Перейти к основному содержанию

4689 просмотров

В регионах Казахстана новые правила НБ переживут только крупные обменники

Бизнесмены жалуются на слишком жесткие условия регулятора

Фото: Shutterstock.com

Нерадужные перспективы, по мнению предпринимателей Восточно-Казахстанской области, ожидают их в случае изменений, которые предлагает внести Нацбанк в работу обменных пунктов валюты. Более того, по мнению бизнесменов, новшества негативно отразятся и на рядовом населении. Их карагандинские коллеги считают, что новые поправки приведут к росту теневой экономики.

Разорение неизбежно

Довольно неохотно высказывали свое мнение предприниматели, владеющие обменными пунктами в ВКО, но те из них, кто все же согласился поговорить с корреспондентом «Курсива», отмечали, что данный проект несет за собой не только тотальный контроль за всеми финансовыми операциями в обществе, что само по себе, может, и неплохо, но и закрытие небольших обменных пунктов.

«Мои обменники были открыты четыре года назад. Штат небольшой – всего 10 человек, но текучки нет, люди спокойно работают. Если введут изменения, то я вынужден буду отказаться от этого вида деятельности, а людей уволить. Мне не нужен будет этот бизнес. Не секрет, что именно в вечернее время нам выгоднее всего работать», – рассказывает «Курсиву» Амир, владелец обменных пунктов, расположенных в центре Усть-Каменогорска.

С ним согласен и его коллега – Мурат. Мужчина уверен, что от возможных реформ могут пострадать не только предприниматели, но и клиенты обменников.

«Я, как предприниматель, точно знаю, что ни один бизнесмен работать в убыток себе не будет. Свои издержки обменные пункты будут компенсировать через тех граждан, которые приходят менять деньги», – говорит Мурат.

Иная ситуация в Семее. По сравнению с Усть-Каменогорском здесь действует почти в два раза меньше обменных пунктов. Большую часть денег граждане обменивают в банках.

По данным Национального банка РК, из 2683 обменных пунктов, действующих на 1 июня в Казахстане, на долю ВКО приходится 194, из них в Усть-Каменогорске открыты 85, в Семее – 51. Интересно, что в банках числится 57 и 35 пунктов обмена валюты соответственно, в АО «Казпочта» открыты пять и два. На долю уполномоченных органов приходится в Усть-Каменогорске 23 обменных пункта, в Семее – 14.

Точка зрения

Галина Казанцева, председатель профсоюза работников предпринимательства ВКО:

– Возможно, крупные структуры, занимающиеся обменом валют, переживут реформы без потерь, пострадает именно малый и средний бизнес, куда в основном и относятся пункты по обмену валюты в ВКО.

Небольшие обменники не выдержат таких условий. Во-первых, не каждый пункт имеет в своей кассе 100 млн тенге наличными. Во-вторых, непонятно как будет соблюдаться безопасность личных данных граждан? Тут госорганы не всегда с этим справляются. Ну и потом, мы же уже это проходили – как только вводят ограничения, бизнес уходит в тень. Значит, появятся вокруг пунктов желающие «помочь» с реализацией валюты в вечернее и ночное время. Значит, будут они и абсолютно нелегально обеспечивать людей валютой. Породим теневой бизнес. Поэтому я могу лишь предположить, что у нас в ближайшее время ситуация может стать похожей на ту, что существует в соседней РФ, где уже давно нет обменных пунктов, а приобрести или продать валюту можно только в банках. Но при этом там достаточно успешно действуют подпольные «менялы».

Менять – не пенять

Особенно владельцы обменных пунктов Карагандинской области протестуют против увеличения уставного капитала до 100 млн тенге, что во много раз больше существующего значения. Не согласны предприниматели и с тем, что обменные пункты должны будут обеспечивать наличие на своих банковских счетах денег в тенге или иностранной валюте в размере 20% от суммы уставного капитала.

«Эти требования выполнить просто нереально. Мы владеем не банками и не ломбардами, поэтому непонятно, почему должны держать 20 млн на счету. Нам объяснили, что это резервный капитал, а зачем нам резервный капитал?», – возмущается руководитель ТОО «Хелена» Галина Шаехова, владеющая тремя обменными пунктами в Караганде. 

Кроме того, предприниматели не уверены в стабильной работе казахстанских банков, которые будут хранить эти деньги.

«Представьте, сколько мы вложим в бюджет денег, которые будут просто так крутиться банками. В случае их разорения еще неизвестно, получим ли мы эти деньги назад», – сомневается бизнес-леди. 

