Перейти к основному содержанию
760 просмотров

Қазақстандық кондитерлердің өмірі неге «тәтті» емес?

Неліктен отандық кондитерлердің өндірісі құлдырап барады, неге нарықта көңілге демеу боларлық өзгеріс жоқ?

Фото: Офелия Жакаева

Қазақстандық кондитерлердің өндірісі күннен-күнге төмендеп барады. Жергілікті нарықтан оларды шетелдік өнім ығыстырып жатыр: импорттың құны арзан, ал сапасы нашар. Ал экспортқа шығайын десе, тауарлық белгілерді қолдануға қатысты қалыптасқан  күрделі жағдай қолбайлау. 

Нарықтағы жағдай қандай? 

Өткен жыл қазақстандық кондитерлер үшін оңай болған жоқ. Сырттан тасымалданатын тауар көлемі артуы салдарынан, отандық кондитер өнімінің сатылымы төмендеп кетті. Импорт бірден 25 пайызға артып, нарықтың 57-58 пайызын құрады. Басты себеп – шетелдік тәттілердің арзандығы мен ресейлік өндірушілердің демпингі.  


Қазақстанға былтыр жалпы алғанда, 170 мың тонна кондитер өнімдері тасымалданса, соның 140-150 мың тоннасы – Ресейден, 20 тоннасы Украинадан әкелінген. Бұл жолы украиндік импорт көлемі 5 пайызға азайып кетті, – дейді «Қазақстан кондитерлер қауымдастығының» президенті Әлихан Талғатбек. 
Оның айтуынша, бұл үрдіс  2019 жылдың алғашқы айларында да сақталуда, қазақстандық өндірушілердің өндірісі төмендеп, нарықта көңілге медеу боларлық еш өзгеріс жоқ. Оның үстіне, қантқа қатысты жағдай да  қиындап тұр. 

 «Былтыр бізге мемлекет қолдау көрсеткен, бірақ қант күннен-күнге қымбаттап барады. Қазір қанттың 1 келісі 230 теңге тұрады, ал былтыр жаздағы бағасы 185 теңге еді. Негізгі шикізаттың бұлайша қымбаттауы кондитерлердің қалтасына қатты салмақ салады. Сәйкесінше, кондитерлік өнім құны көтеріледі. Сатып алу қабілеті төмендеген сайын, адамдар азан тауарға жүгіреді. Кондитерлік сала ел экономикасының индикаторы секілді, сондықтан бірден бисквит өнімдерінің үлесі артты. Импорттық өнімдерге келер болсақ, оның басым бөлігін бисквит өнімдері мен печенье құрайды. 160-170 мың тонна импорттың 100 мыңы – бисквит пен печенье, – дейді сарапшы. 

«Рахат» АҚ Басқарма төрағасы Константин Федорец келтірген деректерге сүйенсек, бисквит өнімдерінің (печеньенің барлық түрі, крекер, вафли мен орама нан)  көлемі – 3%-ға, ал құны – 11 пайызға өскен. 

–Дағдарыс ең алдымен тәттілердің ішіндегі қымбатына әсер етеді, өйткені тұтынушы ең бірінші солардан бас тартады. Бисквитке жататын тәтті тағамдардың құны тағы 7 пайызға қымбаттады. Ең арзан печеньенің өзі балалардың таңғы асына айналды. Бұл нарықтың өзгелермен салыстырғанда болашағы да зор. Euromonitor International деректеріне сүйенсек, карамель мен конфет, шоколад нарығы алдағы 5 жылда 5 пайызға өссе, бисквиттің көлемі 10 пайызға артуы мүмкін, – дейді  Константин Федорец.

DSC05911.JPG

Шоколад өнімдерінің құны 8 пайызға қымбаттаған. Кәмпит бағасы 1-9 пайыз аралығында өсім көрсеткен. 

Nielsen компаниясы Қазақстанның кондитер өнімдері нарығы мен нарық өкілдері туралы жан-жақты сараптама жасапты.

Тауарлық белгі неге маңызды?

Қазақстандық өндірушілер былтыр негізінен Қытай мен Кавказға, Ресейге тасымалданатын экспорт көлемін 20 пайызға арттырған. Шетелге тасымалданған өнім 35 мың тоннаны құрапты. Алайда қазақстандық кондитер өнімдерін Ресей нарығына шығарудың өз қиындығы бар. 

