19159 просмотров

Нацбанк Казахстана намерен перестроить систему кредитных бюро

Если этот проект удастся воплотить в жизнь, то один из конфликтов интересов внутри регулятора будет исчерпан

Как стало известно «Курсиву», вопрос о создании новой, двухуровневой системы кредитных бюро уже дважды обсуждался участниками рынка на площадке Ассоциации финансистов Казахстана (АФК). «Первый уровень – это эталонная база, где будет храниться вся актуальная информация. Второй уровень – это частные кредитные бюро, которые будут работать с потребителями информации. Пока эта конфигурация еще обсуждается», – сообщила председатель совета АФК Елена Бахмутова.

Предполагается, что функцию крупнейшего накопителя информации, содержащего в себе эталонную базу данных кредитных историй казахстанцев, будет выполнять Государственное кредитное бюро (ГКБ, 100%-ная «дочка» Нацбанка).

«Все поставщики отправляют информацию, а шлюз ее распределяет. Частные кредитные бюро работают только с рынком, а ГКБ работает только для Нацбанка», – поясняет гендиректор Первого кредитного бюро (ПКБ) Руслан Омаров. 

После глобального экономического кризиса 2009 года двухуровневая система была внедрена в Евросоюзе. Центробанк и регуляторы ЕС работают только с кредитным реестром, аналогом казахстанского ГКБ.

«Два уровня функционируют одновременно, но занимаются разными аспектами рынка. Первый – это кредитные реестры, второй – частные кредитные бюро. Реестры сосредоточиваются на крупных рисках и передают соответствующую информацию регуляторам. Этой информацией пользуются только департаменты надзорных органов для совершенствования пруденциального регулирования», – объясняет работу системы советник по управлению рисками Международной финансовой корпорации (IFC) Оскар Мадедду.

История вопроса

Первое кредитное бюро начало работать в 2006 году. Это частная организация, учредителями которой изначально выступили 14 отечественных финансовых институтов и компания Creditinfo – поставщик программного обеспечения для кредитных бюро по всему миру. По данным ПКБ, бюро располагает самой актуальной базой данных кредитных историй в Казахстане, объединяет свыше 200 поставщиков и получателей информации. В базе данных ПКБ насчитывается более 30,5 млн контрактов.

В 2012 году Нацбанк объявил о создании Государственного кредитного бюро. С этого момента началось противостояние двух организаций.

Открыто о конфликте интересов регулятора говорили только представители ПКБ, они же сетовали на неравные условия на рынке. Дело в том, что в ГКБ была передана Единая страховая база данных. Кроме того, с января 2020 года микрофинансовые организации и онлайн-кредиторы в обязательном порядке должны делиться информацией о заемщиках с ГКБ. Естественно, частного игрока такая ситуация не устраивала.

«Сейчас рынок нуждается в единой качественной базе данных. Это затрагивает не наши интересы, а интересы банковского сектора. Ведь если мы будем давать некачественную информацию, то возрастут системные риски», – объясняла ситуацию исполнительный директор ПКБ Асем Нургалиева.

Рыночная оттепель

Поддержка к частному сектору пришла откуда не ждали. Вместе со сменой главы Нацбанка изменилось и отношение к ПКБ.

«Мы чувствуем потепление. Раньше был монолог регулятора, теперь начался диалог. Текущее руководство Нацбанка прислушивается к мнению рынка и хочет выстроить правильное системное регулирование», – говорит Нургалиева.

Когда ПКБ только создавалось, в число его учредителей вошли самые большие банки того времени. Глобальный экономический кризис и внутренние потрясения сильно изменили ландшафт финансового сектора Казахстана. Изменился и состав собственников ПКБ, так как проблемные банки поглощались более крупными игроками. В настоящее время ПКБ владеют ForteBank, АТФБанк, Halyk Bank, Jýsan Bank, Банк ЦентрКредит, АО «Астана Финанс» и Creditinfo. В результате некоторые банки, не имеющие доли в ПКБ, предпочли работать с государственным бюро. По официально не подтвержденной информации, несколько месяцев назад один из банкиров обратился в Нацбанк с предложением о полном или частичном выкупе ПКБ. Возможно, регулятору эта идея не понравилась, и он инициировал разработку двухуровневой концепции рынка кредитных бюро.

«Есть слухи, что будут организовываться другие кредитные бюро, другими банками. Но это только кажется, что бюро создать просто. На самом деле это очень большие инвестиции в инфраструктуру и безопасность, – комментирует Нургалиева. – На данный момент емкость нашего рынка не предполагает целесообразность создания еще одного кредитного бюро. Есть много слухов, но они пока ничем не подкреплены».

Как ранее сообщал «Курсив», в Казахстане будут пересмотрены требования к расчету коэффициента долговой нагрузки на заемщика. Тем самым власти хотят ограничить предоставление беззалоговых кредитов гражданам с низкими доходами.

«Принимая во внимание нормативные акты, которые касаются долговой нагрузки на людей, новая концепция работы кредитных бюро особенно важна. Здесь при выдаче займов ключевую роль будет иметь корректность информации от кредитных бюро», – говорит Бахмутова. 

Ожидается, что в первых числах декабря документ о двух­уровневом рынке кредитных бюро будет согласован. Затем регулятор приступит к разработке поправок в законодательные акты.
 

banner_wsj.gif

29 просмотров

Қазақстан ең танымал индикаторды немен алмастырады?

«Курсив» еліміз LIBOR индикаторынан кетуге қалай дайындалып жатқанын зерттеп көрді

Иллюстрация: Сатоши Камбаяшш

2021 жылдан кейін әлемдік индикаторлардың бірі  – LIBOR өз қызметін тоқтатады. Банктердің осы индикаторға байланған несие келісімдерін қайта рәсімдеп үлгеруіне бір жыл ғана уақыты бар. 

London Interbank Offered Rate (LIBOR) –банкаралық несие нарығындағы ең танымал, 20 жылдан бері әлемдік қаржы нарығындағы қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемеде бағдар ретінде ұстанатын лондондық ставка. 

LIBOR-ды ірі халықаралық банктердің баға белгіленімі негізінде  ICE Benchmark Administration компаниясы есептейді. Индикатор негізгі бес валюта үшін есептеледі және әр валюта бойынша  1 апта, 1 ай, 2 ай, 3 ай, жарты жыл және бір жыл – «овернайт» мерзіміне индикативті пайыздық мөлшерлеме саналады. 

2008-2016 жылдары бірқатар банктер LIBOR-ды ессептеу үшін бір пайыздық мөлшерлемені ұсына отырып, нақты шарттарында өзгесін қолданып отырғаны белгілі болған. Осыған байланысты дамыған елдердің регуляторлары мен халықаралық ұйымдар LIBOR-дан бас тартып, балама индикаторларды қолдану туралы бастама көтерген. Бұл ретте Британ қаржылық қадағалау басқармасы (FCA) 2021 жылдан банкаралық LIBOR мөлшерлемесін жариялауды тоқтатуы мүмкін екенін аңғартты. Енді бүкіл банктер қазірден бастап оған балама болатын индикатор іздеуде. 

Қазіргі кезде LIBOR-дың орнын басуы мүмкін тәуекелі төмен  (risk-free rates, RFR) бірнеше балама, овернайт индекс бар. Secured Overnight Financing Rate (SOFR) – долларлық қарыздар, деривативтер және қарыздық міндеттемелер үшін, Sterling Overnight Index Average (SONIA) – фунт стерлинг келісімшарттары үшін, Euro Short-Term Rate (€STR) – еуродағы келісімшарттар үшін және т.б. қолданылады.

Жаңа индикаторлардың тәуекелі төмен саналады, өйткені, біріншіден, бір күндік келісім бойынша есептеледі, несие тәуекелі үшін үстемақы есептелмейтіндіктен пайыздық мөлшерлеменің жалпы динамикасын біршама нақты көрсетеді. Одан бөлек RFR толығымен белгілі бір мерзімде  жасалған келісімдер туралы ақпаратқа негізделген,  ал овернайт сегменті қаржы нарығының ең өтімді және тұрақты сегменті саналады.  Мәселен долларлық SOFR күнделікті өтімділігі 800 млрд доллардан асатын нарыққа негізделген. 
Ресейдің орталық банкі өткен аптада LIBOR-ды алмастыра алатын жеті шетелдік пайыздық индикатор тізімін жариялады. Тізімде көрсетілген индикаторлар Халықаралық бағалы қағаздар жөніндегі комиссия ұйымының (IOSCO) қаржы индикаторларына қажетті қағидаттарға сәйкес келеді. 

Ұлттық банк kursiv.kz-ке берген жауабында реттеуші LIBOR ставкасын Effective Federal Funds Rate (EFFR) ставкасына ауыстырғанын хабарлады.

EFFR– бұл АҚШ Федералды резерв жүйесіндегі банктердің артық резерві есебінен туындайтын банкаралық несиенің орташа  өлшемді мөлшерлемесі.

Осы ретте регулятор АҚШ ФРЖ-сы құрған комитет LIBOR-ға балама ретінде SOFR-ты үсынып отырғанын еске салып өтті.

«Дегенмен, EFFR есебі нарықтық келісімдердің көп бөлігін қамтиды, оған қоса біршама репрезентативті және SOFR мөлшерлемесімен салыстырғанда  аса құбылмалы емес»,– деп атап Ұлттық банктің баспасөз қызметі.

LIBOR-дың өзге баламаларын ұсыну мәселесі бойынша ҰБ Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгінуге кеңес берді. Ал агенттік болса LIBOR-ға қатысты мәселелер ведомствоның құзыретіне кірмейді деп жауап беріп, бұл сұрақты Ұлттық банкке қоюды ұсынды.

Осы ретте KASE-нің баспасөз қызметі биржа Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ), Ұлттық банк, Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы және екінші деңгейлі банктермен бірлесе отырып,  жергілікті қаржы нарығына қатысушылар үшін пайыздық мөлшерлеме бағдары ретінде қызмет етуге қабілетті бенчмарк құру жөнінде жұмыс істеп жатқанын хабарлады. 

Мұндай бенчмарк қызметін  қазір TONIA (tenge OverNight Index Average) индикаторы атқарып тұр, ол мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша автоматты РЕПО нарығында жасалған, бір күндік РЕПО мәмілелерінің орташа кірістілік ставкасын білдіреді.

«Кеңесу барысында TONIA-ның репрезентативтілігін арттыру үшін аталған индикатордың есебіне өзгеріс енгізу талқыланады. Жұмыс әлі біткен жоқ, жаңа индикатор  биыл жыл соңына таман іске қосылады»,– деп атап өтті KASE баспасөз қызметі.

Халықаралық есеп айырысу банкінің дерегі бойынша, 2018 жылдың ортасында бүкіл әлемде LIBOR  индикаторын пайдаланатын қаржы келісім-шарттарының көлемі шамамен $400 трлн құраған. Тәуелсіз сарапшы, «Синий Маркс» білім беру платформасының негізін қалаушы Эльдар Шамсутдинов Қазақстанда LIBOR-ге байланған келісім-шарттардың үлесі төмен, өйткені жергілікті қарыз алушылардың сыртқы қарызы аз деп пайымдайды.

«LIBOR бірнеше банк қатысатын клубтық мәмілелер кезінде ескерілетін еді. Ал Қазақстанда мұндай мәмілелер жоқ десек те болады. LIBOR-ды пайдалану мәмілені құрылымдауды қиындатын жіберетіндіктен, оны елдің бәрі қолданыла алмаған соң, бекітілген мөлшерлемені пайдалануды жөн көреді»,– дед ол. 

Еліміздегі ең ірі банктердің бірі – Халық банк өз келісім-шарттарын бір сараптап қойғанын мәлімдеді.

«Банк активтері бойынша да, міндеттемелері бойынша да пайыздық мөлшерлемесі құбылмалы келісім-шарттардың саны аз», – деді қаржы ұйымының баспасөз қызметі. 

Банк бұндай келісім-шарттардің саны жайлы нақты мәлімет бермеді. Банктің 2019 жылғы шоғырландырылған қаржы есебінің деректері бойынша, өткен жылдың аяғында банктің қаржы институттары алдындағы міндеттемелерінің 86%-ы қазақстандық банктерден алынған қарыз (репо келісімдері бойынша қарызды қоса алғанда) бен экономиканың жекелеген секторларын мемлекеттік қолдау бағдарламалары шеңберінде мемлекеттік даму институттарынан тартылған қарыздан тұрды.

«Бұл жағдайды бүкі әлем басынан өткереді, елдің бәрі соған дайындалып жатыр. Тіпті келісімдерді қайда жасау қажет болса да, ол дер уақытында, еш ауыртпалықсыз өтеді», – делінген Халық банктің ресми жауабында.

Банк  келісім-шарттарды қайта жасау 2021 жылы басталуы мүмкін деп пайымдайды. 
Осы ретте Эльдар Шамсутдинов даму банктері индикаторлардың жаһандық реформасы нәтижесінде несие беру шарттарын қайта қарауы мүмкін санайды.

"Олар валютаның эмитент-елдегі индикаторын пайдалананатын шығар. Яғни, егер несие АҚШ-тан алынаты болса, онда SOFR қолданылады", - деді ол.

2019 жылдың қазан айында ЕҚДБ Ұлттық банкпен бірлесе отырып, LIBOR-дан кейінгі кезең туралы семинар өткізген. Осы іс-шараның регулятордың сайтында жарияланған хаттамасында ЕҚДБ  банктерге LIBOR ставкасын неғұрлым транспарентті, репрезентативті және қатаң бақыланатын бағдармен ауыстыруды ұсынған.

LIBOR ставкасын ЕҚДБ және Еуразиялық Даму Банкі (ЕАДБ) және Азия Даму Банкі (АДБ) қарыз беру кезінде пайдаланады. Материал жарыққа шыққанға дейін бірде-бір даму институтты "Курсивтің" сауалына жауап берген жоқ.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg