Перейти к основному содержанию

476 просмотров

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң жобасы бойынша жұмыс неге тоқтап тұр?

Берешек көлемі қомақты болса да, мемлекет заңды қабылдауға асығар емес

Фото: Depositphotos

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң жобасы бойынша жұмыс қайтадан тоқтап тұр. Бұл құжаттың көрмегені жоқ десек те болар, 2015 жылы «Ақ жол» партиясы борышкерлерді қаржылық оңалту жүйесін әзірлеп, кейін бұл бастаманы Қаржы министрлігі іліп әкеткен еді, енді мемлекеттік орган да үнсіз қалды.

Ұлттық банктің дерегі бойынша, жеке тұлғаларға берілген банк несиелерінің құрылымында төлем мерзімі 90 күннен асып кеткен қарыздың үлесі 9,5 пайызды құрайды. Сарапшылар бұлардың барлығы потенциалды банкрот тұлғалар деп тұжырымдайды. Халықтың қарызға белшесінен батқанына қарамастан, мемлекет борышкерлерді оңалту жөніндегі заңды қабылдауға асығар емес. 

Өз үйім – өлең төсегім

«Аталмыш жоба бойынша жұмыс ипотекалық несиелеудің: мерзімі өткен қарызды алғашқы сатысында қайта құрылымдауға мүмкіндік беру, проблемалық қарызды сотқа дейін реттеу құралдарын көбейту және қарыз міндеттемелерді қамтамасыз ету тәсілі ретінде кепіл институтын қалпына келтіруге бағытталған жаңа ережелердің енгізілуі себепті тоқтап тұр,– деді депутаттар сауалына жауап берген Қаржы министрі Әлихан Смайылов, – Банкроттық институтын енгізу мәселесі соттан тыс өндіріп алу тетігінің іс жүзіндегі тиімділігі бағаланғаннан кейін ғана қарастырылады». 

Қаржы министрлігінің жобасы борышкерлер мәселесін екі түрлі жолмен шешуді ұсынады: сотқа дейін және сот арқылы. 

Министрлік өкілдері  сотқа дейінгі рәсім борышкер мен кредиторлардың жинақталған қарызды қайта құрылымдау және оны бес жыл ішінде біртіндеп төлеу шарттары туралы ерікті келісіміне негізделеді деп хабарлады. Ал мәселе сот арқылы шешілер болса, борышкердің барлық дүние-мүлкі сатылып, одан түскен қаржы кредиторлармен есептесуге жұмсалады немесе борышкердің ешбір мүлкі жоқ екені расталады. Бұл ретте адамдар қандайда бір төлем жасаудан босатылады, алайда барлық дүние-мүлкінен айырылады. 

Қаржылық ортадағы сенімді дереккөз, Қаржы министрлігі егер бұл борышкердің жалғыз баспанасы болса, оны сот шешімі арқылы сатуды заң жобасынан алып тастағанын айтады. Ал банкирлер шенеуніктермен дауласуды баяғыда-ақ қойып, «бұндай жағдайда ипотекалық несие бере алмаймыз» деп қысқа қайырған. Осы ретте мемлекеттік бағдарламалардың орындалмай қалу қаупі шенеуніктердің көңілін су сепкендей басқанымен, жеке тұлғаларды қаржылық оңалту жөніндегі заң жобасын ұсынған партия мүшелерін тоқтатпақ емес.

«Ақ жолдың» нұсқасы

«2015 жылы біз ұсынған заң жобасы қабылданбады, өйткені оны ведомствоаралық комиссия қолдамады. Біз үкімет ұсынатын нұсқаны күтпей-ақ, қолда бар құжатқа қазіргі жағдайды ескере отырып бірқатар өзгерістер енгізіп, қайта ұсынатын боламыз»,– деп өз жоспарларымен бөлісті «Ақ жол» фракциясының депутаты, Мәжілістің Қаржы және бюджет комитеті мүшесі Дәния Еспаева.

Парламенттегі қызметіне дейін Дәния Еспаева ханым 30 жылдан аса еліміздің банк жүйесінде жұмыс істеген, соның ішінде 17 жылында Әлем банк пен БТА банкте жоғары лауазымды қызмет атқарған. 

Депутаттың айтуынша, заң жобасы ең алдымен азаматтардың төлем қабілетін қалпына келтіруге бағытталған. 
«Біздің мақсатымыз – адамның қарызын жабуына мүмкіндік беру. Әртүрлі банктен бірнеше қарыз алған кісілер көп. 

Кредиторлар олардың өтінішін кері қайтарады,  өйткені бір банк қарызды қайта құрылымдағанымен, екінші банк ондай қадамға бармауы мүмкін екенін түсінеді. Сондықтан сотқа дейін борышкерді банкрот деп танып, оның бүкіл банк алдындағы қарызын өтеу кестесін түзіп беретін құзыретті орган немесе тұлға болуы керек»,– деп түсіндірді Еспаева ханым. 

Осындай оңалту жоспары клиенттің банк алдындағы берешегін 10 жыл ішінде өтеумен қатар, дүние-мүлкін сақтап қалуға мүмкіндік береді. 

«Заңда банкрот пен оның қамқорындағы адамдардың ең төменгі күнкөріс деңгейі қарастырылады. Қазіргі кезде сот орындаушылары борышкер жалақысының 50 пайызынан аспайтын төлем санап береді, алайда осы 50 пайыз оның отбасын асырауына жетуі екіталай»,– деп пайымдайды депутат. 

Оңалту шарасы бастала салысымен, бүкіл айыппұл пен өсімақы өсімі тоқтатылады. Әкімшінің міндетіне (жоба авторларының пайымдауынша, бұл міндет Қаржы министрлігіне жүктелмек) банкроттың барлық дүние-мүлкі, есепшоттары мен міндеттемелері туралы бүкіл ақпаратты тексеру кіреді. Сондай-ақ,  борышкердің төлем қабілетін тексеріп, әр кредитормен қарыз өтеу кестесі жөнінде келіседі.

«Бұл заң кредиторларға да, борышкерлерге де ыңғайлы болуы тиіс. Мәселен, оңалту шараларынан бұрын борышкер банкке барып, сотқа дейін бір мәмілеге келуге тырысуын талап етіп отырмыз. Банк осындай өтінішті қарастыруға міндетті. Егер банк мәселені сотқа дейін шешуден бас тартса және оның еш негізі болмаса, онда борышкер уәкілетті органға жүгініп, оңалту шараларын жүргізуді сұрай алады. Мәселе бұл жерде де шешілмесе, онда сотқа баруға тура келеді», – деп депутат заң жобасын түсіндіріп өтті.

Заңгер сараптамасы

Қаржы заңгері Евгений Сейпульник жалпыхалықтық табыс жариялау басталмайынша, жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң еш нәтиже бермейтініне сенімді. Өйткені жалақысын конвертпен алатындардың қатары әлі де көп. 

«Жеке тұлғалар банкроттығын енгізу үшін азаматтық, әкімшілік, салық және қылмыстық саладағы құқықтық қатынастарды қайта қарау қажет»,– дейді сарапшы. – Адамды банкрот деп тану жүйесі жоқ. Кредиторлардың шығынын кім, қалай өтейтіні белгісіз. Айталық бүгін сіз жұмыссыз қалып, сізді банкрот деп таныды делік, ал сіздің мал-мүлкіңізді сатып үлгерген жоқ. Біраз уақыт өткен соң жаңа жұмысқа орналасып, қарызды төлеуге шамаңыз келеді. Сона не істемек?».

Десе де заңгер азаматтардың қаржылық төлем қабілетін қалпына келтіру туралы заң біздің қоғамға баяғыдан керек деп тұжырымдайды. 

«Бұндай құжат қоғамдағы әлеуметтік шиеленістің  алдын алып, мемлекетті несие кешіруге кететін шығыннан босатып, банкирлердің  өз портфелін дұрыстап есептеуіне мүмкіндік берер еді. Көп жылдар бойы айтылып келе жатқан бос сөзден басқа, нақты қадам, банкроттық туралы бірде-бір заң жобасын көрген жоқпын»,– дейді Сейпульник.

Өзге елдерде қалай?

АҚШ

Жалпы борышкерді банкрот деп тануға бар-жоғы 3-4 ай кетуі мүмкін, алайда адамды банкрот деп таныған күннің өзінде бүкіл қарызы кешірілмейді. Бұндай қарызға: білім несиесі, алимент, салық бойынша кейбір қарыздар және әкімшілік айыппұл жатады. Несие картасы бойынша борыш, медициналық қызмет үшін және жеке қарызы кешіріледі. Борышкер өзін 8 жылда бір рет қана банкрот деп жариялап, банкрот деп тану процесінен өте алады. 

Ұлыбритания 

Банкрот деп танылған азамат көптеген шектеулерге тап болады. Мәселен ол енді заңгерлер қауымдастығының мүшесі, жылжымайтын мүлік агенті, конкурс басқарушысы, биржа брокері және коммерциялық құрылым басшысы бола алмайды. Мемлекеттік қызметте де осындай шектеу бар. 500 фунтов стерлингтен жоғары несие аларда немесе жаңа жұмысқа орналасар кезде өзінің банкрот мәртебесі туралы ескертуі тиіс. Бұл ретте азамат жылжымайтын мүлігінен айырылып, кез-келген материалдық кірістен төлем төлеуге мәжбүр. Дегенмен кредиторлардың зейнетақы жинағын есепке алуға құқығы жоқ. 

Жапония 

Өзін-өзі банкрот деп жариялаған азаматтар өмір бойына компания басқару, адвокат, нотариус, есепші болу құқығынан айырылады және кәмелеттік жасқа толмағандардың қамқоршысы бола алмайды. Бұндай адамдардың активін арбитражды басқарушы басқарады. Борышкер өзінде бірқатар жиһаз бен жеке қажеттілігі үшін аз-маз ақша қалдыра алады. Егер жеке көлігі мен полисінің құны 2,5 мың доллардан аспаса, олар да банкрот кісіде қалады. 

Австралия 

Бұл елде 3,5 мың доллардан астам қарызы бар кез келген жеке тұлға өзін-өзі банкрот деп жариялай алады. Оның барлық мүлігі кредиторларға өтеді, дегенмен ол қажетті құрал-жабдық,  арзан көлік, жиһаз мен тұрмыстық заттарды өзінде қалдыра алады. Сонымен қатар, өмір мен денсаулықты сақтандыру аясында жинаған қаржысын мақсатты түрде жұмсай алады, зейнетақы құқығы саталады. Егер борышкер құмар ойын ойнаса және қарызы күн сайын көбейіп жатса, онда айыппұл ретінде ықпал ету шаралары қарастырылған. Банкроттық туралы заңмен бекітілген ережені бұзған жағдайда, 3 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.

659 просмотров

Как вели себя в прошлом году курсы валют ряда постсоветских стран

И насколько поведение тенге совпало с теми или иными прогнозами годичной давности

Фото: Shutterstock

На санкции США в отношении России и Китая, политическую напряженность, скачущие цены на нефть национальные валюты Казахстана, России, Узбекистана, Азербайджана, Грузии и Украины реагировали по-разному. 

Из рассматриваемых валют укрепились в прошлом году только три – тенге, рубль и гривна. 

«На курс казахстанской валюты влияли нефть, российский рубль и Нацбанк, – говорит независимый финансовый аналитик Сергей Полыгалов. – Несомненно одно: относительно стабильная нефть стала причиной, которая не позволила тенге ослабеть выше 390 тенге за доллар и благодаря которой сформировался достаточно узкий и стабильный коридор по отношению к доллару».

За 2019 год рубль укрепился к тенге на 11,5%, с 5,52 до 6,16 тенге за рубль. «Российская валюта у себя дома в течение года показывала чудеса роста по отношению к доллару, что не смогло не отразиться и на курсе рубля к тенге. Этот рост дал возможность стабилизировать курс тенге к доллару», – считает Полыгалов.

Также, по его словам, погода на валютном рынке зависит от параметров бюджета страны, хотя регулятор постоянно заявляет о самостоятельном формировании курса тенге. «Есть определенная закономерность свободного плавания. Заключается она в том, что курс тенге достаточно свободно плавает в сторону ослабления, но сопротивляется укреплению по отношению и к доллару, и к рублю», – говорит собеседник.

Стоимость тенге формировалась на фоне роста ВВП в 4% второй год подряд и инфляции в районе 5,4%. «Все это должно было привести к большему укреплению тенге. Но бюджет страны на 2019 год рассчитывался из курса 370 тенге за доллар. Причем дефицит бюджета при этом значении должен был составить 1,6 трлн тенге. Значит, ниже этого порога курс доллара никак не может опуститься, а если его удерживать около 380 и выше, то появляется возможность немного залатать бюджетные дыры», – рассуждает Полыгалов. 

Рубль и гривна 

Российская валюта в 2019 году укрепилась почти на 6%. Этому способствовали рост цен на нефть и улучшающиеся макро­экономические показатели, такие как профицит федерального бюджета (в пределах 1,8% ВВП), стабильная ситуация со счетом текущих операций, замедление инфляции до 3,8%, снижение уровня безработицы с 5 до 4,6%, рост экономики по итогам года на 1,3–1,5%, объясняют аналитики Ассоциации финансистов Казахстана (АФК). 

«В то же время отметим и возросший интерес инвесторов к российским активам ввиду значительного снижения санкционных рисков. Российский фондовый рынок обновлял исторический максимум, а долговой – многолетний», – говорят в АФК.

В пользу рубля была и внешнеполитическая обстановка: 2019 год ознаменовался для России относительным спокойствием в санкционном вопросе. Основной поставщик запретов – США – так и не решился ввести жесткие меры в отношении госдолга РФ, что привело к резкому росту спроса на российские бумаги со стороны нерезидентов. «А это в свою очередь резко повысило спрос на рубль. Еще одна неудача США – у ЕС появилась своя точка зрения в вопросах построения отношений с Россией. Высокие котировки нефти также дали возможность рублю укрепиться по отношению к доллару», – считает Полыгалов.

Украинская валюта росла против доллара с января 2019 года, прерываясь лишь на неглубокие и краткосрочные коррекции. Стабилизацию курса обеспечили притоком иностранного капитала, а также интервенциями местного Центробанка.

Поддержку тенге, рублю и гривне оказывал и сам доллар. По мнению Полыгалова, в минувшем году американская валюта испытывала значительные трудности роста. 

«Масла в огонь подливала и ФРС, которая в 2019 году придерживалась мягкой денежно-кредитной политики, что выразилось в снижении базовой процентной ставки после двухгодичного ее повышения. В этих условиях крупные инвесторы предпочли вкладываться в валюты развивающихся стран», – говорит он. 

0001_15.jpg

Сум, манат, лари 

Другим был год для сума: национальная валюта Узбекистана приблизилась к своему справедливому значению. «Там было два курса – Нацбанка и рыночный (черный). Либерализация валютного режима позволила банкам работать с валютой, что снизило объем черного рынка. Ранее местный Нацбанк устанавливал жесткий курс для импорта и экспорта, не соответствующий рыночным ожиданиям», – отметили в АФК.

Стабильность азербайджанского маната эксперты объясняют политикой Центробанка и правительства. Хотя год назад агентство S&P Global Ratings заявляло, что в 2019–2021 годах стоит ожидать удешевления маната к доллару. По прогнозам S&P, в 2019 году средний курс маната должен был составить 1,79 маната за доллар, в 2020-м – 1,87 маната, в 2021-м – 1,97 маната.

25 июня 2019 года официальный курс национальной валюты Грузии достиг рекордного на тот момент минимума – 2,83 лари за доллар. За день «американец» вырос на 1,4%. Снижение курса произошло на фоне потери российских туристов. Однако министр экономики Грузии Натия Турнава тогда заявила, что падение лари не связано с запретом Россией авиасообщения: «Думаю, речь идет о кратковременном колебании. Что касается вызовов туризма, то это новый вызов, который пока не может повлиять на курс лари. Мы работаем над нейтрализацией кризиса». 

Прогнозы годичной давности

Halyk Finance: «Мы полагаем, что Нацбанк РК и в 2019 году будет следовать своей негласной политике «слабого» тенге к российской валюте, которая, в свою очередь, будет очень чутко реагировать на дальнейшее расширение антироссийских санкций, а также на целенаправленное ослабление рубля со стороны денежных властей РФ в рамках бюджетного правила. Мы полагаем, что при среднегодовой стоимости нефти Brent на уровне $68 за баррель и среднегодовом курсе рубля на уровне 67 рублей за доллар курс тенге сложится на уровне 375 тенге за доллар в среднем за год. Так же как и в 2018 году, в 2019 году котировки на углеводороды будут определять долгосрочный тренд по паре, а изменения по паре USD/RUB будут определять текущие значения национальной валюты».

Аналитический центр АФК: «Профессиональные участники финансового рынка в целом сохраняют умеренные девальвационные ожидания – доллар США в 2019 году подорожает еще на 3% против нацвалюты по отношению к текущему уровню и закрепится на уровне 380,4 тенге. В то же время формирование обменного курса тенге будет по-прежнему происходить под балансом спроса и предложения на валютном рынке. При этом, как показали последние годы, зачастую настроения участников валютного рынка сильно зависят от внешних изменений, в особенности от российского рубля и цен на нефть. В подтверждение этому и ожидания казахстанских экспертов о том, что сонаправленное движение тенге и рубля сохранится в 2019 году». 

Экономист Олжас Худайбергенов (на пресс-конференции 7 ноября 2018 года): «Внешний долг Казахстана превысит 200% от ВВП к 2022 году. Нестабильная внешняя конъюнктура приведет к серии девальваций, вследствие чего номинальный ВВП в долларовом выражении упадет ниже $100 млрд. Ухудшение ситуации в банковском секторе приведет к росту внешних заимствований, в том числе госсектором, из-за чего внешний долг вырастет с $164 млрд до 200 млрд. Казахстан вернется в начало 2000-х годов в части экономических реформ: от Нацбанка снова будет отделено Агентство по финнадзору, а также воссоздано Агентство по стратегическому планированию или его аналог. Будет возвращено частное управление пенсионными активами».

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Биржевой навигатор от Freedom Finance