Невыполнимые условия

По мнению Галины Шаеховой, даже с учетом того, что некоторые предприниматели имеют в регионе несколько обменников, собрать необходимую сумму для работы каждой точки будет невозможно.

«Мы принесем 300 млн тенге в банк, где должны пропустить их через счет, а на следующий день снять, чтобы просто работать. Мы платили комиссию более 200 тыс., когда речь шла о 20 млн тенге. Сейчас мы будем проводить через банк 300 млн, а значит, около 1 млн тенге отдадим только комиссионных. К тому же 20 млн с каждого обменного пункта должны лежать на счету. Если курс доллара увеличится, то мы должны будем доплачивать. Даже банки столько денег не имеют в кассах, как должны будут иметь обменные пункты», – рассуждает Галина Шаехова.

Она считает, что новые поправки грубо нарушают права предпринимателей, и не только не помогают им, но и делают их бизнес уязвимым.

«Теперь еще и инкассацию нужно будет делать два раза в день. Это называется безопасностью? Мне кажется, наоборот, риски еще больше увеличиваются. Зачем говорить во всеуслышание о том, какие деньги лежат в обменных пунктах? Для криминальных структур, чтобы они знали, где промышлять?» – вопрошает Шаехова.

Однако больше всего владельцы обменных пунктов недоумевают: зачем людям, обменивающим валюту, представлять персональные данные?

«Наши клиенты и сейчас возмущаются, хотя мы регистрируем только тех, у кого операция превышает 500 тыс. тенге. А что будет дальше? Каждого, кто придет в обменный пункт с пятью долларами, должны будут зарегистрировать. Из-за этого увеличится продолжительность операции: сколько времени уйдет, пока все данные вобьют в базу», – негодуют бизнесмены.

Владельцы обменных пунктов не видят надобности и в ограничении времени работы обменников с 10:00 до 19:00. С их точки зрения, это прежде всего доставит неудобства потребителям, поскольку финансовые услуги им необходимы в круглосуточном режиме. 

Для кого ограничения?

С мнением владельцев обменников согласна и предпринимательница Екатерина Шестакова. Она занимается логистическим бизнесом и почти каждую неделю отправляет машины с грузом за рубеж, в основном, в Россию. Поэтому обменивать валюту ей приходится очень часто. 

«Изменение графика работы обменников для меня очень неудобно. Бывает, что деньги нужно обменять и отправить поздней ночью. Мы и в выходные нуждаемся в этих услугах. И, конечно, никаких проволочек в этом плане быть не должно, иначе мы сорвем поездку и не доставим груз», – говорит руководитель фирмы «Best Logistik».

В карагандинском регионе более 30 обменных пунктов, и их владельцы уверены, что с принятием нового законопроекта они просто лишатся своего бизнеса, удержаться на плаву смогут только крупные компании. 

«Мы обратились в РПП «Атамекен», там юристы уже составили письмо, плюс мы отправили обращение в Ассоциацию обменных пунктов Казахстана. Мы считаем, что с таким положением дел начнут открываться теневые обменные пункты. Мы от них, слава богу, избавились. Теперь будем повторно это все проходить? Остается думать, что таким образом лоббируют интересы крупных обменных пунктов, чтобы они остались монополистами в этой сфере», – считает руководитель ТОО «Хелена» Галина Шаехина. 

banner_wsj.gif

42 500 теңгені алуға байланысты түйткілді сауалдардың жауабын оқыңыз

Заңгер Гүлмира Қарасай сұхбат берді

Фото: жеке мұрағатынан

Қазақстанда төтенше жағдай (ТЖ) жарияланып, Нұр-Сұлтан, Алматы, Атырау, Қарағанды, Теміртау, Шахтинск, Саран, Абай, Ақтау қалаларының және Ақмола, Ақтөбе облыстарының карантинге жабылуы – бірқатар азаматтардың жұмыстан қысқаруына әкеліп соқты. Осыған байланысты президент Қасым-Жомарт Тоқаев ТЖ кезінде табысынан айырылғандарға 42 500 теңге көлемінде (еліміздегі минималды жалақы) жәрдемақы төлеуді тапсырған. Алайда осы жәрдемақыны алуға байланысты халық арасында көптеген түсінбеушілік туындап жатыр. Сол орайда белгілі заңгермен пікірлесіп, түйткілді сұрақтарға жауап алдық. 

– 42 500 теңге әлеуметтік төлем алатын азаматтар санаты кеңейтілді. Соңғы өзгеріс бойынша бұл көмекті кімдер ала алады? Ал кімдер алмайды?

– Бірінші кезекте, бұл көмекті кіші, орта және микро бизнестің жұмыссыз қалған жұмысшылары, карантин енгізілген аймақтардағы ірі кәсіпорындардың қысқартылған, жұмыстан босатылған және ақысыз демалыстағы азаматтары алады. Алайда бұл ереже барлық аймақтағы емес, тек карантин енгізілген аймақтардағы (облыс, қала, аудан) орналасқан ірі кәсіпорындарға байланысты. Карантин жоқ өңірлердегі ірі кәсіпорын жұмысшыларына бұл көмек төленбейді. Көмекті алатын азаматтар қатарында – ИП (жеке кәсіпкер) ретінде тіркелгендер және ИП болып тіркелмей-ақ өз-өзін жұмыспен қамтамасыз етіп бірыңғай жиынтық төлем (БЖТ - ЕСП) төлеп отырғандар, жеке практикамен айналысатын адвокат, нотариус, медиаторлар, азаматтық-құқықтық келісімшарт бойынша табыс тауып отырғандар бар. Жалпы, төтенше жағдайға байланысты жұмысы тоқтап қалған барлық азаматтар бұл көмекті алуға толық құқылы. Бұл ретте, ақысыз демалысқа кеткен азаматтардың тізімін жұмыс беруші өкілетті органға (Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі) жібереді. Сосын барып аталған орган жәрдемақы тағайындайды. Егер «жұмыс уақытша тоқтатылды» деген бұйрық шықса, онда 42 500 теңгені жұмыс беруші төлейді. 

– Аймақтарда қол жұмысымен айналысатын, бірақ ол қызметін ешқандай құжат түрінде заңдастырмаған азаматтар бар. Олар бұл әлеуметтік төлемнен үміттене ала ма?

– Егер ресми жұмысы жоқ болса, онда соңғы 12 ай ішінде жасаған (кемі 1 мәрте) әлеуметтік төлемі болуы тиіс. Жалпы, соңғы 12 ай ішінде әлеуметтік төлем жасау – 42 500 теңгені алудан үміттенген барша азамат үшін міндетті шарт. Адам еңбек шартымен, не жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істеген кезінде, не жеке практикамен жұмыс атқарғанда – міндетті зейнетақы жарнасын және әлеуметтік аударым төлейді. Егер осы талапқа сай болса, онда әуелі egov.kz порталы арқылы онлайн түрде электронды-цифрлы қолтаңба алып, тіркеліп, әлеуметтік төлем алуға өтініш жібере алады. Әлеуметтік аударым дегеніміз – мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына (МӘСҚ) аударылатын міндетті төлемдер. Яғни, жалдамалы жұмысшылар да, өзін-өзі жұмыспен қамтып отырғандар да, елімізде тұрақты табыс тауып отырған шетелдік және азаматтығы жоқ тұлғалар да МӘСҚ аясында сақтандырылуы тиіс. Әлеуметтік аударым жасаған адам кейін мемлекеттен әлеуметтік төлем ала алады. Ереже бойынша, сіз бір қиын жағдайға ұшырасаңыз, сол әлеуметтік сақтандыру қорындағы ақшаңыз сізге көмек болып келеді. Ал қазіргі ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ – баршамызға қиындық болып тиіп отырғаны белгілі. Әу баста бұл төлемді алатын азаматтардан: 
- табысынан айырылғанын растайтын құжат; 
- ақысыз демалысқа кеткені жөніндегі бұйрықтың көшірмесі; 
- әлеуметтік аударым немесе зейнетақы жарнасының бар-жоғын дәлелдейтін қағаз талап етілген. Кейіннен бұл шарттар алынып тасталды. Мемлекет сіздің өтінішіңізді 3 күн ішінде қарайды. Менің ойымша, бұл анықтаманың бәрі қажет етілмесе, мемлекет осы көмекке мұқтаж азаматтарды қаншалықты әділетті анықтай алады деген сұрақ туындайды. Енді бұл орайда мен осы көмектен үміттенген барлық азаматтарды egov порталы арқылы өтініш жіберіп көруге шақырамын. Ешқандай еңбек шартынсыз, келісімшартсыз қол жұмысымен, фрилансерлікпен айналысып жүрген азаматтар egov-та жұмыссыз ретінде тіркеліп, егер соңғы 12 айдың ішінде кемі 1 рет әлеуметтік аударым жасаған болса, 42 500 теңге алуға өтініш бере алады. 

– Дәл қазірге дейін әлеуметтік аударым жасамаған, бірақ осы көмекті алу үшін шұғыл түрде сол төлемді жасағысы келгендер үлгере ала ма?

– Төтенше жағдай енгізілгенге дейінгі соңғы 12 айда әлеуметтік аударым жасалуы тиіс. Негізі зейнетақы жарнасы және әлеуметтік аударымды кешіктіріп те төлеуге болатын жағдайлар кездеседі. Соның өзінде ол қаңтар немесе ақпан айларына есептеліп түсуі тиіс. Әрі кешіктірген сайын өсетін өсімпұлы да бар. Ол тек әр айдың 25-іне дейін төленуі тиіс. Заң бойынша, қаңтар айының барлық аударымдары ақпан айының 25-іне дейін өтуі тиіс.  Демек, ақпан айына есептету үшін наурыздың 25-іне дейін төлеп үлгеру керек еді. Негізі әлеуметтік аударымды жасау – жұмыс берушінің міндетіне жатады. Бірақ әлеуметтік аударымды әркім өзіне де жасай алады, егер бірыңғай жиынтық төлем (БЖТ - ЕСП) жасап отырса. Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қаласының азаматтары үшін ай сайынғы БЖТ көлемі – 1 АЕК (2651 теңге), ал басқа өңір тұрғындары үшін – 0,5 АЕК. Бірыңғай жиынтық төлем жасайтындар – бала күтуші, сантехник, электрик, массажист, шаштараз сияқты жұмыспен айналысатын азаматтар. Нәтижесінде олар өздігінен әлеуметтік аударым жасай алады. 

– Қазір атаулы әлеуметтік көмекті (АӘК) алып отырған отбасылар 42 500 теңгені де алуға құқылы ма?

– АӘК алып отырғандар соңғы 12 айдың бірінде әлеуметтік аударым жасаған болса онда әрине, тапсырып көруге болады. АӘК алғандар 42 500 теңгені алмайды деген сөз жоқ. Бірақ ешқандай табысы жоқ, сондықтан жыл бойы ешқандай әлеуметтік аударым жасамаған, сол себепті АӘК алып отырған болса, онда олар ала алмайды. 

– Алдағы сәуір, мамыр, маусым айларында декретке шығатын келіншектер осы әлеуметтік көмекке алуға өтініш жіберсе мақұлдана ма? Мақұлданған күнде мұның кейінгі декреттік төлемін алуына зияны тимей ме?

– Бұл әлеуметтік көмек қой. Сондықтан шартқа сай келген (соңғы 12 айда кемі 1 рет әлеуметтік аударым жасау) кез-келген азамат алады. Декреттік төлемақы бөлек есептелетіндіктен, оған әсер етпейді. Ал қазір баламен декреттік демалыста отырған әйелдер ала алмауы мүмкін. Мәселен, олар былтыр жазда декретке шықты делік, ал соған дейінгі жасаған әлеуметтік аударымы оның декреттік төлемақысына есептеліп жіберіліп, 42 500 теңге берілмеуі ықтимал. Десе де өтініш жіберіп көруге болады. Сондай-ақ отбасындағы ерлі-зайыптылардың екеуі де егер соңғы бір жылда бір әлеуметтік аударым жасағандары анық болса, онда осы әлеуметтік төлемге (42 500) өтініш жібере алады. 

– Біздің елде тұрып кәсіп ашқан, салық төлеп отырған өзге ел азаматтары бұл көмекті ала ма?

– ИП-ны тек біздің азаматтар ғана аша алады. Ал бірыңғай жиынтық төлем туралы жоғарыда айтып өттік. Ал ЖШС жұмысы тоқтап қалып жатса, онда ЖШС жұмысшылары да, басшылары да бұл көмекті ала алады. Сонымен қатар кез-келген азамат жұмыстан шығып қалған жағдайда жұмыссыз ретінде тіркелсе және соңғы жұмысында 6 айдан ұзақ уақыт істеген болса, онда оған жалақысының 40 пайызы көлемінде әлеуметтік төлем төленеді. Бұл - қазіргі төтенше жағдайға байланысты емес, бұрыннан келе жатқан ереже. Яғни, сіз бір жерде 6 айдан артық істедіңіз, сосын жұмыстан шықтыңыз ба (шығарып жіберді ме, әлде өз еркіңізбен кеттіңіз бе – маңызды емес) онда жұмыссыз ретінде тіркеліп, осындай әлеуметтік көмек алыңыз. 

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif