1305 просмотров

Национальную платежную систему Казахстана в ближайшие годы не реализуют

Об этом заявили эксперты

Фото: Аскар Ахметуллин

Полная реализация программы развития национальной платежной системы Казахстана (НПС) в ближайшие годы не предвидится, считают эксперты, опрошенные агентством «Интерфакс-Казахстан».

Как сообщили агентству в АО «Евразийский банк», учитывая международный опыт и непростую ситуацию в период пандемии, полная реализация данного проекта в ближайшие годы невозможна.

«Все зависит от создания благоприятных условий от регулятора как в части надзора, так и в части привлекательных ставок по взаиморасчетам. Немаловажную роль играет доверие населения к новым продуктам, которые будут создаваться на базе НПС», - поясняют в финорганизации.

При этом подчеркивают, что в настоящее время объем безналичных операций стремительно растет и интерес государства в участии и регулировании данного рынка путем создания национальной платежной системы понятен и логичен.

 «Важно понимать, что международные платежные системы (МПС) создавались годами, их правила и мандаты претерпели немало изменений, прежде чем они стали соответствовать требованиям безопасности и потребностей клиентов. Амбициозные планы государства должны быть подкреплены конкурентными условиями, одинаковыми для всех участников рынка, при этом,  участие в национальном проекте должно быть добровольным, а не принудительным, и только в данном случае возможно полноценное развитие платежной системы», - отмечают в банке.

Указывается, что работа по освещению НПС должна проводиться не только с банками второго уровня (БВУ), но и с населением, чтобы были понятны и прозрачны межбанковские операции.

«Необходимо понимать первостепенную цель регулятора в создании НПС. Если это борьба с теневой экономикой и тотальный контроль всех операций, то тарифные ставки могут не сильно отличаться от действующих комиссий. Если НПС создается в целях развития безналичных операций в стране, то возможно ожидать снижения текущих ставок и конкурентных условий для местных участников рынка», - комментируют в финорганизации.

В АО «Банк ЦентрКредит» (БЦК) прогнозируют, что внедрение национальной платежной системы займет не менее 5 лет.

«Внедрение проекта потребует развертывания необходимой инфраструктуры и создание среды для использования карт, в том числе и за рубежом. В России,  Белоруссии, Узбекистане, Киргизии, Таджикистане уже существуют свои национальные платежные системы. Они показали свою работоспособность, отвечают требованиям запросов своих стран. Данные примеры показывают, что внедрение национальных систем реализуемо, главное определить основную цель», - считают в БЦК.

В БЦК отмечают, что внедрение такого проекта является высокозатратным.

«(Внедрение - ИФ-К) требует значительных сумм инвестиций для всех участников, как для государства, так и для банков и бизнеса. Потребуется разработка национального стандарта работы системы, сертификация всех банкоматов и POS-терминалов. Дополнительно для клиентов возникнут трудности в выборе нужного продукта - какую карту в итоге выбрать, какой платежной системы, в чем разница и выгода», - поясняют в банке. 

Вместе с тем, генеральный директор ТОО «DAMU Capital Management» Мурат Кастаев не видит никакой необходимости в создании национальной платежной системы.

«Наш внутренний рынок слишком мал, чтобы обеспечивать его эффективное развитие и окупаемость. Сейчас же у государства в целом и Нацбанка в частности есть спектр более насущных и приоритетных проблем, в свете спада в экономике, растущей безработицы и инфляции, падения доходов населения и обеспечения стабильности национальной валюты. Таким образом, создание национальной платежной системы не входит даже в топ-15 или топ-20 наиболее важных задач в финансовой и экономической повестке дня государства», - подчеркивает Кастаев.

Он отмечает, что наличие собственной платежной системы важно для финансовой и экономической безопасности государства, однако стоит вопрос в стоимости и экономической целесообразности такой системы.

«Сейчас в Казахстане в основном используются лидирующие платежные системы в мире - американские компании Visa и MasterCard. Также в свете растущей экономической и финансовой мощи Китая в мире активно растет и система Union Pay. Использование казахстанскими банками международных платежных систем позволяют их держателям осуществлять переводы как внутри Казахстана, так и по всему миру, а также использовать карточки для расчетов по международным онлайн-покупкам и во время личных и деловых поездок за границу», - сообщает Кастаев.

По его мнению, для внедрения и популяризации НПС государству нужно сделать так, чтобы пользование этими карточками было выгодным как для бизнеса, так и для населения.

 «Для бизнеса можно значительно снизить комиссии банков (через субсидирование государства) при оплате национальными картами, а для населения - снизить или убрать комиссии по выпуску и ежегодному обслуживанию таких карт, опять же компенсируя выпадающие расходы банков», - уточняет Кастаев.

При этом внедрение НПС, как считает он, не приносит прямой финансовой и экономической выгоды государству.

«По собственной воле эти карты граждане вряд ли будут выбирать, и государство может принудительно перевести на них пенсионеров, бюджетников и квазигосударственный сектор. Все потенциальные выгоды по снижению тарифов и комиссий государству придется взять на себя, что тоже не очень разумно в свете дефицита бюджета и необходимости сокращения государственных расходов», - резюмирует Кастаев.

В январе глава Нацбанка Казахстана Ерболат Досаев сообщал, что регулятор совместно с Агентством по регулированию и развитию финрынка и правительством до 1 октября 2020 года разработает программу развития национальной платежной системы для борьбы с теневой экономикой и повышения доли безналичных расчетов. По его словам, национальная платежная система будет выстраиваться на взаимовыгодной основе для всех заинтересованных сторон.

banner_wsj.gif

7 просмотров

Қазақстан ең танымал индикаторды немен алмастырады?

«Курсив» еліміз LIBOR индикаторынан кетуге қалай дайындалып жатқанын зерттеп көрді

Иллюстрация: Сатоши Камбаяшш

2021 жылдан кейін әлемдік индикаторлардың бірі  – LIBOR өз қызметін тоқтатады. Банктердің осы индикаторға байланған несие келісімдерін қайта рәсімдеп үлгеруіне бір жыл ғана уақыты бар. 

London Interbank Offered Rate (LIBOR) –банкаралық несие нарығындағы ең танымал, 20 жылдан бері әлемдік қаржы нарығындағы қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемеде бағдар ретінде ұстанатын лондондық ставка. 

LIBOR-ды ірі халықаралық банктердің баға белгіленімі негізінде  ICE Benchmark Administration компаниясы есептейді. Индикатор негізгі бес валюта үшін есептеледі және әр валюта бойынша  1 апта, 1 ай, 2 ай, 3 ай, жарты жыл және бір жыл – «овернайт» мерзіміне индикативті пайыздық мөлшерлеме саналады. 

2008-2016 жылдары бірқатар банктер LIBOR-ды ессептеу үшін бір пайыздық мөлшерлемені ұсына отырып, нақты шарттарында өзгесін қолданып отырғаны белгілі болған. Осыған байланысты дамыған елдердің регуляторлары мен халықаралық ұйымдар LIBOR-дан бас тартып, балама индикаторларды қолдану туралы бастама көтерген. Бұл ретте Британ қаржылық қадағалау басқармасы (FCA) 2021 жылдан банкаралық LIBOR мөлшерлемесін жариялауды тоқтатуы мүмкін екенін аңғартты. Енді бүкіл банктер қазірден бастап оған балама болатын индикатор іздеуде. 

Қазіргі кезде LIBOR-дың орнын басуы мүмкін тәуекелі төмен  (risk-free rates, RFR) бірнеше балама, овернайт индекс бар. Secured Overnight Financing Rate (SOFR) – долларлық қарыздар, деривативтер және қарыздық міндеттемелер үшін, Sterling Overnight Index Average (SONIA) – фунт стерлинг келісімшарттары үшін, Euro Short-Term Rate (€STR) – еуродағы келісімшарттар үшін және т.б. қолданылады.

Жаңа индикаторлардың тәуекелі төмен саналады, өйткені, біріншіден, бір күндік келісім бойынша есептеледі, несие тәуекелі үшін үстемақы есептелмейтіндіктен пайыздық мөлшерлеменің жалпы динамикасын біршама нақты көрсетеді. Одан бөлек RFR толығымен белгілі бір мерзімде  жасалған келісімдер туралы ақпаратқа негізделген,  ал овернайт сегменті қаржы нарығының ең өтімді және тұрақты сегменті саналады.  Мәселен долларлық SOFR күнделікті өтімділігі 800 млрд доллардан асатын нарыққа негізделген. 
Ресейдің орталық банкі өткен аптада LIBOR-ды алмастыра алатын жеті шетелдік пайыздық индикатор тізімін жариялады. Тізімде көрсетілген индикаторлар Халықаралық бағалы қағаздар жөніндегі комиссия ұйымының (IOSCO) қаржы индикаторларына қажетті қағидаттарға сәйкес келеді. 

Ұлттық банк kursiv.kz-ке берген жауабында реттеуші LIBOR ставкасын Effective Federal Funds Rate (EFFR) ставкасына ауыстырғанын хабарлады.

EFFR– бұл АҚШ Федералды резерв жүйесіндегі банктердің артық резерві есебінен туындайтын банкаралық несиенің орташа  өлшемді мөлшерлемесі.

Осы ретте регулятор АҚШ ФРЖ-сы құрған комитет LIBOR-ға балама ретінде SOFR-ты үсынып отырғанын еске салып өтті.

«Дегенмен, EFFR есебі нарықтық келісімдердің көп бөлігін қамтиды, оған қоса біршама репрезентативті және SOFR мөлшерлемесімен салыстырғанда  аса құбылмалы емес»,– деп атап Ұлттық банктің баспасөз қызметі.

LIBOR-дың өзге баламаларын ұсыну мәселесі бойынша ҰБ Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгінуге кеңес берді. Ал агенттік болса LIBOR-ға қатысты мәселелер ведомствоның құзыретіне кірмейді деп жауап беріп, бұл сұрақты Ұлттық банкке қоюды ұсынды.

Осы ретте KASE-нің баспасөз қызметі биржа Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ), Ұлттық банк, Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы және екінші деңгейлі банктермен бірлесе отырып,  жергілікті қаржы нарығына қатысушылар үшін пайыздық мөлшерлеме бағдары ретінде қызмет етуге қабілетті бенчмарк құру жөнінде жұмыс істеп жатқанын хабарлады. 

Мұндай бенчмарк қызметін  қазір TONIA (tenge OverNight Index Average) индикаторы атқарып тұр, ол мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша автоматты РЕПО нарығында жасалған, бір күндік РЕПО мәмілелерінің орташа кірістілік ставкасын білдіреді.

«Кеңесу барысында TONIA-ның репрезентативтілігін арттыру үшін аталған индикатордың есебіне өзгеріс енгізу талқыланады. Жұмыс әлі біткен жоқ, жаңа индикатор  биыл жыл соңына таман іске қосылады»,– деп атап өтті KASE баспасөз қызметі.

Халықаралық есеп айырысу банкінің дерегі бойынша, 2018 жылдың ортасында бүкіл әлемде LIBOR  индикаторын пайдаланатын қаржы келісім-шарттарының көлемі шамамен $400 трлн құраған. Тәуелсіз сарапшы, «Синий Маркс» білім беру платформасының негізін қалаушы Эльдар Шамсутдинов Қазақстанда LIBOR-ге байланған келісім-шарттардың үлесі төмен, өйткені жергілікті қарыз алушылардың сыртқы қарызы аз деп пайымдайды.

«LIBOR бірнеше банк қатысатын клубтық мәмілелер кезінде ескерілетін еді. Ал Қазақстанда мұндай мәмілелер жоқ десек те болады. LIBOR-ды пайдалану мәмілені құрылымдауды қиындатын жіберетіндіктен, оны елдің бәрі қолданыла алмаған соң, бекітілген мөлшерлемені пайдалануды жөн көреді»,– дед ол. 

Еліміздегі ең ірі банктердің бірі – Халық банк өз келісім-шарттарын бір сараптап қойғанын мәлімдеді.

«Банк активтері бойынша да, міндеттемелері бойынша да пайыздық мөлшерлемесі құбылмалы келісім-шарттардың саны аз», – деді қаржы ұйымының баспасөз қызметі. 

Банк бұндай келісім-шарттардің саны жайлы нақты мәлімет бермеді. Банктің 2019 жылғы шоғырландырылған қаржы есебінің деректері бойынша, өткен жылдың аяғында банктің қаржы институттары алдындағы міндеттемелерінің 86%-ы қазақстандық банктерден алынған қарыз (репо келісімдері бойынша қарызды қоса алғанда) бен экономиканың жекелеген секторларын мемлекеттік қолдау бағдарламалары шеңберінде мемлекеттік даму институттарынан тартылған қарыздан тұрды.

«Бұл жағдайды бүкі әлем басынан өткереді, елдің бәрі соған дайындалып жатыр. Тіпті келісімдерді қайда жасау қажет болса да, ол дер уақытында, еш ауыртпалықсыз өтеді», – делінген Халық банктің ресми жауабында.

Банк  келісім-шарттарды қайта жасау 2021 жылы басталуы мүмкін деп пайымдайды. 
Осы ретте Эльдар Шамсутдинов даму банктері индикаторлардың жаһандық реформасы нәтижесінде несие беру шарттарын қайта қарауы мүмкін санайды.

"Олар валютаның эмитент-елдегі индикаторын пайдалананатын шығар. Яғни, егер несие АҚШ-тан алынаты болса, онда SOFR қолданылады", - деді ол.

2019 жылдың қазан айында ЕҚДБ Ұлттық банкпен бірлесе отырып, LIBOR-дан кейінгі кезең туралы семинар өткізген. Осы іс-шараның регулятордың сайтында жарияланған хаттамасында ЕҚДБ  банктерге LIBOR ставкасын неғұрлым транспарентті, репрезентативті және қатаң бақыланатын бағдармен ауыстыруды ұсынған.

LIBOR ставкасын ЕҚДБ және Еуразиялық Даму Банкі (ЕАДБ) және Азия Даму Банкі (АДБ) қарыз беру кезінде пайдаланады. Материал жарыққа шыққанға дейін бірде-бір даму институтты "Курсивтің" сауалына жауап берген жоқ.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg