Перейти к основному содержанию


982 просмотра

Қытай мен АҚШ текетіресі: Қазақстанның валерьянканы алатын уақыты келді ме?

Бұл мәселе бойынша Kursiv.kz  сарапшылары, бұдан ары қарайғы қарсы тұру Қазақстандағы жағдайға айтарлықтай әсер ететінін жоққа шығармайды

Фото: Shutterstock.com

Қытай мен АҚШ  арасындағы қарым-қатынас қарқынды түрде ушығуда. Осыдан бірнеше күн бұрын тараптар өзара айыптауларымен алмасты. Kursiv.kz  сарапшылары бұдан ары қарайғы текетірес Қазақстандағы жағдайға айтарлықтай әсер ететінін жоққа шығармайды.

30 қыркүйек күні, жексенбінің кешінде бірінші болып The New York Times газеті, ал одан кейін батыс елдерінің басқа да ықпалды бұқаралық ақпарат құралдары сенсациялық жаңалықты таратты. Вашигтонның анонимді жоғарғы лауазымды шенеунігінен алынған ақпаратқа сілтеме жасай отырып, Қытай АҚШ Қорғаныс министрі Джим Мэттиспен қазан айында жоспарланған қауіпсіздік жөніндегі келіссөздердің күшін жойды деп жариялады.  

Болжамдардың бірі бойынша бұл қару-жарақты сату мәселелеріне, сондай-ақ Қытай мен АҚШ флоттарының текетіресі байқалатын Оңтүстік-Қытай теңізіндегі жағдайдың нашарлауына байланысты. «Шиеленіс күшейіп келеді және бұл екі тарап үшін қауіпті болуы мүмкін», - деп  батыстың жетекші басылымдары  америкалық шенеуніктің сөздеріне негізделе отырып, Қытай Сыртқы істер министрі И. Ванның мәлімдемесінен кейін АҚШ-тың хабарламасы бірнеше күннен соң келгенін айтты, және де Ванның өзі Қытай Халық Республикасы «екі ел арасындағы қайшылықтардың шиеленісуінен үрейге себеп көрмейтінін» баса айтқан.  

Айлалыққа қарсы бірбеткейлік 

Вашингтондағы анонимді шенеуніктен алынған ақпаратқа ҚХР-ның жауапты әрекеті тек 2 қазанда ғана байқалды. Сейсенбі күні Қытайдың  Сыртқы істер министрлігінде өткізілген баспасөз конференциясында қытайлық сыртқы саяси ведомствосының ресми өкілі Хуа Чуньин журналистердің сұрақтарына жауап бере отырып, келіссөздердің іске асырылмауы үшін  АҚШ жауапты екенін атап өтті. Ол өз сөзінде «жақын арада америкалық тарап сыртқы саясат және қауіпсіздік мәселелері бойынша сұхбаттың екінші кезеңін кейінге қалдыруға үміт білдірді, ол өз кезегінде тараптардың келісуіне сәйкес қазанның екінші онкүндігінде өтуі тиіс», – деп айтты. 

Осы орайда екі мықты державалар арасындағы өрши түскен  шиеленісті  өз сөзінде көрсете білген Вашингтонның анонимді шенеунігінің бұл пікірімен келіспеу мүмкін емес. Тек өткен екі апта ішінде ғана тараптар бір-біріне бірнеше рет өткір қарсылық әрекеттерін білдірген болатын. Бұл жердегі айырмашылық Пекинның өз  ұстанымын шығысша, яғни  әдісқойлылық шеберлігімен және  жасырын түрде көрсетуіне, ал Вашингтон өз қарсылығын ашықтан ашық білдіріп, кез-келген жағдайда текетірестің градусын одан сайын көтеретініне негізделіп отыр.  Егерде осы жылдың жаз айларында Құрама Штаттар мен Қытай арасындағы келіспеушіліктер тек сауда-экономикалық қатынастар саласында ғана байқалса, қыркүйектің екінші жартысынан бастап оған әскери-саяси сипаттағы мәселелер де қосылды. 

«Сыпайылықпен» алмасу 

Қытай-американдық текетірестің жаңартылған айналымы 21 қыркүйекте басталды. Сол күні АҚШ Мемлекеттік департаменті ҚХР Орталық әскери кеңесінің департаментіне және оның төрағасы Ли Шанфаға қарсы санкция енгізуді  жариялады. Санкциялардың қойылу себебі Қытайдың ресейлік 10 Су-35 жойғыштары мен С-400 зениттік-зымыран кешендері үшін жабдықтарды сатып алуы болып отыр. Осы сәттен бастап Пекин мен Вашингтонның екі елдің сауда-саттық саласына қатысты әрең дегенде бірлесе отырып қол жеткізген сұхбаты жоғары қарқындылықпен өз күшінен айырыла бастады. Оған қоса екі мемлекет те бір-біріне деген жағымсыз әрекеттерін білдіре бастады.  