–Тауарлық белгі – өте қиын мәселе. Ресейде бірлескен кондитерлер кеңес заманынан келе жатқан тауарлық белгілерді тіркеп алған. Ал біз Қазақстан кондитерлер қауымдастығы тарапынан тіркеттік. Отандық өндірушілердің барлығы осы тауар белгілерін пайдаланып, өнім шығара алады. Ал Ресейде бұл құқыққа бірлескен кондитерлер ғана ие, қалғандары (соның ішінде экспортерлер де бар) бір тауарлық белгіні пайдаланғаны үшін ақша төлеуі керек. Оның үстіне ресейліктер бұндай сәтті  қалт жібермей бақылап отырады. Осылайша қазақстандық кондитерлер тауарлық белгісі сәйкес келетін өнімдерін Ресей нарығына шығара алмайды, – дейді Әлихан Талғатбек. 

Оның бұл пікірімен «Рахат» АҚ басқарма төрағасы да келіседі, Ресей өндірушілері қазақстандық брендтің РФ нарығына шығуына қолдан келгенше кедергі жасап бағуда. 

«Кедендік Одақ жағдайында да Ресей «күш қолданғанды» жөн көреді... Бізді кешке дейін тауарлық белгі бойынша дау-дамайға тартады да отырады.. Айталық «Зайка-зазнайка» «Зайкаға» ұқсас, ал «Зеленый кузнечик»  «Кузнечиктен» айнымайды, «Рачки» болса – «Ракушка-завитушканың» бір түрі. Нәтижесінде ресейліктер аузын аша алмайтын тек қазақша атаулар ғана қалады. Шексіз былықтың шегі болмай тұр, біз үнемі айтысып-тартысып келеміз. Біз дауласып жүргенде, көрші елдің билігі «Рахаттың» барлық өніміне тыйым салып, дүкен иелері бізбен ары қарай серіктес болғысы келмей, күмәнданып қалады», – деп тұжырымдайды Константин Федорец. 

Кондитердің айтуынша, ресейлік әріптестерімен өздері келісімге келуге де талпынған, бұған дейін компаниялар өз арасында жауласпау туралы сөз байласса, акционерлер ауысқаннан кейін, оның күші жойылған. Соның салдарынан былтыр «Рахаттың» Ресейге экспорты 2 пайызға төмендеп кеткен. 
Жағдайдың тұрақтануына ықпал ететін  шараның бірі – қазақстандық тараптың бақылауды күшейтуі. 

–Біз де тауарлық белгі бойынша сәйкес келетін тауарлардың Қазақстан нарығына шығуын шектеп жатырмыз. Бұл шараның нәтижесі бар. Кеден бекетінде қандай тауарлық белгілер Қазақстанға тиесілі екені туралы ақпарат ілінген, соған қарап білуге болады. Алайда бір-біріне ұқсайтын тауарлық белгілер де кездеседі, айталық, «Мишка на севере» немесе «Мишутка на севере» секілді. Соларға қатысты талас туындайды. Қолдан келгенше ондайдаларды жібермеуге тырысып жатымыз. Алайда импорт нөпірін тек кеденнің арқасында тежеп отырмыз, оған мемлекеттік тұрғыда қатаң бақылау қажет», – деп түйіндейді Әлихат Талғатбек. 

Әзірге Ресейдегі жағдай әлдеқайда жақсы. Константин Федорец біздің биліктің де «ортақ нарықтағы достың» кедендік тәртіпті сақтауын қатаң бақылауға алғанын қалайды. 

–Біз тауарлық белгі бойынша жұмысты жалғастыра береміз, бірақ Ресей кондитерлері заңгерлерінің қолы ұзын, барлық жерге, тіпті Германия мен Беларуссияға да жетеді. Менің ойымша, бұл ақшаны желге шашу, өйткені «Рахаттың» Ресей кондитер нарығындағы үлесі 1 пайызға да жетпейді. Оларға бізбен емес, басқаларымен күресу керек. Дегенмен, өзгені емес, әлсіздерді жағадан алып жатыр, біз онымен бетпе-бет келдік, – дейді маман.

DSC05957.JPG

Кедендік бақылау

Тағы бір түйткілді мәселе – импортталатын өнім сапасын бақылаудың жоқтығы. 

«Қазақстанға құрамында трансмайлары көп өнім тасымалдануда. Осы орайда біз қатаң бақылау мен қайта тексеруді ұсынамыз. Қазір қазақстандық зертханаларда импорттық өнімдерді зерттеп, олардың құрамында трансмайдың үлесі жоғары екенін анықтады. Германияға тура сондай зерттеуге тапсырыс бердік, ол жақтан ресми қорытындыны күтіп отырмыз. Сапасы нашар, арзан шикізатты пайдаланатындықтан, импорттық тауарлардың құны төмен, соның арқасында бәсекеге қабілетті болып тұр», – дейді Әлихан Талғатбек. 

Ал қазақстандық өндірушілер экспортқа өнім шығарғанда, ол жан-жақты тексеруден өтіп, тіпті өнім технологиясы туралы да ақпарат беру талап етіледі. 

–Бізде бәріне бәрібір ғой, сертификаты болса, кеденнен өткізе береді. Отандық өндірушілердің түгін қоймай тексергенімен, шетелдіктерді олай тексермейді, не әкеліп жатқандары да түсініксіз, – дейді қауымдастық төрағасы. 

Ал Константин Федорецтің пайымдауынша, барлығына бірдей жағдай жасап, жергілікті нарықты сапасыз тауардан тазалау үшін, шетелдік өндірушілердің өнімдерін мемлекеттік деңгейде тексеру керек.
 

7464 просмотра

Почему казахстанские тепличные овощи в несколько раз дороже зарубежных

Что влияет на ценообразование и отчего такая разница, выяснял «Курсив»

Фото: Офелия Жакаева

Тонна местных тепличных помидоров стоит $332, украинских – $120. Цена отечественных тепличных огурцов – $490 за тонну, молдавских – $274.

Как у них

Разброс цен от $100 до $400 происходит по многим причинам. Консультант ЕБРР, старший эксперт из Нидерландов Ян Энтховен, уверен, что увеличить урожайность можно прежде всего за счет инвестирования в технологии и знания.

«В Нидерландах используется высокотехнологичное оборудование: метеостанции, которые обеспечивают обогрев и освещение. Микроклимат в теплицах регулируется компьютером. Там много датчиков и приборов, которые позволяют гидрометеостанции, расположенной снаружи, измерять температуру и влажность, направление ветра, солнечное излучение, радиацию. Все это нужно знать, чтобы было понятно, сколько воды необходимо для ирригации. Скорость ветра важна, чтобы знать, когда открывать окна. Нужен также датчик дождя, чтобы закрыть окна. Есть возможность делать и охлаждение, которое требуется в Саудовской Аравии», – рассказал Ян Энтховен.

Возможно, предполагает эксперт, это понадобится и в Казахстане. «Настройки проводятся агрономом, который знает соответствующие компьютерные программы, умеет с ними обращаться, настраивать нужные режимы. В будущем такие настройки будут проводиться искусственным интеллектом. Человек должен будет делать пять-шесть базовых настроек, а не 20–30, как сейчас. А дальше будет работать искусственный интеллект. То есть теплицу построить легко, а вот обучить специалиста намного труднее», – отметил г-н Энтховен.

Он выступил одним из спикеров IХ Центрально-Азиатского торгового форума в Шымкенте, где казахстанские сельхозпроизводители получили возможность узнать, как повышают эффективность работы теплиц в ведущих странах-экспортерах сельскохозяйственной продукции. Однако далеко не все рекомендации зарубежного гостя применимы к местным реалиям.

Как у нас

Председатель ассоциации теплиц Туркестанской области Мырзахмет Снабаев отметил в комментариях «Курсиву», что нидерландские методы выращивания тепличных овощей не подходят южному региону Казахстана.

«Если в Нидерландах высота теплиц доходит до 11 метров, то у нас они не выше восьми метров. Причина – сильные ветра, которых нет в Нидерландах. Но чем выше теплица, тем она более рентабельна, так как там проще регулировать климатические условия. Далее, у нас очень жарко, а охлаждение воздуха – это дополнительная электроэнергия. На обогрев и освещение 1 га потребление электроэнергии составляет 1 МгВт/час. У нас в области теплицы занимают 1600–1700 га. Потребление электроэнергии в Туркестанской области – 250 МгВт/час. О том, чтобы делать досвет (увеличение светового дня – «Курсив»), как это практикуется в ведущих странах-экспортерах сельхозпродукции, мы даже не мечтаем. Нам приходится только строить теплицы, которые работают на естественном солнце», – подчеркнул г-н Снабаев.

Между тем Ян Энтховен рассказал, что в Нидерландах с каждым годом благодаря теплицам уменьшается объем используемой земли, а урожайность при этом растет.

«Примерно 10 тыс. га используется в тепличном растениеводстве в Нидерландах. У нас всего 17 млн населения. При этом 50% теплиц используется для цветов и декоративных растений, остальные – под овощами. Примерно 1900 га занимают теплицы с томатами, что позволяет производить в год около 935 млн кг. В среднем собираем 49 кг с квадратного метра. Под огурцами 550 га, собираем около 350 млн кг в год, в среднем 65 кг с квадратного метра», – поделился опытом эксперт.

А в южном регионе Казахстана, напротив, наращивают мощность теплиц за счет территорий. Так, по данным Ассоциации теплиц Туркестанской области, в Сарыагашском районе планируется начать строительство теплицы на 500 га.

Сальдо-бульдо

Безусловно, некорректно сравнивать тепличное хозяйство Нидерландов и Казахстана, так как история тепличного разведения сельхозпродукции в Нидерландах насчитывает более 100 лет, тогда как в Казахстане это относительно новое направление в сельскохозяйственной отрасли.

Но для того, чтобы понять, что можно применять, а что не подходит нашим реалиям, необходимо провести анализ. К примеру, в целях экономии в Нидерландах используют для орошения теплиц дождевую и повторную воду. И если с дождевой водой на юге Казахстана априори ничего не получится, то с повторно используемой ситуация неоднозначная.

Предприниматель из Шымкента Ержан Нурбеков рассказал «Курсиву», что использовать повторную воду можно, но для этого необходимо приобрести оборудование, которое стоит от $100 тыс.

«Но даже через несколько лет эти затраты себя не окупят, так как мы покупаем его за валюту, а огурцы и помидоры продаем за тенге. Кроме того, 60–65% всех расходов составляет оплата за газ и электроэнергию. Кокосовая стружка стоит от $3 за кг, минеральная вата – от $1, но с ней сложнее работать, и она дает более низкий урожай. Семена огурцов и томатов – от $80 до $600 за 1 тыс. семян. Я в этом году на 2 га высадил семян на $40 тыс. На 1 га у нас в теплице расходов около 35 млн тенге за сезон. А в год – 50 млн», – рассказал о своих расходах бизнесмен.

Он уверен, тепличникам необходимо субсидирование, отмененное в 2018 году. «Это было существенной помощью от государства – возмещение 30% от всех затрат. Кроме того, газовики продолжают накладывать на нас штрафы. Единственное отличие в том, что раньше заключали договоры с предоплатой определенного количества газа на год, а сейчас – на месяц. В октябре я оплатил 300 кубов газа. Но было тепло, и я выбрал только 80% от заявленного объема. И меня уже оштрафовали. Теперь вот договариваюсь», – говорит Ержан Нурбеков.

По данным ЕБРР, самый крупный производитель томатов в мире – Китай. Здесь производится примерно треть всего объема этой культуры. В среднем собирают по 5,8 кг с кв. м в год. Далее идет Испания, которая производит больше, чем Голландия, но в среднем также собирает 5,8 кг с кв. м (данные по сбору томатов как в теплицах, так и на открытом грунте – «Курсив»). Нидерланды в среднем собирают 5,3 кг с кв. м. В Казахстане эти показатели значительно скромнее – около 3 кг на кв. м.

Однако, как было отмечено экспертом Яном Энтховеном, потенциал в нашей стране очень высокий.

Медвежья услуга?

Еще один показатель успешности любого проекта – подготовка кадров. Ян Энтховен отметил, что это очень важное направление. «Я видел проекты, где вкладывали значительные средства в оборудование, но не в подготовку кадров. И знаете, хорошее оборудование не давало результатов», – подчеркнул эксперт.

В Шымкенте и Туркестанской области с высококвалифицированными специалистами проблем нет. При строительстве теплиц их обучали эксперты из Нидерландов. Но сложности возникли там, где их никто не ждал.

Предприниматели Туркестанской области рассказали «Курсиву», что из-за нехватки рабочих рук не добирают до 20–30% урожая. Председатель ассоциации теплиц региона Мырзахмет Снабаев отметил, что сейчас найти рабочих в теплицы крайне сложно. Если раньше в теплицах работали в основном женщины, то теперь они предпочитают сидеть дома, получая от государства пособия. Таким образом, по утверждению предпринимателей, дефицит рабочей силы в теплицах Туркестанской области сегодня составляет примерно 50%.

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance