли сказать, что кризис для данного сектора стал в большей степени временем возможностей, чем временем рисков?

– Интернет-предпринимательство – один из немногих сегментов, который сегодня привлекателен для инвестирования ввиду того, что тренд, который есть в интернет-бизнесе, не соответствует пессимистическим настроениям казахстанского бизнеса в целом. Ни у кого из интернет-предпринимателей нет ощущения, что в следующем году он не вырастет. Люди планируют рост, и подобный настрой сохранится в ближайшие лет десять, до того момента, пока показатели Казахстана в относительном выражении не сравняются с ведущими экономиками мира, пока количество покупок на одного человека в Казнете не будет таким же, как в Америке. Потому что привычка покупать в интернете вызвана объективным удобством электронной коммерции и одинакова у всех потребителей мира. Интернет позволяет сочетать удобство, экономию времени и денег, и покупатели это ценят.

И все же, согласитесь, пока не очень успешно удается привлекать средства в наш сектор электронной коммерции в целом? В чем причина, только ли в инвесторах, которые не рассматривают компании, ориентированные лишь на локальный рынок?

– Здесь можно выделить несколько моментов. Первый из них – количество сильных интернет-предпринимателей невелико, и узнать, сколько заработали успешные компании, непросто. Да, появлялась информация о том, что «Крышу-Колеса-Маркет» приобрели за $15 млн. Но так ли это много для компании, которая существует столько лет? В банковском и нефтяном секторах делались гораздо большие деньги. Вот и получается, что люди со стороны не понимают, что интернет-сектор привлекателен, они не пользуются его продуктами и не считают, что в этот бизнес следует вкладываться. Реальный бум начнется, когда сильные офлайн-предприниматели потянутся в онлайн.

Второй момент связан с тем, что пока на рынке не так много компаний, которые достаточно сильны для того, чтобы привлекать инвестиции, а действующим предпринимателям не всегда хватает организационных ресурсов. Мы, например, делаем пять проектов, могли бы делать еще больше, но ощущаем недостаток кадров – веб-разработчиков, маркетологов, интернет-предпринимателей. Поэтому несколько участников рынка объединили усилия с целью запуска инициативы Open IT, первого в республике университета в сфере интернет-технологий. В рамках этой инициативы отдельно будет сделан упор на мобильную разработку. Подход к этой составляющей интернет-бизнеса серьезно меняется. Раньше мы заказывали всю мобильную разработку и поддержку на Украине и отдавали порядка $2500 в месяц. Сейчас чек вырос до $10 000, и неразумно отдавать такие деньги на украинский рынок.

Мы работаем с 2011 года, и с тех пор на рынке интернет-коммерции было не так много историй успеха; к тому же многие из интересных проектов запускают одни и те же люди. Так что базовая проблема связана не с недостатком инвестиций, а с недостатком сильных предпринимателей. По-настоящему серьезные игроки нашли своих инвесторов. Те же «Крыша-Колеса-Маркет» в лице Kaspibank и Baring Vostok Capital Partners, Aviata.kz – в лице группы «Трансавиа», своих инвесторов нашли мы, нашли создатели ресурса Naimi.kz. Я уверен: если ты покажешь результат, ты найдешь инвестиции.

А как быть молодым ребятам, в активе у которых пока лишь идея или стартап, возможно, интересный, но непонятный в плане перспектив? Ведь вы в свое время тоже начинали как стартап?

– Действовать так же, как на старте действовали мы. Предприниматель – это человек, который способен не только придумать идею, но и сделать все, чтобы реализовать ее. Убедить первого инвестора вложиться в проект, договориться об отсрочках на период первых продаж, сделать так, чтобы на первых порах персонал работал бесплатно, за долю в проекте – это один из талантов. Умение договориться с держателями капитала необходимо для предпринимателя. У сегодняшних лидеров интернет-коммерции на старте не было денег, но была вера в свои проекты, был талант убедить потенциального инвестора в перспективах.

Кстати, слабые предприниматели во главе проектов – это главная причина, по которой не выстреливают казахстанские стартапы. Роль личности в истории никто не отменял. И не надо пенять на отсутствие государственной поддержки и условий для развития бизнеса – деньги есть, есть гранты, есть такие инициативы, как TechGarden. У нас ничего этого не было, хотя в какой-то степени наличие всех этих ресурсов расхолаживает. Если начинающие предприниматели знают, что надеяться не на кого, они прилагают все усилия, чтобы выжить и преуспеть. Когда есть возможность поддержки, масса времени уходит на подготовку документации, на участие в конкурсах, а не на развитие продукта. Но это не значит, что государственные инициативы, акселераторы – это зло. Они дают людям возможность попробовать предпринимательство, и в мировом бизнесе есть масса акселераторов, которые оказались полезными.

В числе позитивных проектов по поддержке предпринимательства можно вспомнить Армана Сулейменова с инициативой nFactorial Incubator. Это действительно здорово, когда 50 команд за два месяца смогли разработать 50 приложений и запустить их. Единственный минус заключается в том, что авторы всех этих проектов – школьники и студенты, им надо продолжать обучение, и времени на то, чтобы работать над своим проектом, не останется. Было бы оптимально сместить фокус на более старшую аудиторию, на выпускников вузов, которые могли бы развивать свой собственный бизнес вместо того, чтобы работать по найму. Наверняка «выстрелили» бы лишь несколько из этих нескольких десятков проектов, но они были бы по-настоящему классными, и сильные предприниматели подтянулись бы в интернет-бизнес.

– Вернемся к инвестициям, которые привлек ваш холдинг. Как долго готовились сделки с Муратом Абдрахмановым и Нуржасом Макишевым, с какими нюансами пришлось столкнуться, чем показались привлекательными инвесторам ваши проекты, с какими сложностями и спецификой оказалось связано привлечение инвестиций?

– В нашем представлении западная культура инвестирования выглядит следующим образом: инвестору понравилась ваша идея, вечером вы обсуждаете детали, а наутро он присылает чек. Пообщавшись с разными людьми, мы поняли, что в странах Европы и СНГ, где в отличие от США нет сумасшедшей битвы за стартаперов, инвесторы не столь торопливы. Они хотят узнать, каковы ожидания предпринимателя, по истечении нескольких месяцев сравнить их с реальностью, чтобы понять, насколько хорошо бизнесмен умеет прогнозировать свой рост, насколько реальность соответствует прогнозам, и лишь потом принимают решение об инвестировании.

Наши сделки проходили по такому сценарию. С Муратом Абдрахмановым мы познакомились в 2013 году, поговорили об инвестициях. Мурат согласился предоставить нам займ, мы вернули деньги и вновь завели разговор о сделке с капиталом. Фундаментальная договоренность была достигнута весной 2015 года, но почти год ушел собственно на заключение сделки, которая затянулась по нескольким причинам. Мурат был первым человеком, который провел профессиональный дью-дилидженс компании, изучил ее подноготную. Для Choco это был полезный процесс, потому что по итогам проверки выяснилось, что у нас есть ряд критичных рисков, о которых мы и не подозревали.

Например, наш хостинг-провайдер переехал в наше же здание. Оказалось, что если, не дай бог, в здании произойдет пожар, то на этом компания закончится, потому что сгорят все данные и невозможно будет восстановить сайт. Риск того, что на тот период не все торговые марки были зарегистрированы, тоже оказался критичным.

Во-вторых, пока мы проходили проверку и договаривались, наступила девальвация. До этого мы всегда считали свою стоимость в долларах. Сейчас не советую так поступать никому – это ничем не обосновано и вызывает ряд проблем в дальнейшем. Если бы мы считали стоимость в тенге, сделка, возможно, закрылась бы еще осенью. В-третьих, следовало провести реструктуризацию. У нас был набор активов, ТОО, которые никак не были связаны в юридическую структуру. Процесс реструктуризации обеспечил порядок, систематизацию и моральный комфорт всех участников.

Наконец, нужно было решить технические вопросы управления компанией, формирования и функционирования совета директоров. У Chocofamily 18 акционеров, и даже сбор документов по каждому из них занял достаточно много времени. В результате от момента договоренности до момента сделки прошло 11 месяцев.

Могли бы вы представить некий общий портрет инвестора, который приходит на интернет-рынок – это, главным образом, фонды или частные инвесторы?

– Есть группы инвесторов, которые в целом интересуются интернет-проектами – Кенес Ракишев, «Верный Капитал», группа «Ордабасы» (инвестировали в Naimi.kz), Маргулан Сейсембаев. Есть профессионалы, у которых денег не так много, но они продвинутые пользователи интернета и активно интересуются отраслью. Интерес к интернет-проектам проявляют представители банковских структур. Они гибче, они находятся на передовой, видят успехи иностранных интернет-компаний и понимают перспективу сектора. Мы, к слову, тоже рассматриваем сами себя в качестве инвесторов и готовы вкладывать в интересные идеи.

– В состав холдинга Chocofamily входит несколько проектов, это создает как возможности для диверсификации бизнеса, так и вызовы, связанные со сложностями управления различными направлениями деятельности. Как удается найти баланс между сложностями и возможностями?

– Сложно было в 2013 году, когда мы только запускали проекты, и новая модель управления была непривычной. Со временем к сложностям привыкаешь, приходит понимание того, как управлять этой структурой. Мы понимаем потенциал наших проектов и принимаем решение относительно их будущего. Сегодня все сконцентрировано на том, чтобы развивать мобильное направление. Мы с опозданием осознали значение мобильного направления, и сейчас наверстываем упущенное, и мыслим в формате mobile first. Количество установок мобильного приложения Chocolife достигло 300 тыс., в начале года появилось мобильное приложение Chocofood, но до июня через него осуществлялся лишь 1% транзакций, а сейчас 20% транзакций проходит через мобильное приложение. У того же Grupon количество транзакций через мобильное приложение достигает 80%, и очевидно, что в ближайшие 10 лет ничего удобнее мобильного телефона не появится.

Сейчас наши «звезды» – это Chocofood и Chocotravel, эти проекты растут кратно в год, и мы готовы предоставлять неограниченное количество ресурсов группы, чтобы закрепить их успех.

– В чем секрет успеха именно этих проектов?

– Начнем с того, что у нас есть конкурентное преимущество в виде базы наших пользователей, людей, психологически готовых к тому, чтобы делать покупки в интернете. К тому же в интернете работает удобный переток трафика: база пользователей Chocotravel пополняет базу пользователей Chocofood и Chocolife, и раньше или позже все начинают покупать больше.

Самая серьезная конкуренция ощущается на трэвел-рынке, сюда приходят иностранные игроки, сильны локальные конкуренты в лице группы «Трансавиа» с проектом Aviata. В сегменте путешествий пока покупают в онлайне только 15% билетов, но переток из офлайна в онлайн осуществляется столь быстро, что мы не замечаем проблем экономического плана, сезонных всплесков и падений.

На долю Chocotravel и Aviata приходится в общей сложности 55% рынка онлайн-продаж авиабилетов, еще 10% приходится на долю других локальных игроков. Мы не конкурируем с авиакомпаниями, но работаем в партнерстве. Глобальная тенденция такова, что люди все реже покупают билеты на сайтах авиакомпаний, отдавая предпочтение агрегаторам, потому что только на сайтах агрегаторов можно найти лучшее предложение и лучшие тарифы на одном ресурсе. Недавно Chocotravel запустил беспрецедентную совместную акцию с Booking.com – 7,5% кэшбека. Мы хотим, чтобы люди могли сэкономить еще и на отелях, бронируя их через наш ресурс. Это направление пока практически не освоено, так что есть куда развиваться.

Что касается сегмента доставки еды, то здесь на долю Chocofood приходится 60% рынка, на долю еще одного агрегатора Foodpanda – немногим более 20%. Причина такого разрыва в том, что Foodpanda вынуждена тратить намного больше средств, чем Chocofood, для привлечения одного пользователя.

– Насколько успешно в целом удается противостоять экспансии зарубежных игроков и за счет каких ресурсов? Скажем, недавно о своем выходе на казахстанский рынок объявил такой сильный игрок, как OneTwoTrip?

– Накануне выхода иностранных компаний всегда есть переживания. Когда в Казахстан заходил Biglion, и наша деятельность ограничивалась только Chocolife, мы встречались с коллегами по рынку и выстраивали стратегию защиты. Foodpanda собиралась за несколько месяцев отвоевать 50% рынка, и это тоже звучало устрашающе. Словом, приход игроков из России каждый раз нас настораживает, но мы видим, что с ними можно конкурировать. Главная проблема иностранных компаний заключается в том, что им сложно концентрироваться на Казахстане.

Наш рынок объективно небольшой, и когда у тех же российских компаний существует реальная конкуренция на домашнем рынке – а там она серьезная, казахстанский рынок для них не станет первостепенным. И даже если в каких-то локальных инициативах они могут оказаться чуть оперативнее, мы держим ухо востро, у нас есть время, чтобы исправить ситуацию. У конкурентов пока нет козырей, которые могли бы сразу перетянуть к ним нашу аудиторию, а если такие козыри и появятся, у казахстанских компаний будет время, чтобы исправить ситуацию.

– В начале года вы прогнозировали двукратный рост бизнеса Chocofamily. Судя по вашим прогнозам, оправдаются ли ожидания?

– Оправдаются. Думаю, по окончании года можно будет говорить о росте на уровне 90100%.

– Успехов вам! И спасибо за беседу.

Биография:

Рамиль Мухоряпов, сооснователь холдинга Chocofamily, в состав которого входят сервис коллективных покупок Chocolife.me, интернет-гипермаркет Chocomart.kz, интернет-магазин оптики Lensmark.kz, сервис по продаже авиабилетов Chocotravel.com и сервис заказа еды Chocofood.kz.

Родился в Алматы в 1984 году, окончил с отличием лингвистическую гимназию №105 в 2002 году. После окончания школы поступил в Финансовый университет при Правительстве РФ (Москва) и окончил его с отличием в 2007 году. В том же году поступил в аспирантуру Финансового университета.

Первый предпринимательский опыт начался еще в шесть лет – Рамиль продавал газеты «Караван» и яблоки из огорода. В студенческие годы занимался организацией вечеринок для студентов. На четвертом курсе создал первую компанию по размещению рекламы в вузах Москвы. На пятом курсе выпускал журнал SL Magazine.

В 2007 году Мухоряпов вместе с Николаем Мазенцевым создали компанию по производству выпускных альбомов для студентов Photobook и за два года вывели ее в лидеры московского рынка. В 2011 году, увидев стремительное развитие рынка электронной коммерции в России, Рамиль вернулся в Казахстан и создал сервис коллективных покупок Chocolife.me.
Сейчас на проектах Chocofamily зарегистрировано более 970 тыс. пользователей, в год совершается более 1500 тыс. покупок, а оборот по итогам 2015 года превысил 6,2 млрд. тенге.

Рамиль Мухоряпов занимает пост Председателя наблюдательного совета компании.
​В 2014 году был признан интернет-премией Award.kz «Человеком года».


116 просмотров

Константин Федорец, «Рахат» АҚ басқарма төрағасы: «Кондитерлік іс – стартап үшін керемет идея емес...»

Константин Федорец Kursiv.kz сайтына кондитер нарығының даму қарқыны қандай, бұл салада бос ниша бар ма және кәрістермен әріптестік «Рахат» кондитер фабрикасына қалай әсер етіп жатқаны туралы әңгімелеп берді

Фото: Офелия Жакаева

Кондитер нарығының дамуы қандай, бос жатқан ниша бар ма, Алматы кондитер фабрикасына кәрістермен бірлесу қалай әсер еткені жайлы «Рахат» АҚ басқарма төрағасы Константин Федорец айтып берді. 

–Кондитер нарығының қазіргі ахуалын қалай бағалайсыз? 2000-жылдармен салыстырғанда, кондитерлердің өмірі қалай өзгерді?

–Нарық туралы айтар болсақ, ол қарқынды дамып келеді, 2000-жылдармен салыстырғанда, нарық ойыншыларының қатары негізінен ТМД өндірушілері есебінен көбейді. Басым бөлігі – Ресей, Украина, Беларусь кәсіпкерлері. Аталмыш елдердің барлық дерлік өндірушілерінің өнімі отандық дүкен сөрелерінде толып тұр, соның әсерінен бәсекелестік те артып келеді. Жаңа ойыншылар үшін қандай мүмкіндік бар дегенге келер болсақ, бәсекелестік жоғары болғандықтан, мүмкіндік аз. Біздің нарық – кемелденген, қалыптасқан нарық, сондықтан оған кіру қиын. Оған қоса өндірісі технологиялық тұрғыда өте қиын болғандықтан, шикізатқа, қызметкерлерге, өнім шығару үрдісіне қойылатын талаптар да жоғары. Сондықтан, бизнесті  тәтті шығарудан, әсіресе ірі кондитер ретінде бастау – ең керемет идея емес дер едім.  Шағын жобалар үшін нарықтан орын табылып та қалар. 

–Мәселен, қандай?

–Айталық, жергілікті нарыққа арналған, крафттық жобалар. Кондитерлер тек торт пен тәтті бәліш пісіріп қана қоймай, шоколад та әзірлеп жүр. Негізінен олар шоколадты ірі өндірушілер шығарған шоколадтан жасайды. Шағын кондитер шығарған тәттінің дәмі ірі  фабриканың өнімінен өзгеше болатынын естен шығармаған жөн. Кез-келген кондитер какао ұнтағы немесе какао дәнін сатып алып, оны шоколадқа айналдыра алмайды, өйткені бұл – қымбат құрал-жабдықта жасалатын өте қиын технологиялық іс. Ал крафттық пісірмелер, печеньенің болашағы бар. Нешетүрлі, ерекше өнімді жақсы көретін, соны іздеп жүретін тұтынушыларды тартуға болады. 

–Қазір өндірушілерге мемлекет қолдауы қажет деген сөзді жиі естиміз. Ал кондитерлерге мемлекеттен не керек?

–Ең маңыздысы және қажеттісі  – нарықтың барлық өкілдеріне бірдей жағдай жасау. Ірі өндірушілерге  бүкіл нарық өкілдері Кедендік Одақ талаптарына сай жұмыс істеуі және осы талаптардың орындалуын мемлекеттің қатаң қадағалағаны керек. Мәселенің бәрі шикізат құрамына қатысты туындайды. Регламент бар ма, өндірушілер соны ұстануы шарт. Егер қатаң бақылау болса, импортерлер мен жергілікті өндірушілерге азды-көпті тең жағдай жасалар еді. Іс жүзінде жергілікті өндірушілер регламентті қатаң ұстанады. 

–Ал Кедендік одақ салаға қалай әсер етті? Қазақстандық кондитерлер бәсекеге қаншалықты қабілетті? 

–Кедендік одақ құрылмай тұрып, барлық импортерлердің мүмкіндіктері тең еді. Қазір Кедендік одақ аясында импортерлердің жағдайы әрқалай: Кедендік одақ аймағында өндіріс орны барларға бірегей кеңістікте баж салығы мен басқа да салықтың салынбауы үлкен артықшылық болып тұр. 

Халықаралық деңгейдегі көптеген ірі ойыншылардың Ресейде өндіріс орны бар, әлемдік бренд болса да, жергілікті нарық өкілі саналады.
 
Әрине, олардың деңгейін де естен шығармаған жөн. Ірі өндірушілер шикізат сатып алуда да жеңілдікке ие, ол айналып келіп өнімнің нақты құнына әсер етеді. Айталық, Ресейдің кез-келген ірі кондитерлік фабрикасының қамтитын ауқымы бүкіл қазақстандық өндірушілерді қоса алғаннан да үлкен. Сәйкесінше, шикізат алу бағасы да, маркетинг бюджеті да басқа. Кондитерлік алыптардың бюджеті, қазақстандық нарықтың ең ірі ойыншысы – «Рахаттың» бюджетінен ондаған есе көп. 

–Кедендік одақ аясында экспортқа есік кеңінен ашылуы керек еді, бірақ тауарлық белгі мәселесі оны тежеп тұрған секілді...

–Импорттық тауарларды шекарадан өкізер кезде тексеретін Кондитерлер қауымдастығына алғыс айтамыз, олардың қол жетпегенін өзіміз тексереміз, өйткені біздің де қорғалған тауарлық бегілеріміз, патентіміз бар. Тауарлық белгі мәселесі де аздап  реттелді, бірақ толық шешімін тапты деп айта алмаймын. Егер бұл қорғалған тауарлық белгі болса, мәселен, «Көктем» деп алайық, ол «Весна» конфетінен бөлек екені анық. Ал Ресейде жағдай сәл басқаша. Экспорттың жалпы алғанда, артықшылығы бар, қазір бізге Ресей нарығы ашық, ол жақта өз өнімімізді сатып та жатырмыз. Алайда көрші ел нарығына экспортымыз төмендеп келеді, өйткені кейбір «Зеленый кузнечик» және «Кузнечик», «Зазнайка» немесе  «Зайка» сынды тауарлық бегілеріміз өте ұқсас. Бұл конфеттердің барлығы Кеңес Одағының мұрасы, оларды пайдалану құқығы ресейлік кондитерлерге тиесілі. Бірақ біз «Зазнайка» деген тура сол «Зайка» емес, ал «Ракушка-завитушка» конфеті «Рачкиден» мүлдем бөлек деп есептейміз. Десе де ірі  көтерме саудадағы клиенттеріміз бұл өнімдерді сатылымнан алып тастауға мәжбүр, сондықтан осы мәселе біз үшін әлі де өзекті болып тұр.
 
–Ал бірлескен кондитерлермен осы тұрғыда келісудің жолы жоқ па?

–Кондитерлердің ұстанымын да түсінуге болады. Олар өз нарығы мен үлесін қорғап жатыр. Тауарлық белгілер де сондай. Оны бірге пайдаланайық деп ұсыныс тастауға болады әрине, бірақ пайдаланғаның үшін де ақы төлеу қажет, бұл экономикалық тұрғыдан алғанда тиімсіз. Онда экспортқа шығудың қажет қанша? Қажеті жоқ секілді. Сондықтан келісімге келуіміз екіталай. Бұл ретте атауы таза қазақша конфеттерді экспорттауды жалғастырамыз, өйткені оған ешкімнің таласы жоқ, оны Ресей аймағында тіркеу мүмкін емес. Әрине бұл біздің мүмкіндігімізді шектейді, алайда біз үшін басты нарық – Қазақстан. Біз – қазақстандық тұтынушы үшін отандық өнім шығаратын  жергілікті өндірушіміз.

DSC06056.JPG

–Ал қазақстандық тұтынушылар өнімнің қымбаттауын қалай қабылдап жатыр?

–Әрине, қымбатшылық тұтынушының қалтасына салмақ салары анық, дегенмен отандастарымыздың патриоттығын ерекше атап өткім келеді. Әсіресе кондитерлік салада бұл айқын байқалады, өйткені шетелдік арзан өнімді емес, қазақстандық конфеттерді саналы түрде таңдайтындар бар. Шетелге шыққан азаматтар отандық өнімнің сапалы екенін бірден байқайды. Өзім де қазақстандық өнім өзгелерге қарағанда сапалы деп санаймын, ал тұтынушы таңдауына әрқашан сапа әсер етеді.

–Ассортиментті кеңейту немесе қысқарту жоспарда бар ма?

–Қазір бізде 400-ден аса аталым бар. Жалпы, ассортимент деген – сұранысқа байланысты өзгеріп отыратын дүние. Әлі де нарыққа шықпаған аталымдар бар, соларға стратегиялық тұрғыда басымдық беріп отырмыз, жақын арада жаңа өнім түрлері де шығып қалуы мүмкін. Сонымен қатар, белгілі бір себептерге байланысты уақыты өткен, сұранысы төмен тәттілер де бар. Бұл қалыпты жағдай. Негізінен жоғарыда аталған 400 аталымды шығаруды ары қарай жалғастыра береміз.
 
–Ал қандай өнімдерге сұраныс жоқ?

– Айталық, иристің заманы өтіп барады, өйткені ирис – ескінің өнімі, қазір оны басқа конфет түрлері алмастырып жатыр. Бисквит тобындағы вафлидің дәмімен түрлі тәжірибе жасап көріп едік, ол да сұранысқа ие болмай шықты. Сұранысы төмендеген шоколадты конфеттер де бар. Бұл жақсы да, жаман да емес, нақты дерек қана. 

–Ал Шымкентте печеньеден басқа не өндіресіздер, фабриканы сол жақта ашуларыңызға не себеп?

–Фабриканы 2013 жылы сатып алдық. Халқы тығыз орналасқан, жас, қарқынды түрде өсіп келе жатқан аймақта фабриканың оналасуы – стратегиялық шешім. Бұл ғимараттың өзі кеңестік кезеңнің соңғы жылдарында америкалық жоба бойынша салынған, техникалық жабдықталуы мен инфрақұрылымы жақсы. Ғимараты да кондитерлік фабрикаға ыңғайланып салынған, 2000-ж дейін ол жерде Шымкент кондитер фабрикасы жұмыс істеген, кейін темекі өнімдерін шығаратын өндіріс орналасқан. Біз ғимаратты құрал-жабдық пен техникасыз сатып алдық, дегенмен бұл өте маңызы және стратегиялық қадам болды. 

Фабрика бисквит өнімдерін, зефир мен мармелад, карамельдердің бірнеше түрін шығарып, бүкіл өнім көлемінің 27 пайызын құрайды. Ол жақта 1,5 мың адам жұмыс істейді. Шымкент – өндірісті дамытуға өте қолайлы қала. Жұмысқа деген сұраныс та жоғары, жоғары білікті мамандар да жеткілікті. Биыл мармелад өндіретін тағы бір өндіріс желісін қосуды жоспарлап отырмыз, келер жылы печенье өндірісін жолға қоймақпыз. Инвестиция салу және даму тұрғысынан басымдық беріп отырған бағытымыз – осы. Қазір оның жүктемесі 90 пайыздан асты, ал 2800 адамды жұмыспен қамтып отырған алматылық фабриканың жүктемесі 105 пайызға жетіп қалды. Әзірге қосымша өндіріс орынын салуды жоспарлап отырған жоқпыз. 

– Ал салынатын инвестиция көлемі қанша?

–2018 жылы 3,7 млрд теңге инвестиция салынды. Биыл да өндіріске осы көлемдегі қаржыны құямыз. Инвестиция өндірісті дамытуға жұмсалады, бұл біздің өз қаржымыз. Lotte одан дивидент алмайды, түскен табыстың барлығы өндірісті ары қарай дамыту үшін «Рахатта» жинақталады. Бізде қаржылық тапшылық жоқ, банктен несие алмаймыз. Тіпті төмен пайызбен несие алуға мүмкіндік беретін мемлекеттік бағдарламалардан бас тартамыз. Ауыл шаруашылығы министрлігінің отандық өндірушілерді қолдауға бағытталған түрлі бағдарламалары бар, кейде іске қосылған өндірістің 30 пайызына дейін субсидиялайды. Егер бізді шақырса, оған біз қуана қатысамыз.
 
–Әдетте керісінше болып жатады...

–Енді бізде солай болып тұр, әрине ұсыныстан бас тартқан ақымақтық та шығар. Ондай ұсыныс жасалмаған күннің өзінде, әу баста оған басымдық бермегендіктен, өз тіршілігімізді жалғастыра береміз. Ал өзге өндірушілерге келер болсақ, бұл жақсы мүмкіндік, осы мүмкіндікті құр жібермей, демеуқаржыны игергені дұрыс. 

–Lotte әзірге дивидент алмайды дедіңіз. Бұл уақытша шара ма? Оның нақты белгіленген шекті мерзімі бар ма?

– Бұл стратегиялық әдіс. Кәрістерге нарыққа кіріп, өз позицияларын таңдап, табыс тауып, жергілікті бағытты дамытқан тиімді. Lotte секілді алып компания Қазақстанда тапқан қаржыға мұқтаж емес. Әзірге ешқандай шек қойылған жоқ, оның үстіне Lotte біздің жұмысымызға тек инвестжобаларды қорғау мен стратегия әзірлеу кезеңінде ғана араласады. Не өндірістік жоспарға, не рецептураға араласпайды, жылдар бойы қалыптасқан дәстүр мен сапаға құрметпен қарайды. Олар бізге жергілікті нарыққа жаңа өнім шығару мүмкіндігін беріп отыр. Кәріс әріптестеріміздің өнімін шығару – біздің жеке шешіміміз. Бірнеше брендті нарыққа табысты кіргіздік, көктемде тағы жаңа өнімдерді шығарамыз. Сапасы тексерілген өнімді нарыққа шығару мүмкіндігі туып тұрса, оны неге қолданбасқа? Әрине арзан емес, дегенмен тұтынушының қалтасы көтеретіндей.  Кей-поп мәдениеті Қазақстанда өте танымал, басқа ТМД мемлекеттерімен салыстырғанда, олардың өнімдеріне де сұраныс үлкен. Бұл жақсы үрдіс, қазақстандық жастар қарқынды дамып жатқан елдің ерекше мәдениетіне қызығушылық танытып жатқаны тамаша емес пе? Кей-поп АҚШ-та да танымал. Бұл – бүкіләлемдік жаңа тренд. Ендеше оны неге пайдаланбасқа?

–Сіз өнім сапасы мен қалыптасқан дәстүрді сақтауға көп мән бересіз. Дегенмен кейінгі кезде көпшілік тәттілердің дәмі өзгергенін айтады...

–«Өнімнің дәмі өзгерген» деген пікірді естіп те, оқып та жүрміз. Алайда көп жылдық тарихы, қалыптасқан дәстүрі бар өндіруші ретінде оған бей-жай қарай алмаймыз. Бұрын тұтынушының таңдауы аз еді, нарықта өнім түрлері қазіргідей самсап тұрмайтын, сондықтан салыстыру мүмкіндігі де болмады. Ал қазір біздің шекарамыз ашық, көпшіліктің саяхатқа шығып, ел аралап, түрлі өнімдердің дәмін татып көруіне мүмкіндігі зор. Тәттілер – балалық шақтың дәмі, сондықтан бала кезде, қиын шақта жеген «құйқаның дәмі таңдайдан кетпейді». Ал өнім құрамына келер болсақ, сол қалпы, өзгерген ештеңе жоқ. Әлі де ең сапалы шикізат қолданылады. Елдің бәрінің көңілінен шығу мүмкін емес, сынап-мінейтіндер әркез табылады. Өнім сапасы мен дәміне қойылатын талап бірдей болу үшін, сын тағушылардан әркез «сіз қазір не жеп жүрсіз және оның бағасы қанша?» деп сұрағым келеді. Тіпті сынап-мінейтіндердің өздері біздің өнімдерді шетелдіктерге мақтанышпен сыйлап, шетелге базарлық, сарқыт ретінде алып барып жатады. 

–Ал дайын өнімге соя мен пальма майы қосылуына қатысты айтар қандай уәжіңіз бар?

–Шоколадқа соя қосуға келер болсақ, бұл үнемі айтылып жүрген дүние. Естеріңізде ме, Кеңес Одағы кезінде «Пальма» деп аталатын соя плиткасы бар еді ғой. Ол шоколадтан үш есе арзан тұратын, таңдайға жабысқаны – жабысқан, иісі де какао секілді емес, дәмі де нашар еді. Ал қазір тура осы шоколадты қайтадан шығарғыңыз келсе де, ол өте қымбатқа түсер еді, тіпті табиғи какаодан жасалған шоколадтан да қымбат, оған қоса дәмі де нашар. Ендеше соядан шоколад жасаудың қажеті қанша? Шоколадтың құрамында соя бар деген ойға қаптамасындағы «соя лецитині» деген жазу жетелейді. Ал лецитин деген – өнімнің жабысқақтығына, тұтқырлығына әсер ететін табиғи эмульгатор. Ол шоколад өндірісінде  бұрыннан бар, өндірушілердің барлығы қолданады, онсыз шоколадты қалыпқа келтіру мүмкін емес: не қоқымдалып, не жайылып кетеді. Өнімнің жалпы салмағының 0,5 пайызын ғана құрайды. Лецитин – табиғи өнім, ол кез-келген ағза жасушасының, жасуша қабығының құрамына кіреді, мамандығым дәрігер болғандықтан, ол туралы ұзақ әңгімелеп бере аламын. Ал соя лецитині – шоколад өндірісінде қолдануға ең ыңғайлы, табиғи өнім, онсыз шоколад шығару мүмкін емес. Ал ірі көлемде шоколад өндірушілер тәттіге лецитин қоспаймыз десе, олардың жұқалап айтсақ, қулыққа басып отырғаны.

Пальма майына қатысты жағдай тура осындай. Ол кондитерлік өнімдерде бұрыннан пайдаланылады. Бұл – өсімдік майының бір түрі. Бір кезде маргарин мен басқа да синтетикалық май өндірушілер «пальма майы – зиян өнім»  деген шу көтерді. Ал пальма майының ішінде де әртүрлісі бар. Трансзимері төмен қымбат пальма майы бар, біз соны пайдаланамыз. Жергілікті кондитерлер арзан пальма майын қолданбайды. Оның үстіне күнбағыс майын, рапс майын және сары майды қолдануға болмайды. Бұл майларды тек үй жағдайында тәтті пісіргенде пайдалана аламыз, өйткені олар ұзақ сақтауға шыдамайды. Айталық сары майға піскен өнімнің дәмі үшінші күні-ақ бұзылып кетсе, ал сұйық май қолданылған өнімнің сақтау мерзімі – 18 күн ғана. Ал пальма майы пайдаланылған өнімді ұзақ уақыт сақтауға болады, оған қоса, пальма майы толығымен қорытылып, таралып кетеді. 

DSC06049.JPG

–Ал өндіріске қажетті шикізатты қайдан аласыздар, жергілікті өнімнен, ұннан басқа қандай шикізат қолданылады?

–Ұннан басқа... су ғана шығар. Тұзды Беларусь пен Польшадан әкелсек, қантты Украина, Польша мен Ресейден, Германиядан тасымалдаймыз, жаңғақты – Бразилия, Калифорния, Испания, Түркия, Вьетнамнан, қара өрікті – Испаниядан, өрік-мейізді – Түркиядан, ал шиені Сербиядан алып келеміз. Ал ұн –отандық, сапасы жақсы. Ал хош иісті қоспаларды Австриядан алдырамыз. Біздің технологтарымыз өте қатаң, оларды экономикалық қиындықтар қызықтырмайды, бұл тұрғыда біз оларды қолдаймыз. Картон қорап – қазақстандық, қалғаны Ресей мен Еуропадан келеді. 

–Қант мәселесі күздегідей өте өткір болмаса да, әлі де өзектілігін жойған жоқ. Былтырғы жағдай қайталануы мүмкін бе: Ресей қант құнын көтереді, Қазақстан қажет мөлшерде өндіре алмайды, оған қоса Кедендік Одаққа кірмейтін елдерден қант тасуға берілген жеңілдік мерзімі де биыл аяқталады?

–2019 жылы жеңілдік мерзімі бітеді. Қантқа қатысты жағдай жергілікті өндірушілер өндіріс көлемін жыл сайын арттырып отыруы қажеттігін байқатады. Қазақстандық өндірушілер уәде етілген көлемде қант шығаратынына сенемін. Басқа жол жоқ... Берілген уәде мен міндеттемелерді орындауға тура келеді. Қант бағасына келер болсақ, қазір оның құны шарықтап тұр, жеңілдік уақытының аяқталуы қант бағасына қатты әсер ете қояды деп ойламаймын. Оның үстіне нарыққа алыс шетелдерден тасымалданатын емес, ТМД аумағында өндірілетін қант бағасы әсер етеді. Ал ішкі нарықта оның бағасы өте жоғары.

– Биыл күзде жағдай сәл-пәл тұрақтана ма?

–Қант – құны құбылып тұратын, егін шығымына өте тәуелді тауар. Өткен жылы Германияда құрғақшылық болды, ал Ресейде өнімді кеш жинап, ол жаңбыр маусымымен қатар кеп қалды – қанттың әлемдік және ресейлік нарықта қымбаттауына әкеп соққан осы сынды сәйкестік, себеп көп. Қазір ұн мен қант өндірушілерімен тығыз байланыстамыз, олар ауа райы болжамын нақты беретін агенттіктерді үнемі бақылап, болжамын қадағалап отырады. Болжам бойынша биыл өнім жақсы түсуі тиіс, сәйкесінше баға да төмен. Болашақта жағдай тұрақтанады деп сенеміз.

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

В Казахстане недавно обновился кабинет министров во главе с премьер-министром. Как Вы считаете, на какие проблемы нужно обратить внимание новому правительству прежде всего?

Варианты

Цифра дня

29
лет
возглавлял Казахстан Нурсултан Назарбаев

Цитата дня

Как президент Казахстана я принял решение о сложении полномочий...

нурсултан назарбаев
Президент Казахстана

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций

Home Credit Bank

Home Credit Bank