Перейти к основному содержанию

962 просмотра

Қазақстан екі оттың ортасында: Ресей мен АҚШ Орта Азия қару-жарақ нарығы үшін күресті шиеленістіріп жіберді

АҚШ пен одақтастары Ресей әскери-өнеркәсіптік кешеніне соққы бермек

Фото: shutterstock.com

ҚШ пен оның жақтастары Кремльге қарсы санкциялық соғысты күшейтіп, Ресейдің маңызды экспорттық салаларының бірі – әскери-өнеркәсіптік кешеніне соққы беруге оқталып отыр.  

Ақпанның басында ресейлік ақпарат агенттігі – «РИА Новости»  Ұжымдық Қауіпсіздік Шарт Ұйымы Біріккен штабының бастығы, генерал-полковник Анатолий Сидоровтың қатысуымен  Астана – Бішкек – Ереван – Минск – Мәскеу телекөпірін өткізген еді.

А.Сидоров телекөпір барысында ҰҚШҰ жауапкершілігінің еуропалық бағыт аймағындағы басты қауіп – Еуропа елдеріндегі милитаризация (қарулану саясаты) деп мәлімдеді. Оның айтуынша, НАТО-ның коалициялық әскерді басқару жүйесі және өз аумағында оперативтік құрал-жабрықтарды жетілдіруі бойынша қазірдің өзінде жүзеге асырған жобаларымен қатар, АҚШ биыл Шығыс Еуропаға қосымша құрлық күштерін жіберіп, кибернетикалық қондырғыларды орналастыруды жоспарлап отыр.

Генерал-полковниктің сөзіне сүйенсек, Балтық жағалаулары елдерінде америкалық қару-жарақты қолданатын, құрамында америкалық әскер бар, арнаулы операцияларға арналған күштік құрылымдардың әскери дайындығын арттыруға бағытталған шаралардың қарқыны күшейтіліп жатыр.

–Осы дайындық аясында солтүстік атлантикалық одақ Еуропа елдері аймағына әскер жіберу мен ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттерде шабуылға дайындық және арнай операциялар жүргізу мақсатында көпұлтты әскер жасақтап жатыр, – деп атап өтті Сидоров. – Қазіргі кезде түрлі арандату, санкция салу, саяси және экономикалық қысым көрсету – халықаралық қатынастағы қалыпты құбылысқа айналып барады. Бұл өз кезегінде туындаған қайшылықты шешуде әскери әдіс-тәсілдерді қолдану қаупін артттыруда. Осы жағдайда қарулануды бақылау жүйесінің қирауы – қатерлі үрдіс болып тұр. Бұл үрдісте басты рөлді  Америка Құрама Штаттары ойнайды,– деп мәлімдеді ҰҚШҰ өкілі.

Тек қана ақша, саясаттың қатысы жоқ па?

Жалпы, ҰҚШҰ өкілі өз сөзінің басым бөлігін еуропалық бағытқа арнады, жоғары айтылған жайттармен қатар, 2018 жылдың аяғында АҚШ Үкіметі жетілдірілген авиациялық атом оқ-дәрілерін сериялы өндіру бағдарламасын бекіткенін айтып өтті. Бұл оқ-дәрілерді Бельгия, Нидерланды, Германия, Италия мен Түркиядағы авиабазаларға 2020 жылдың алғашқы жартысында жеткізу жоспарланған. Ол жақта қазірдің өзінде алдыңғы қатарлы 200-ден аса басқарылмайтын радиобомба сақтаулы.

Бұл ретте Вашингтон орта және шағын қашықтықтағы ракеталарды жою жөніндегі келісімнен шығып кеткенін ескеру керек: осы келісім қарулануды шектеуге бағытталған еді. Есесіне аталған мемлекеттердің әскери күштік құрылымдарына ядролық оқ-дәрілерді қалай қолдану қажеттігін үйрете бастады. Осылайша, ядролық қаруды қолданбау жөніндегі келісімді өрескел бұзды.

«Вашингтонның бұл қадамы АҚШ-тың кейбір серіктестерін де алаңдатып отыр. Оның үстіне, әлемдегі онсыз да шиеленісті жағдайды қиындатып жіберетіні сөзсіз», – дейді спикер.

Сондай-ақ, Ресей тарабы, әуе шабуылына қарсы француздық қорғаныс жүйесін Грузияның сатып алуын ҰҚШҰ жауапкершілік аймағына тікелей төнген қатер ретінде бағалайды, бұл болашақта олардың Солтүстік атлантикалық Одақ ракетаға және әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесінің құрамына кіруіне мүмкіндік береді. Ақыр аяғы, Киевке қару-жарақ пен әскери техника жеткізілуін де Мәскеу «шабуыл» деп бағалап отыр.

Сонымен қатар, бұл дәл Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешеніне жасалған шабуылға ұқсайды, өйткені ӘӨК – санкция жағдайында да Ресейдің табыстылығын сақтаған негізгі экспорттық бағытының бірі. Айталық, 2016 жылы РФ $15,3 млрд тұратын қару-жарақ пен әскери техника экспорттап, қару-жарақ және әскери техника нарығының 23 пайызын иеленген. Оның алдын 33 пайызбен АҚШ қана орап тұр.

Ал 2017 жылы санкциялық соғыс қызып тұрған шақта, ресейлік қару-жарақтың шетелге экспорты абсолютты шамада 14 млрд доллларға дейін төмендеп кетті, есесіне Ресей президентінің көмекшісі Владимир Кожин: «Батыстың санкцияларына қарамастан, 2017 жылы Ресей жаңа әріптестер тапты»,– деп мәлімдеді. Ол қандай мемлекеттер екенін нақтылап жатпаса да, алдағы уақытта ресейлік қару-жарақ пен әскери техникаға экспорттық тапсырыс көлем $47–50 млрд болады деп түйіндеді.

Ұрыстың сынақ аймағы– Тәжікстан

Санкциялық саясаттың тиімділігі төмен болып тұрған шақта, бұл сандар жауапты реакция тудырмай қоймайтыны анық еді. Көп күттірмей-ақ, Смирновтың бейнеконференциясынан кейін бірнеше күннен соң, АҚШ Қарулы күштері Орталық бөлігінің қолбасшысы Джозеф Вотел Конгрестің Қарулы күштер ісі Комитетінде өткен жиында АҚШ-тың Орта Азия елдерінің америкалық қару-жарақты сатып алуын ынталандыруға мүдделі екендерін ашық айтты. Әзірге бұл мақсат жүзе аспай тұр, өйткені Ресей жақын орналасқан және оның тауары арзан.

«Орта Азия елдерінің Ресей әскери өнімдерінен бас тартуына ықпал етуге тырысамыз, дегенмен, америкалық жүйелердің қымбаттығы аталмыш мемлекеттер үшін түйкілді мәселе болып қала бермек,– деді АҚШ Қарулы күштерінің қолбасшысы. – Біз Тәжікстанмен әскери қарым-қатынас орнатып жатқанда, Мәскеу осы елдегі әскери базасын күшейтіп, өз ықпалын арттырып жатыр. Бірақ Тәжікстан қорғанысқа көп қаржы бөле алмайтындықтан, АҚШ-тың көмегіне мұқтаж», – деді ол.

Айта кету керек, Тәжікстан – Қазақстан мен Қырғызстан секілді, ҰҚШҰ мүшесі. Сондықтан АҚШ-тың Ресейді әскери тауарлар нарығынан ығыстырып шығару әрекетінде, қару-жарақ бағасынан бөлек, осы келісімнің баптары да тежеуіш болатынын естен шығармағаны абзал.  ҰҚШҰ келісімінде ұйымға мүше елдердің қарулануы, әскери техника мен құрал-жабдықтарына қатысты жалпыға ортақ стандарттары жазылған. Басқаша айтқанда, америкалық әскери-өнеркәсіптік кешен Орта Азия нарығына келіп, аянбай демпинг жасаған күннің өзінде, бұл нарықты бір мезетте жаулап алады деген сөз емес. Оның үстіне Ресей ҰҚШҰ және басқа да бірлескен құрылымдар аясында ұжымдық өзара әрекет механизмдерін, яғни, ұйымға мүше елдердің қарулы күштеріне ортақ бірыңғай стандарттарды енгізуге ұмтылатыны анық.

Осы тұрғыда ҰҚШҰ Біріккен штабының басшысы: «ҰҚШҰ жауапкершілігі аймағындағы жағдай ұйымға мүше елдердің қауіпсіздік жүйесін жетілдіру, ҰҚШҰ ұжымдық әскери күштерін қолдануға дайындық, дағдарыс жағдайында әрекет ету әлеуетін арттыру, бірлескен арнайы операциялар кезінде ҰҚШҰ әскери қолбасшыларының тізе қоса әрекет етуін қажет етеді», – деп мәлімдеген еді.

Демпингтің шамасы жатпесе, саясат араласады

Айта кету керек, Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешені  Орта Азия елдері үшін тауарларының америкалық баламаларына қарағанда, арзандығымен ғана емес, сатылымнан кейін де қызмет көрсетіп: жөндеп, жаңартып беруімен де ыңғайлы. Пентагонның бұндай қызмет ұсынуы екіталай, өйткені АҚШ парламентіндегілер салық төлеушілерінің есебінен өз әскери-өнеркәсіптік кешені өнімдерін субсидиялауы неғайбыл.

Дегенмен, өз тауарларын өткізудің тағы бір жолы бар: бәсекелес ел өнімін тұтынушы мемлекеттерге қарсы санкция салу. Ресейлік әскери құрал-жабдықтарды сатып алатын елдердің АҚШ-тың санкциялық тізіміне кіруі мүмкін екенін Стратегиялық бастамалар орталығының (CSI) аға серіктесі Олжас Құдайбергенов былтыр қараша айында айтқан еді.

«АҚШ пен Ресей қарым-қатынасының шиеленісуі – ресейлік банктер мен мемлекеттік компаниялардың санкция астында қалуына әкеп соғады. Нәтижесінде Қазақстанның да кейбір мемлекеттік және жеке компаниялары қара тізімге кіріп кетеді. Сондай-ақ, әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері мен басқа да әскери техника сатып алу әрекеті де санкцияның астында қалады», – деді О.Құдайбергенов «Стратегиялық бастамалар» форумында.

Дегенмен, бұл болжамның авторы «оның жүзеге асу ықтималдығы 1 пайыздан аспайды» деп мәлімдеген еді. АҚШ әскери күштері мен ҰҚШҰ өкілдерінің сөзтартыстарына қарағанда, қару-жарақ нарығы айналасындағы сауда басталып та кеткен сыңайлы. Бұл күресте барлық жағынан алып қарағанда, бүкіл айла-тәсіл қолданылып, оның үстіне, АҚШ бұл нарықтан Ресейді бірден емес, асықпай  ығыстыруды мақсат етуі мүмкін. Орта Азия елдеріне мүлдем басқа салаларда жеңілдік ұсына отырып, бұл нарықты ақырындап жауламақ.

CSI-дің санкцияға қатысты болжамына келер болсақ, ол жүзеге асу ықтималдығы төмен  болжам ретінде қалатын сияқты. Жалпы, Ресейді қару-жарақ нарығынан ығыстыру туралы жаңа пікірлерді жақын арада естімейтін секілдіміз: ақпанның басында Ресей Сыртқы істер министрі Сергей Лавров «алты айдан соң Мәскеу орта және кіші қашықтықтағы ракеталарды жою бойынша келісімнен шығатынын» мәлімдеді. Бұл – 2019 жылы аталмыш келісімнен шығамыз деген Вашинтгонға қарата айтылған жауап. Бұдан кейін қару-жарақты өткізу нарығы үшін күрестің, осы ракеталарды орналастыру аймағына таласқаны секілді, шиеленісетініне еш күмән жоқ.

 

762 просмотра

Жапония мен Еуроодақ Азия мен Еуропаны байланыстырғысы келеді

Олар жаңа Жібек жолына балама құра ала ма?

Фото: Shutterstock

Жапония мен Еуроодақ жасаған инфрақұрылым келісімін әлемдік бұқаралық ақпарат құралдары Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» жобасына балама жоба деп жатыр.

Еуроодақ пен Жапония көлік, энергетика және цифрлық салалардағы Еуропа мен Азияны байланыстыруы тиіс  жобаларды үйлестіру үшін инфрақұрылым келісімін бекітті.  Бұл құжатқа ЕО мен Жапония 27 қыркүйекте Брюссельде өткен халықаралық форумда қол қойған.

«ЕО мен Азия арасындағы байланыс: тұрақты даму үшін көпір орнату». Батыс Еуропа мен Американың бұқаралық ақпарат құралдарындағы бір-біріне өте ұқсас мақалалардан бұл инфрақұрылым келісімінің мақсаты Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасына салмақты балама жасау деген тұжырым байқалады. 

Айта кету керек, биыл қараша айында Еуропа комиссиясының төрағалығынан кететін Жан-Клод Юнкер мен  Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ қол қойған 10 тармақтан тұратын инфрақұрылым келісімінде Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасы туралы бір ауыз сөз жоқ. 

Батыс Балқан, Шығыс Еуропа, Орталық Азия, Үнді-Тынық мұхиты аймағы және Африка елдерімен байланыс орнату  және инфрақұрылым саласындағы ынтымақтастықта «синергетика мен бір-бірін толықтыру» ниеті туралы тармақ бар. Сонымен қатар, аймақтық және халықаралық сауда мен инвестицияны еркін, ашық, нақты ережелерге негізделген әділ және болжамды ілгерілету, сондай-ақ ашық сатып алу тәжірибесін енгізу, қолжетімді қарыз бен  жоғары экономикалық, қаржылық, әлеуметтік және экологиялық стандарттарды қамтамасыз ету қажеттігі туралы мәлімдеме бар. Келісім мәнмәтінінде Қытай туралы мүлдем айтылмаған. 

Ал Жапония мен Еуроодақтың қытайдың «Бір белбеу және бір жол» жобасына балама жасауға ұмтылысы туралы нұсқа, (айта кетейік, оған қазірдің өзінде 130 ел қосылған) Жан-Клод Юнкер мен Синдзо Абенің Брюссель форумында сөйлеген сөзінен кейін пайда болды. Атап айтқанда, Еуропа комиссиясының қазіргі төрағасы Жапониямен жасалған инфрақұрылым келісімінің сауда-саттық көлемін 36 миллиард еуроға арттыру ретінде әкелетін пайдасы туралы айта келе, жаңа жобаның барлық қатысушылары арасында тұрақты қаржылық байланыс құру қажеттігін атап өтті.

«Бұл жердегі сөз болашақ ұрпаққа таудай қарыз емес, бір-бірімен тығыз байлананысты әлем мен біршама таза табиғат қалдыру туралы.  Мемлекеттер арасында бір-біріне деген тәуелділік емес, әлем елдері арасында тең дәрежедегі байланыс орнату маңызды», – деп атап өтті Жан-Клод Юнкер.

Юнкердің «таудай қарыз» бен «бір-біріне тәуелді болу» туралы сөздері Батыс Еуропа және Америка басылымдарына Еурокомиссияның басшысы дәл Қытай туралы айтып жатыр деп тұжырымдауына мүмкіндік берді. Соған сәйкес тілшілер бірден Бейжіңнің қазірдің өзінде Қытайға экономикалық тәуелді елдердің пайда болуына ықпал еткен «қарыз дипломатиясын» еске алды. Олар 8 миллиард доллар қарызының кесірінен  стратегиялық маңызы бар Хамбантота портын Қытайға 99 жылға жалға беруге мәжбүр болған Шри-Ланканы мысалға келтіріп жатты. Әлемдік БАҚ сонымен қатар, Пәкістан, Черногория, Тәжікстан, Қырғызстанның «ірі көлемдегі қарызы» мен «Ақ піл» бағдарламасы бойынша Қытай салып берген инфрақұрылымның арқасында қарызға кіріп кеткен бірқатар Африка елдері туралы да айтып жатты.

Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэнің сөзі де түрлі ойға азық тастады. Ол да өз кезегінде, Юнкер секілді, Брюсселдегі форумда жасаған баяндамасында Қытайды атап айтпады, есесіне қытай «жолына» балама бағыт белгілеп берді. 

«Еуроодақ пен Жапония бірлесе қадам жасаған  кезде, мейлі ол бір жол немесе порт болсын, Үнді-Тынық мұхиты аймағынан Батыс Балқан мен Африкаға дейін тұрақты, жан-жақты және түсінікті ережеге негізделген байланыс орнатуға болады. Жай байланыс емес, өте жақсы байланыс орната аламыз.  Бұл ретте Жапония, Үнді-Тынық мұхиты аймағы мен Еуропа арасындағы қатынас тұрақты болуы үшін Жерорта теңізі мен Атлант теңізіне апаратын теңіз жолы еркін әрі ашық болуы керек», – деп атап өтті Жапонияның премьер-министрі.

Ең қызығы, Брюссельдегі форумға ҚХР СІМ өкілі Сюэцзюн Гоның қатысқанына қарамастан, Қытай Жан-Клод Юнкер  мен Синдзо Абэнің сөзіне де, америка және батысеуропалық басылымдардағы көптеген мақалаларға  да еш жауап берген жоқ. Есесіне олар үшін бұны жапон басылымдары жасады. 

Нақты айтсақ, Japan Times іскерлік басылымы Еуропалық Одақтың бастамасымен құрылған инфрақұрылым туралы келісім Еуропа шенеуніктерінің Қытайға деген қызғанышынан туындағанын атап өтті, ҚХР тек «17 + 1» формуласы бойынша Орталық және Шығыс Еуропа елдерімен ынтымақтастық аясында, олардың экономикасына 600 миллион евродан астам инвестиция салған.

Қорытындыға бірнеше қызықты деректер келтіре кетсек:

  • 2018 жылдың қорытындысы бойынша Қытай мен Еуроодақтың тауар айналымы $684 млрд құрады.
  • 2018 жылдың қазан айындағы Синдзо Абэнің Бейжіңге сапары барысында Қытай мен Жапония ынтымақтастық туралы 50-ден аса келісімге қол қойды. 2018 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 320 млрд долларды құрады.
  • «ЕО мен Азия арасындағы байланыс: тұрақты даму үшін  көпір орнату" форумына қатысуға Қазақстаннан Энергетика вице-министрі Мұрат Жүребеков шақырылған. Брюссельдегі форумда ЕАЭО мен ТМД-ның өзге елдерінің өкілдері төбе көрсетпеді.
     

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

 

kursiv_akulyata.gif

 

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank

Вы - главная инвест-идея

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций