Перейти к основному содержанию

bavaria_seasonX_1200x120.gif


4454 просмотра

Почему сильной Центральной Азии пока не существует

По мнению экспертов, перед странами ЦА стоят два основных вызова: отсутствие механизмов интеграции и отток профессионалов, которые могли бы помочь развитию стран

Фото: shutterstock.com

Эксперты виртуального форума «Центральная Евразия» поставили под сомнение самостоятельность стран Центральной Азии. По их мнению, без процессов интеграции или кооперации регион будет оставаться на периферии мира.

Айкыну и Маре (имена изменены по их просьбе. – «Курсив») по 22 года. Он из Шымкента, она – из Алматы. Со стороны общение этих молодых людей выглядит очень странно. Они не говорят о погоде, не обсуждают сюжеты только что просмотренных фильмов и абсолютно не интересуются политикой. Их беседа построена исключительно на языке математических формул, в ходе которой все цифры с иксами и игреками тут же переносятся не только в смартфоны, но и на оказавшиеся под рукой салфетки, использованные билеты в кино или какие-нибудь чеки. Все дело в том, что молодые люди профессионально занимаются созданием мобильных приложений и онлайн-сервисов. Ради этого они, к ужасу своих родителей, даже бросили учебу в престижных вузах южной столицы Казахстана.

Востребованные где-то там

Айкын и Мара такие не одни. По такому же пути пошли и многие их друзья. Представители нового поколения подчеркивают, что в условиях текущего развития информационно-коммуникационных технологий уровень преподавания в высших учебных заведениях уже не соответствует их растущим запросам. При этом молодые люди отмечают, что теория должна обязательно подкрепляться практикой, а конечный продукт их деятельности быть востребованным на рынке. С последним пунктом, по замечанию Айкына и Мары, не только в Казахстане, но и во всех странах Центральной Азии сложнее: нет единого рынка, слабая платежеспособность населения и коммерческих структур, не видно особой заинтересованности со стороны государственных органов. По этой причине большая часть разработок Айкына и Мары уходит в Россию или в страны Запада. Соответственно, и свое будущее молодые люди связывают с Москвой, Берлином или Сан-Франциско, а не с Астаной, Ташкентом или Бишкеком.

«К сожалению, страны нашего региона не только сильно разобщены между собой, но и в силу своего географического расположения находятся в стороне от глобальных процессов цифровизации. Все к нам приходит в самую последнюю очередь и часто по остаточному принципу. Рынок IT-услуг не развит, и что-то не видно, чтобы его по-настоящему хотели развивать. Поэтому мы свой выбор уже сделали», – заметил в беседе с «Курсивом» молодой человек. По его словам, они уже подали свои резюме для работы в одной из российских компаний и со дня на день ожидают официального приглашения.

Об уже принятом решении покинуть регион говорит и подруга Айкына Мара. Записывая на салфетке в ходе нашей беседы очередную пришедшую ей в голову формулу, она заметила: «Мы совсем недавно вернулись из Москвы. Думаю, что очень скоро там начнем работать. И это хорошая площадка для дальнейшего переезда, например, в Калифорнию. Кстати, мы обратили внимание, что талантливых ребят из нашего региона в Москве много. Не только из Казахстана, но и из Узбекистана, Кыргызстана и Таджикистана».

Механизмов интеграции пока не видно

Надо сказать, что беседа «Курсива» с молодыми казахстанцами в определенной степени перекликается с мнением экспертов, которые появились в ходе продолжающейся виртуальной дискуссии в рамках проекта политолога из Узбекистана Владимира Парамонова «Центральная Евразия». К примеру, ученый из Узбекистана, докторант японского Университета Цукуба Бахром Раджабов, рассуждая об основных проблемах, мешающих развитию стран Центральной Азии, отметил, что из числа основных вызовов для стран региона главными являются два. Во-первых, это отсутствие механизмов интеграции. Во-вторых, это отток профессионалов, которые, будучи технократами в хорошем смысле, могут оказывать влияние как на развитие стран, так и на проводимые в них реформы. Уловили сходство? Надо полагать, что да. Потому и предлагаемые ученым из Узбекистана решения по выходу из сложившейся ситуации выглядят вполне очевидными. «Мне представляется, необходимо коренным образом менять всю систему управления. Принципиально важно обеспечить условия для привлечения и воспитания кадров, реформирования систем образования, уходить от устаревших и неэффективных методов и практик. Одновременно необходимы институты, правовое сопровождение интеграции в Центральной Азии, понимание конечной цели интеграционных процессов: экономических, политических, социальных и иных», – заметил в ходе дискуссии Бахром Раджабов, подчеркнув, что многие проблемы не решаются с момента распада Советского Союза.

Говорить о реальном сотрудничестве еще рано

Интересна и точка зрения младшего научного сотрудника Института стратегического анализа и прогноза Кыргызско-Российского славянского университета Арсена Усенова, которая, кстати, отнюдь не противоречит словам Айкына и Мары. Ведь, по мнению эксперта, говорить о реальном сотрудничестве стран Центральной Азии пока еще рано, поскольку во взаимоотношениях между странами региона есть целый ряд не решенных с момента распада СССР проблем. Здесь и существующие территориальные разногласия, которые особенно заметны в так называемом «Ферганском треугольнике» на стыке границ Кыргызстана, Таджикистана и Узбекистана. И все еще наблюдаемые споры по вопросу распределения водноэнергетических ресурсов. И отсутствие политической воли к интеграции у лидеров центральноазиатских государств. Отсюда и неутешительный вывод Арсена Усенова: «Объединенная Центральная Азия» пока не способна принимать самостоятельные решения. Как показывает история, все интеграционные проекты в регионе (ЦАЭС, ЦАС и др.) не имели продолжения в рамках границ пяти государств без иностранного участия. Часто стремление дистанцироваться и отстоять свой суверенитет является превалирующим в мотивах лидеров стран Центральной Азии. Это отражается и на невозможности регионализации без участия России. Наличие разобщенности в Центральной Азии делает доступным управление процессами в регионе со стороны внешних акторов, что в какой-то степени, кстати, отвечает их интересам».

Вместе с тем, судя по отсутствию реакции властных структур государств региона на предложения участников виртуальной дискуссии проекта «Центральная Евразия» по решению очевидных проблем региона, с трудом верится, что и на этот раз в Астане, Ташкенте, Бишкеке, Душанбе и Ашгабаде прислушаются к мнению того же Арсена Усенова. Хотя ничего экстраординарного эксперт из Кыргызстана не предлагает. Судите сами. «Во-первых, государствам ЦА пора осознать, что внутренние и региональные проблемы невозможно решить без диалога. Таким образом, логика принятия политических решений должна исходить из того, что от благополучия всего региона зависит и благополучие конкретной страны. Во-вторых, лидерам стран Центральной Азии необходимо проявить политическую волю по интеграции и начать этот процесс с регулярных встреч в формате «пятерки» для обсуждения и решения совместных проблем. Политическая воля, проявленная новым лидером Узбекистана Шавкатом Мирзиёевым, уже позволила разрядить обстановку в регионе. Были созданы условия для решения ряда проблем на пути сотрудничества стран Центральной Азии. Это касается и водных проблем, приграничных вопросов, энергетических проектов в регионе. Ответные инициативы со стороны лидеров других центральноазиатских государств должны обеспечить дальнейшее развитие отношений в регионе», – подчеркнул Арсен Усенов.

Центральная Азия – это виртуальная реальность

Впрочем, вполне возможно, что основная причина отсутствия реакции со стороны госструктур стран Центральной Азии связана с самим определением региона как такового. Ведь, по наблюдениям доктора исторических наук доцента кафедры «Международные отношения» Казахстанского института менеджмента, экономики и прогнозирования Гульнары Дадабаевой, складывается впечатление, что либо региона Центральная Азия не существует, либо он представляет собой некую виртуальную реальность. «На мой взгляд, в современном мире экономические основы для сотрудничества играют превалирующую роль. Поэтому считаю, что у стран Центральной Азии отсутствуют сильные мотивы для того, чтобы начать процесс реальной региональной интеграции. Во-первых, государства Центральной Азии находятся в стороне от основных транспортных маршрутов: есть лишь те, что сохранились с советского периода. Да, к ним добавились новые инфраструктурные проекты Китая, отдельные проекты, инициированные странами региона и их соседями. Тем не менее отсутствует единая транспортная стратегия, выработанная странами ЦА для продвижения проектов региональной интеграции или же как минимум интенсификации сотрудничества. Во-вторых, просматриваются ли перспективы увеличения товарооборота между странами региона, существует ли реальная заинтересованность развивать экономическое сотрудничество? У Узбекистана был и есть потенциал продавать соседям больше так называемых товаров с высокой добавленной стоимостью. Кроме того, его экономика гораздо более диверсифицированна по сравнению с экономикой Казахстана и экономиками других стран ЦА. Однако насколько остальные государства региона заинтересованы в этом? Насколько в этом заинтересованы соседи – Китай и Россия?» – заметила в ходе дискуссии Гульнара Дадабаева, одновременно обратив внимание на тот факт, что и ЕС, и Китай, и США, и Россия, работая в основном в отраслях топливно-энергетического комплекса, не сильно заинтересованы в развитии промышленности стран региона. Что, кстати, вполне объяснимо. Ведь всем этим зарубежным инвесторам намного выгоднее заполнять потребительский рынок Центральной Азии своими товарами, нежели создавать себе возможных конкурентов в будущем. 

Соответственно, если страны Центральной Азии не хотят по-прежнему оставаться сателлитами ведущих экономик мира, они должны сами сделать шаги навстречу друг другу, чтобы в итоге стать заметным игроком в мировой экономике. О чем, собственно, и сказала в процессе виртуальной дискуссии Гульнара Дадабаева. «Если наши государства будут интенсивно над этим работать, то, даже несмотря на относительную однородность их экономик, они смогут создать условия для дальнейшего, более эффективного сотрудничества. Каждая из экономик стран региона небольшая по размерам. Это является определенным пределом для развития. Однако если при разработке экономической стратегии государства Центральной Азии будут рассчитывать на общий рынок, то тогда имеется потенциал для развития и диверсификации экономик. Кроме того, общие транспортные проекты, модернизация инфраструктуры также имеют большой потенциал для экономического развития региона. Казахстану выгоднее импортировать овощи и фрукты из Узбекистана, чем из Пакистана или Польши. Конечно, торгово-экономическое сотрудничество необходимо, однако важна работа и по дальнейшему снижению различных барьеров», – подчеркнула Гульнара Дадабаева.

Второстепенная идея?

Между тем интенсивности встреч руководителей стран региона, в ходе которых они обсуждали бы общие проблемы и пути их решения, пока не наблюдается. Например, последний саммит глав государств Центральной Азии, кстати, впервые за 9 лет, состоялся год назад – 15 марта 2018 года в Астане. Ожидалось, что следующая встреча состоится в эти дни, однако из-за того, что, мол, график президентов в марте сильно перегружен, было решено перенести второй саммит глав государств Центральной Азии на первую половину апреля. Анонсов встреч министров финансов и министров экономики наших государств и вовсе не видно. Все это говорит о том, что идея интеграции или хотя бы кооперации стран региона все еще является второстепенной. Соответственно, вполне естественно, что такие талантливые ребята, как Айкын и Мара, будут по-прежнему стремиться уехать из наших стран. Хотя бы потому, что их амбиции и востребованность на рынках развитых стран не позволяют им оставаться «на обочине мира». И никакими словами о патриотизме их не остановить. Разве что начать реальные процессы по сближению экономик стран региона, до лучших времен отбросив в сторону размышления об уникальности каждой страны в отдельности. 
 


669 просмотров

Қазақстан екі оттың ортасында: Ресей мен АҚШ Орта Азия қару-жарақ нарығы үшін күресті шиеленістіріп жіберді

АҚШ пен одақтастары Ресей әскери-өнеркәсіптік кешеніне соққы бермек

Фото: shutterstock.com

ҚШ пен оның жақтастары Кремльге қарсы санкциялық соғысты күшейтіп, Ресейдің маңызды экспорттық салаларының бірі – әскери-өнеркәсіптік кешеніне соққы беруге оқталып отыр.  

Ақпанның басында ресейлік ақпарат агенттігі – «РИА Новости»  Ұжымдық Қауіпсіздік Шарт Ұйымы Біріккен штабының бастығы, генерал-полковник Анатолий Сидоровтың қатысуымен  Астана – Бішкек – Ереван – Минск – Мәскеу телекөпірін өткізген еді.

А.Сидоров телекөпір барысында ҰҚШҰ жауапкершілігінің еуропалық бағыт аймағындағы басты қауіп – Еуропа елдеріндегі милитаризация (қарулану саясаты) деп мәлімдеді. Оның айтуынша, НАТО-ның коалициялық әскерді басқару жүйесі және өз аумағында оперативтік құрал-жабрықтарды жетілдіруі бойынша қазірдің өзінде жүзеге асырған жобаларымен қатар, АҚШ биыл Шығыс Еуропаға қосымша құрлық күштерін жіберіп, кибернетикалық қондырғыларды орналастыруды жоспарлап отыр.

Генерал-полковниктің сөзіне сүйенсек, Балтық жағалаулары елдерінде америкалық қару-жарақты қолданатын, құрамында америкалық әскер бар, арнаулы операцияларға арналған күштік құрылымдардың әскери дайындығын арттыруға бағытталған шаралардың қарқыны күшейтіліп жатыр.

–Осы дайындық аясында солтүстік атлантикалық одақ Еуропа елдері аймағына әскер жіберу мен ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттерде шабуылға дайындық және арнай операциялар жүргізу мақсатында көпұлтты әскер жасақтап жатыр, – деп атап өтті Сидоров. – Қазіргі кезде түрлі арандату, санкция салу, саяси және экономикалық қысым көрсету – халықаралық қатынастағы қалыпты құбылысқа айналып барады. Бұл өз кезегінде туындаған қайшылықты шешуде әскери әдіс-тәсілдерді қолдану қаупін артттыруда. Осы жағдайда қарулануды бақылау жүйесінің қирауы – қатерлі үрдіс болып тұр. Бұл үрдісте басты рөлді  Америка Құрама Штаттары ойнайды,– деп мәлімдеді ҰҚШҰ өкілі.

Тек қана ақша, саясаттың қатысы жоқ па?

Жалпы, ҰҚШҰ өкілі өз сөзінің басым бөлігін еуропалық бағытқа арнады, жоғары айтылған жайттармен қатар, 2018 жылдың аяғында АҚШ Үкіметі жетілдірілген авиациялық атом оқ-дәрілерін сериялы өндіру бағдарламасын бекіткенін айтып өтті. Бұл оқ-дәрілерді Бельгия, Нидерланды, Германия, Италия мен Түркиядағы авиабазаларға 2020 жылдың алғашқы жартысында жеткізу жоспарланған. Ол жақта қазірдің өзінде алдыңғы қатарлы 200-ден аса басқарылмайтын радиобомба сақтаулы.

Бұл ретте Вашингтон орта және шағын қашықтықтағы ракеталарды жою жөніндегі келісімнен шығып кеткенін ескеру керек: осы келісім қарулануды шектеуге бағытталған еді. Есесіне аталған мемлекеттердің әскери күштік құрылымдарына ядролық оқ-дәрілерді қалай қолдану қажеттігін үйрете бастады. Осылайша, ядролық қаруды қолданбау жөніндегі келісімді өрескел бұзды.

«Вашингтонның бұл қадамы АҚШ-тың кейбір серіктестерін де алаңдатып отыр. Оның үстіне, әлемдегі онсыз да шиеленісті жағдайды қиындатып жіберетіні сөзсіз», – дейді спикер.

Сондай-ақ, Ресей тарабы, әуе шабуылына қарсы француздық қорғаныс жүйесін Грузияның сатып алуын ҰҚШҰ жауапкершілік аймағына тікелей төнген қатер ретінде бағалайды, бұл болашақта олардың Солтүстік атлантикалық Одақ ракетаға және әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесінің құрамына кіруіне мүмкіндік береді. Ақыр аяғы, Киевке қару-жарақ пен әскери техника жеткізілуін де Мәскеу «шабуыл» деп бағалап отыр.

Сонымен қатар, бұл дәл Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешеніне жасалған шабуылға ұқсайды, өйткені ӘӨК – санкция жағдайында да Ресейдің табыстылығын сақтаған негізгі экспорттық бағытының бірі. Айталық, 2016 жылы РФ $15,3 млрд тұратын қару-жарақ пен әскери техника экспорттап, қару-жарақ және әскери техника нарығының 23 пайызын иеленген. Оның алдын 33 пайызбен АҚШ қана орап тұр.

Ал 2017 жылы санкциялық соғыс қызып тұрған шақта, ресейлік қару-жарақтың шетелге экспорты абсолютты шамада 14 млрд доллларға дейін төмендеп кетті, есесіне Ресей президентінің көмекшісі Владимир Кожин: «Батыстың санкцияларына қарамастан, 2017 жылы Ресей жаңа әріптестер тапты»,– деп мәлімдеді. Ол қандай мемлекеттер екенін нақтылап жатпаса да, алдағы уақытта ресейлік қару-жарақ пен әскери техникаға экспорттық тапсырыс көлем $47–50 млрд болады деп түйіндеді.

Ұрыстың сынақ аймағы– Тәжікстан

Санкциялық саясаттың тиімділігі төмен болып тұрған шақта, бұл сандар жауапты реакция тудырмай қоймайтыны анық еді. Көп күттірмей-ақ, Смирновтың бейнеконференциясынан кейін бірнеше күннен соң, АҚШ Қарулы күштері Орталық бөлігінің қолбасшысы Джозеф Вотел Конгрестің Қарулы күштер ісі Комитетінде өткен жиында АҚШ-тың Орта Азия елдерінің америкалық қару-жарақты сатып алуын ынталандыруға мүдделі екендерін ашық айтты. Әзірге бұл мақсат жүзе аспай тұр, өйткені Ресей жақын орналасқан және оның тауары арзан.

«Орта Азия елдерінің Ресей әскери өнімдерінен бас тартуына ықпал етуге тырысамыз, дегенмен, америкалық жүйелердің қымбаттығы аталмыш мемлекеттер үшін түйкілді мәселе болып қала бермек,– деді АҚШ Қарулы күштерінің қолбасшысы. – Біз Тәжікстанмен әскери қарым-қатынас орнатып жатқанда, Мәскеу осы елдегі әскери базасын күшейтіп, өз ықпалын арттырып жатыр. Бірақ Тәжікстан қорғанысқа көп қаржы бөле алмайтындықтан, АҚШ-тың көмегіне мұқтаж», – деді ол.

Айта кету керек, Тәжікстан – Қазақстан мен Қырғызстан секілді, ҰҚШҰ мүшесі. Сондықтан АҚШ-тың Ресейді әскери тауарлар нарығынан ығыстырып шығару әрекетінде, қару-жарақ бағасынан бөлек, осы келісімнің баптары да тежеуіш болатынын естен шығармағаны абзал.  ҰҚШҰ келісімінде ұйымға мүше елдердің қарулануы, әскери техника мен құрал-жабдықтарына қатысты жалпыға ортақ стандарттары жазылған. Басқаша айтқанда, америкалық әскери-өнеркәсіптік кешен Орта Азия нарығына келіп, аянбай демпинг жасаған күннің өзінде, бұл нарықты бір мезетте жаулап алады деген сөз емес. Оның үстіне Ресей ҰҚШҰ және басқа да бірлескен құрылымдар аясында ұжымдық өзара әрекет механизмдерін, яғни, ұйымға мүше елдердің қарулы күштеріне ортақ бірыңғай стандарттарды енгізуге ұмтылатыны анық.

Осы тұрғыда ҰҚШҰ Біріккен штабының басшысы: «ҰҚШҰ жауапкершілігі аймағындағы жағдай ұйымға мүше елдердің қауіпсіздік жүйесін жетілдіру, ҰҚШҰ ұжымдық әскери күштерін қолдануға дайындық, дағдарыс жағдайында әрекет ету әлеуетін арттыру, бірлескен арнайы операциялар кезінде ҰҚШҰ әскери қолбасшыларының тізе қоса әрекет етуін қажет етеді», – деп мәлімдеген еді.

Демпингтің шамасы жатпесе, саясат араласады

Айта кету керек, Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешені  Орта Азия елдері үшін тауарларының америкалық баламаларына қарағанда, арзандығымен ғана емес, сатылымнан кейін де қызмет көрсетіп: жөндеп, жаңартып беруімен де ыңғайлы. Пентагонның бұндай қызмет ұсынуы екіталай, өйткені АҚШ парламентіндегілер салық төлеушілерінің есебінен өз әскери-өнеркәсіптік кешені өнімдерін субсидиялауы неғайбыл.

Дегенмен, өз тауарларын өткізудің тағы бір жолы бар: бәсекелес ел өнімін тұтынушы мемлекеттерге қарсы санкция салу. Ресейлік әскери құрал-жабдықтарды сатып алатын елдердің АҚШ-тың санкциялық тізіміне кіруі мүмкін екенін Стратегиялық бастамалар орталығының (CSI) аға серіктесі Олжас Құдайбергенов былтыр қараша айында айтқан еді.

«АҚШ пен Ресей қарым-қатынасының шиеленісуі – ресейлік банктер мен мемлекеттік компаниялардың санкция астында қалуына әкеп соғады. Нәтижесінде Қазақстанның да кейбір мемлекеттік және жеке компаниялары қара тізімге кіріп кетеді. Сондай-ақ, әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері мен басқа да әскери техника сатып алу әрекеті де санкцияның астында қалады», – деді О.Құдайбергенов «Стратегиялық бастамалар» форумында.

Дегенмен, бұл болжамның авторы «оның жүзеге асу ықтималдығы 1 пайыздан аспайды» деп мәлімдеген еді. АҚШ әскери күштері мен ҰҚШҰ өкілдерінің сөзтартыстарына қарағанда, қару-жарақ нарығы айналасындағы сауда басталып та кеткен сыңайлы. Бұл күресте барлық жағынан алып қарағанда, бүкіл айла-тәсіл қолданылып, оның үстіне, АҚШ бұл нарықтан Ресейді бірден емес, асықпай  ығыстыруды мақсат етуі мүмкін. Орта Азия елдеріне мүлдем басқа салаларда жеңілдік ұсына отырып, бұл нарықты ақырындап жауламақ.

CSI-дің санкцияға қатысты болжамына келер болсақ, ол жүзеге асу ықтималдығы төмен  болжам ретінде қалатын сияқты. Жалпы, Ресейді қару-жарақ нарығынан ығыстыру туралы жаңа пікірлерді жақын арада естімейтін секілдіміз: ақпанның басында Ресей Сыртқы істер министрі Сергей Лавров «алты айдан соң Мәскеу орта және кіші қашықтықтағы ракеталарды жою бойынша келісімнен шығатынын» мәлімдеді. Бұл – 2019 жылы аталмыш келісімнен шығамыз деген Вашинтгонға қарата айтылған жауап. Бұдан кейін қару-жарақты өткізу нарығы үшін күрестің, осы ракеталарды орналастыру аймағына таласқаны секілді, шиеленісетініне еш күмән жоқ.

 

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

В Казахстане недавно обновился кабинет министров во главе с премьер-министром. Как Вы считаете, на какие проблемы нужно обратить внимание новому правительству прежде всего?

Варианты

Цифра дня

29
лет
возглавлял Казахстан Нурсултан Назарбаев

Цитата дня

Как президент Казахстана я принял решение о сложении полномочий...

нурсултан назарбаев
Президент Казахстана

Спецпроекты

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций

Home Credit Bank

Home Credit Bank