Қытай «Американдық агрессия актіне» қатысты жауап ретінде санкциялар енгізіп, соның негізінде Қытайдың халықтық азат ету армиясы (ҚХАА) әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы Шэнь Цзинлунның Вашингтонға деген сапарын іске асыртпай, Пекиндегі ҚХР және АҚШ бас штабтары өкілдерінің белгіленген кездесуін  болдырмай тастады.   Өз кезегінде АҚШ президенті Дональд Трамп Біріккен Ұлттар Ұйымының трибунасынан Қытайды қараша айындағы сайлау барысына және американдық конгреске араласуға тырысқаны үшін айыптады. Тараптар бір-біріне 60 млрд $ аспайтын тауар әкелуге ғана мүмкіндік беретін өзара шектеу баждарымен алмасты. Қытай «Ақ кітап» шығарды, онда «баж салықтарын оңды-солды сілтейтін» елмен сөйлеспейтінін жариялады, ал бірнеше күннен кейін Вашингтонға өзінің егемендігі мен қауіпсіздігін қорғауға дайын екендігін ескертті. Бұл Оңтүстік-Қытай теңізіндегі оқиға американдық эсминец Decatur мен қытайлық Luyang әскери кемесі арасында болған. АҚШ Қорғаныс министрі Джеймс Мэттис қазан айында ҚХР-ға жоспарланған сапарын тоқтатты. Ақырында, американдық шенеуніктен хабарлама келді.   

S&P сарапшыларының пікірінше, бұл жағдай Трамп әкімшілігін барлық қытайлық тауарларға жаңа шектеу баждарын енгізуге қатысты шешім қабылдауға әкеліп соқтыра алады және де осы орайда Вашингтон да, Пекин де шындықты іздеу жолында әлемдік қоғамдық пікірді өз жағына қарай тартуға тырысады. Тиісінше, екі мемлекет те өзінің экономикалық тетіктермен қатар жүретін үгіт-насихат машиналарын толық қуаттылыққа қосады деп күтілуде. Осы орайда аталмыш күрес аясында АҚШ пен ҚХР-ның мүдделері орбитасына күллі Орталық Азия мен Қазақстан түсетініне ешбір күмән келтірілмейді. Бұл жағдайда біздің аймақтың билеуші элиталарының көптеген өкілдеріне валерьянканы шығаруға тура келеді. Өйткені таңдау қиынға соғайын деп тұр.  

Жеңіліс пен жеңіс  

Францияда тұратын қазақстандық экономист Берлин Иришевтің пікірінше, аталмыш қарсыластықтың барысында Қытай Қазақстанға деген қызығушылығын күшейтеді. Kursiv.kz-ке берген сұхбатында экономист: «Қытайдың өктемдік жүргізетіні сөзсіз. Әйтсе де, одан шығу жолдары болуы мүмкін, мен тек оның ең нашар жолын келтіріп отырмын.  Жалпы алғанда, Пекин әлемнің үш өңірінде өз ұстанымын нығайтуға тырысады. Олар -  Африка, Еуропа және Орталық Азия. Осы жағдайда ол екі өңірді қарызға батырып, кейін қарызының орнына активтерді тартып алуға әрекет жасайды», - деп жауап берді.  

Швейцарияда экономист білімін алған Расул Рысмамбетовтың ұстанымы өзгеше. Kursiv.kz-ке берген сұхбатында ол Пекин мен Вашингтон арасындағы қазіргі келіспеушіліктерді текетірес емес, қарапайым сауда дауы деп санайтынын атап өтті. «Екі тарап та «сауда соғысы» деп атаған пікірталастың отын әдейі өршітіп отыр. Бірақ нарықтық қарым-қатынас дегеніміз – өзің үшін көбірек пайда табуға ұмтылудағы үздіксіз дау. Сондай-ақ, Қытай халықаралық саудада үстемдік етуде әдетті әрекетінен асып кетті, енді АҚШ аспан асты еліне үй қожайынының кім екенін көрсетуге тырысуда», – деп түсіндірді Расул Рысмамбетов. Ол сонымен қатар, АҚШ пен ҚХР арасындағы даулар жақын арада тұрақты сипатқа ие болады деген болжамды да айтты. Айтпақшы, экономистің пікірінше, Қытайдың Америка Құрама Штаттармен қақтығысуы сәл ертерек басталды.

«Юань резервтік валюта деп танылса да, халықаралық саудада әлі бекітілмеген. Бұл жағдайда Қазақстанның ҚХР-ға да, АҚШ-қа да өз талаптарын жоғарылата алатындай жақсы мүмкіндік туып отыр. Өйткені, қазіргі таңда Қытай Еуропа мен Таяу Шығыс елдеріне өте алатын құрлықтық транзитті көбірек қажет етеді, ал Америка Құрама Штаттары ҚХР-ның буферлік аймағына енуінің тереңдігін көрсету үшін Орталық Азияда плацдарм құруға қажеттілік танытып отыр», – деп атап өтті Расул Рысмамбетов.  

Мәскеудің сайқымазағы пайда болмаса 

Бір қызығы, экономист пікірінің кей тұстары қоғамдық өзара әрекеттесулер саласының маманы Ерлан Асқарбековтың көзқарасымен үндесіп отыр. Қытай мен Америка Құрама Штаттар арасындағы қарым-қатынастарының нашарлауы жағдайында Қазақстанның орны туралы Kursiv.kz-пен тілдесе отырып,  Ерлан Асқарбеков билеуші элита да, біздің халықтың басым бөлігі де идеялық, қаржылық және саяси тұрғыдан батыс құндылықтарына бағдарланатынын атап өтті.

«Екінші жағынан, соңғы 10 жылда американдықтар Орталық Азия мен Қазақстанға қандай да бір қалдықтық қағидат бойынша қарап келді. Американдық теледидар, американдық БАҚ, жалпы Америка саясатының медиалық әсері күрт төмендеді. Әсіресе, ол Ресей ықпалының 2014 жылдан кейін күшеюі аясында қатты байқалады. Иә, американдықтар біздің БАҚ-тармен жұмыс істеуде бірқатар бағдарламалармен бөлісті. Тіпті АҚШ конгресінде олардың бюджетін де атады.  Бірақ бұл күлкілі сома болды», – деп атап өтті қоғамдық өзара әрекеттесулер жөніндегі маман.

Ол Америка Құрама Штататтарының өзінің стратегиясы мен әдістемесін ұзақ уақыт бойы өзгертпей келетінін, яғни олардың тек таңдаулы журналистермен және ҮЕҰ өкілдерімен тілдесуге, дөңгелек үстелдерге және жеке тұлғалардың сапарларын ұйымдастыруға артықшылық беретінін атап өтті. Бұл жағдайға қатысты Ерлан Асқарбеков: «Осындай жағдайлардан кейін қытайлық тараптың жандануы байқалады, ол өз елінің бейнесін достық және сенімді серіктес ретінде жиі «сатуға» тырысады.  Осы мақсатта біздің журналистер мен танымал блогерлердің Қытайға пресс-сапарлары ұйымдастырыла бастады. Жақында «Бір белбеу – бір жол» Қытай бағдарламасына қатысушы елдер редакторларының саммиті өтті. Дегенмен де, бұл саммиттің қалай өтіп, қалай болғаны туралы ешнарсе белгісіз. Табиғи және қандай да бір күштердің ықпалынан туындап отырған үлкен синофобияға қарап,  Қытайдың үгіт-насихат пиар-машинасының жақын арада Қазақстанда да, Орталық Азияның басқа да елдерінде де табысқа жететініне күмән бар», – деп атап өтті. 

Сонымен қатар, ол АҚШ пен ҚХР арасындағы қарым-қатынастар одан әрі нашарлаған жағдайда қазақстандықтардың ҰҚКҰ-ға қарай ықыласы одан бетер ауады деген болжам айтты. Бұл жағдай әбден орын алуы мүмкін, әрине егер Мәскеудің қандай да бір сайқымазағы бір сәтте қазақ халқының ұлттық сезімдерін қорлап, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығына күмән келтірмесе... 


8998 просмотров

Страны Центральной Азии разминировали границы, но не готовы объединяться

О чем говорили эксперты на «круглом столе» об интеграции

Фото:shutterstock

Прошедшее в первый день работы XVI Евразийского медиафорума заседание «круглого стола» по вопросам интеграции стран Центральной Азии сумело удивить – ряд заявлений зарубежных экспертов явно тянут на сенсацию, считает специальный корреспондент «Курсива» Анатолий Иванов-Вайскопф. 

Из заявленных в анонсе участников дискуссии в обсуждении злободневного для Центральной Азии вопроса не участвовал разве что представитель Китая. По неизвестным причинам профессор Чжуанчжи Сунь, который является директором авторитетного в КНР Института по изучению России, Восточной Европы и Центральной Азии, заранее заготовленное ему кресло за «круглым столом» так и не занял. Впрочем, достаточно высокий статус других спикеров первого заседания XVI Евразийского медиафорума изначально предполагал, что можно будет услышать немало интересного. Так и произошло. Отдельные заявления участников панельной сессии оказались столь оригинальными, что слушатели не раз делали удивленные глаза и разводили руками. 

История на новый лад

Первым, еще на стадии обозначения наиболее важных для региона проблем одной фразой, дал пищу для размышлений эксперт из Таджикистана.

«К началу третьего десятилетия XXI века все государства Центральной Азии приобрели национальный статус. Все государства нашего региона решили свои вопросы и стали полноправными участниками международных отношений. В этих условиях нам надо разработать новую стратегию взаимоотношений. Я больше чем уверен, что третье десятилетие будет десятилетием государств Центральной Азии!» – смело заявил доктор политических наук, профессор кафедры международных отношений и дипломатии Российско-Таджикского университета Хомид Саидов

Свое мнение высказал советник президента Казахстана, политолог Ерлан Карин. «Главный вопрос, что стоял и стоит сейчас перед регионом, – это запуск активного диалогового процесса, инициатива которого исходила именно от нашей страны, от Казахстана. Не случайно в прошлом году по инициативе первого президента Казахстана в столице нашей страны состоялась рабочая консультативная встреча лидеров стран Центральной Азии», – подчеркнул казахстанский политолог, заметив, что в настоящий момент важно обеспечить взаимодействие между странами на постоянной основе.

Правда, наверное, у наших соседей по региону будут небольшие уточнения по процедурному вопросу. До последнего времени считалось, что инициатива о проведении консультативных встреч глав государств региона принадлежит президенту Узбекистана Шавкату Мирзиееву. Во всяком случае, на официальном сайте президента Республики Казахстан в информацию об этой встрече никаких изменений пока не вносили.

«Да ладно» и «не может быть»  

Дальше стало еще интереснее. Возникло впечатление, что приглашенные на «круглый стол» эксперты особого желания дискутировать между собой не испытывают. Куда важнее для них было донести свою подготовленную позицию по вопросу интеграции государств Центральной Азии и роли региона в мировом сообществе. В ряде случаев вслед за озвучиванием таких «заготовок» со зрительских мест периодически слышались вопросительные возгласы вроде «да ладно?», «это серьезно?!» и «кто бы мог подумать?». Например, легкий гул прокатился по залу после замечания эксперта – консультанта Национального института стратегических исследований Кыргызстана Шерадила Бактыгулова о преимуществах Центральноазиатского региона.

«Мне хочется напомнить, что Центральная Азия – это тот регион постсоветского пространства, на котором не случилось военных конфликтов. Это тот регион, где не было гражданской войны, где не было какого-либо противостояния. Это самый спокойный регион», – заметил эксперт из Кыргызстана, явно не обращая внимания на замечания со стороны зрителей, отнюдь не тихо напомнивших о событиях в Оше и Таджикистане. 

Хотя чему удивляться, если упомянутый выше таджикский эксперт Хомид Саидов настолько оригинально охарактеризовал каждую страну Центральной Азии, что наблюдавшие из зала за ходом условной дискуссии политологи главным образом из Алматы, Ташкента и Бишкека стали нервно покашливать.

«В рамках Центральной Азии нам надо придумывать какой-то общий проект. Но речь не идет о какой-то интеграции. Мы уже как-то создавали одну интеграцию. Она не получилась. Мы взяли и сами расформировали ее! А сейчас третье десятилетие XXI века и каждое государство имеет хорошие возможности для своего развития. Казахстан – самая продвинутая страна. Узбекистан – самое гигантское по своим возможностям государство. Туркменистан имеет самый хороший международный статус. У Кыргызстана с его демократическими преобразованиями есть положительный имидж. Наконец, Таджикистан располагает огромными гидроэнергетическими ресурсами», – заявил таджикский эксперт, подчеркнув, что вопрос об интеграции сейчас ставить нельзя, а надо говорить об усилении сотрудничества в двустороннем и многостороннем форматах. 

Ташкент к интеграции не стремится

На этом «интересности» не завершились. Пожалуй, впервые на международном уровне представитель правительства Узбекистана фактически признал ошибки своей страны, допущенные в период правления Ислама Каримова. Автором пусть небольшой, но сенсации стал начальник отдела Информационно-аналитического центра международных отношений МИДа Республики Узбекистан Мурад Узаков, который заявил: «Наш президент – уважаемый Шавкат Миромонович Мирзиеев – обозначил главным внешнеполитическим приоритетом Центральную Азию. Это было очень обдуманным решением, потому что после распада СССР в течение последующих 20 лет политические амбиции действительно сдерживали взаимодействия со странами Центральной Азии». 

После этих слов зал притих, что вполне естественно, поскольку позиция Узбекистана во многом определяет возможные интеграционные процессы в Центральноазиатском регионе. Так вот, из последующих слов Мурада Узакова выяснилось, что официальный Ташкент к интеграции не стремится. «Узбекистан вообще не использует слово «интеграция». Мы предпочитаем говорить о сотрудничестве, кооперации,  взаимодействии на выгодной для всех сторон основе. Потому что интеграция предполагает передачу полномочий наднациональным институтам», – заметил эксперт из Ташкента, подчеркнув, что Узбекистан разработал платформу, которая уже начала реализовываться и в ближайшее время позволит решать приоритетные комплексные вопросы по совместному развитию стран региона. 

Томирис и деньги

По идее, на этом дискуссию о региональной интеграции в Центральной Азии можно было начать потихоньку сворачивать. Тем более что и представитель Таджикистана где-то в сердцах проронил фразу, что само слово «интеграция» пугает его страну. Но еще не все приглашенные на «круглый стол» эксперты высказали свою позицию на эту животрепещущую тему. Такую возможность им предоставили, и в результате довелось услышать довольно-таки оригинальные призывы к интеграционным процессам в регионе.

«Хочу напомнить, что мы находимся на территории, где было создано первое в мире, говоря современным языком, интеграционное объединение. Именно здесь – на территории современного Казахстана. И называлось оно – Великий скифский союз. И возглавляла его женщина –  национальная героиня современного Казахстана – царица Томирис!» – певуче растягивая гласные, заметила советник Союзного государства России и Беларуси, профессор Мария Валовая.

По ее мнению, странам Центральной Азии есть смысл интегрироваться, но в рамках… Евразийского Экономического союза, идее создания которого в этом году исполнится 25 лет. 

Естественно, предложение эксперта из России понравилось не всем участникам «круглого стола». Представители других стран вспомнили о выгодных предложениях Китая с его «поясом-путем», об опыте стран Персидского залива, где локомотивами взаимовыгодного сотрудничества выступают Саудовская Аравия и Объединенные Арабские Эмираты. Наконец, об успешном взаимодействии между собой Японии и Южной Корее. В какой-то момент показалось, что еще немного, и эксперты начнут соскакивать со своих мест, дабы уже не только словами доказать свою правоту. Возникшие было страсти остудило очень эмоциональное выступление бывшего члена Палаты представителей США Курта Уэлдона, внешне похожего на президента ФРГ Франка-Вальтера Штайнмайера, который заметил, что для любых реформ необходимы деньги. «Америка сейчас процветает. Нет практически безработицы. Всего 3%! Все зарабатывают деньги. У нас много состоятельных людей. В Америке самые лучшие технологии», – подчеркнул Курт Уэлдон, отметив, что чаще всего люди сами определяют, что им выгодно, а что нет. Главное, чтобы им не мешали государственные структуры. 

Главное – не допустить отката

Окончательную же точку в дискуссии поставил Ерлан Карин. «Не должно быть каких-то завышенных ожиданий. Интеграция, союз – наименее вероятные сценарии на данный момент. Это что-то пока несбыточное. Но разговоры о сотрудничестве, о взаимодействии и о той же интеграции, безусловно, нужны. Давайте будем объективными и спросим себя: когда начались все эти разговоры? Последние два-три года, когда пошла новая интенсификация двухсторонних отношений. А что было до этого? До этого у нас были заминированные границы! У нас было много нерешенных пограничных вопросов, которые могли стать детонатором очень серьезных конфликтов», – заявил советник президента Казахстана, особо отметив, что в настоящий момент через встречи на различных уровнях важно не допустить отката во взаимоотношениях между странами, который наблюдался еще четыре года назад.        
 

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Депозиты в какой валюте вы предпочитаете?

Варианты

Цифра дня

старше 20 лет
половина продаваемых авто в Казахстане

Цитата дня

Земля должна принадлежать тем, кто на ней работает. Земля иностранцам продаваться не будет. Это моя принципиальная позиция

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций