Перейти к основному содержанию


4934 просмотра

Сколько стоила госпомощь банкам казахстанским налогоплательщикам

Краткая история 

Фото: Shutterstock

На фоне списания долгов по потребительским займам, инициированного новым президентом, «Курсив» предлагает вспомнить, как раньше государство помогало банкам и их клиентам-физлицам и во сколько эта помощь обходилась казахстанским налогоплательщикам.

Кризис 2007–2010 годов

13 октября 2008 года, в разгар мирового экономического кризиса, который в Казахстане начался годом раньше, Нурсултан Назарбаев на расширенном заседании правительства распорядился выделить $10 млрд из Нацфонда на 2009–2010 годы «под проработанные программы». Из этой суммы $4 млрд, или 480 млрд тенге, было направлено на обеспечение устойчивости финансового сектора.

Для реализации антикризисной политики был создан Фонд национального благосостояния «Самрук-Казына». В числе главных задач фонда стабилизация финансового сектора через докапитализацию коммерческих банков, решение проблем на рынке долевого строительства, рефинансирование дорогих ипотечных займов.

В 2009 году государство в лице ФНБ «Самрук-Казына» начало выкупать у БТА, Альянса, Народного и Казкома (четыре крупнейших на тот момент банка страны) пакеты привилегированных и простых акций, при этом БТА и Альянс были национализированы полностью. Заявлялось, что по мере выхода из кризиса банки должны будут вернуть вложенные государством средства, однако проконтролировать процесс возврата стороннему наблюдателю было невозможно.

В 2012 году глава Народного банка Умут Шаяхметова заявила, что Halyk досрочно выкупает у ФНБ привилегированные и простые акции за 60 млрд тенге. Однако 23 января 2013 года президент Казахстана сделал прямо противоположное заявление: «Деньги Нацфонда просить и расходовать легко. $10 млрд, которые были выделены на кризис в 2008 году, до сих пор не видели, исчезли деньги, нет возврата».

С октября 2008-го по апрель 2011-го ФНБ «Самрук-Казына» возглавлял Кайрат Келимбетов. Позднее именно он отчитывался перед парламентом за расходование $10 млрд. «По Народному банку все средства уже возвращены. По Казкому – возвращаются в рамках графика. Что касается БТА, Альянса и Темiрбанка, вы знаете, что главой государства дано поручение в течение этого года найти инвестора, чтобы государство вышло из капитала этих банков, то есть чтобы мы эти банки продали», – проинформировал депутатов г-н Келимбетов 30 мая 2013 года. Инвестором для Альянса и Темiрбанка вызвался стать Булат Утемуратов, и в 2015 году эти институты влились в ForteBank. Банки БТА и Казком сегодня тоже больше не существуют, но за их уход с рынка государство в буквальном смысле дорого заплатит (плюс к уже заплаченному в рамках выделенных $4 млрд).

Помимо поддержки системообразующих банков в 2009 году власти оказали помощь «добросовестным ипотечным заемщикам». Для социально незащищенных слоев ставка по ипотеке была снижена до 9% годовых, для других категорий граждан – до 11%. Деньги на рефинансирование были взяты из Нацфонда в объеме $1 млрд, или 120 млрд тенге. По результатам программы было рефинансировано 30 тыс. заемщиков. Однако потушить пожар на рынке жилищного кредитования этим миллиардом долларов не удалось, впоследствии государство потратится на решение проблем ипотечников еще дважды.

Выборы и девальвация – 2015

На фоне назначенных на 26 апреля 2015 года внеочередных выборов президента власти решают вторично поддержать ипотечников. 24 апреля Нацбанк утвердил программу «рефинансирования ипотечных займов, направленную на оказание содействия и сохранение единственного жилья ипотечных заемщиков, получивших займы в период с 2004 по 2009 год». Программа предполагает списание задолженности по вознаграждению, неустойке, комиссий и рефинансирование остатка основного долга по ставке не более 3% годовых (средняя ставка по ипотечным договорам, заключенным в указанный период, составляла 15%). На ее реализацию Нацбанк выделил 130 млрд тенге до 2026 года. По состоянию на 10 июня 2019 года в рамках программы банками рефинансировано 25 249 займов на сумму 148,3 млрд тенге (общая сумма рефинансирования больше изначально выделенной из-за револьверного механизма освоения средств).

В августе 2015-го повезло казахстанским вкладчикам, хранившим сбережения в тенге, несмотря на неминуемость грядущей девальвации. Глава государства дал распоряжение Нацбанку поддержать эту категорию людей и компенсировать им потерю курсовой разницы. Компенсация выплачивалась вкладчикам при условии, что сумма депозита на 18 августа 2015 года не превышала 1 млн тенге. На 1,7 млн депозитов было начислено 250 млрд тенге.

Казком 2017

Для понимания того что случилось с БТА и Казкомом в 2017 году надо вернуться на три года назад. Поиск инвесторов для БТА закончился тем, что в июле 2014-го его выкупили Казком и Кенес Ракишев. Они приобрели по 46,5% акций БТА у фонда «Самрук-Казына». Сделка подразумевала полную интеграцию двух банков под брендом Казкома. Но уже в 2016-м Казком, который и до сделки был вряд ли здоров, заболел очевидно и для поддержания текущей ликвидности запросил помощи у регулятора. С декабря 2016 года Нацбанк предоставил Казкому стабилизационные займы на общую сумму 625 млрд тенге.

Банкротства такого гиганта, как Казком, власти допустить не могли и решили спасать тонущий банк через его присоединение к Народному. Предварительно государство через Фонд проблемных кредитов осуществило выкуп токсичных активов БТА за 2,4 трлн тенге, а БТА этими деньгами погасил свою задолженность перед Казкомом. В свою очередь Казком рассчитался по своим обязательствам перед Нацбанком и «Самрук-Казыной». Все эти сделки были проведены в июле 2017-го, после чего Халык приобрел Казком за символическую цену в 2 тенге с обязательством из собственных средств осуществить докапитализацию Казкома на сумму 185 млрд тенге. Через год, в июне 2018-го, Казком добровольно сдает лицензию и исчезает с рынка.

АО «Фонд проблемных кредитов» (ФПК), выкупившее за 2,4 трлн тенге плохие активы БТА, было создано в 2012 году для содействия банкам в очистке от неработающих займов. С момента создания фондом управлял Нацбанк, в 2017-м единственным акционером ФПК стало правительство и фонд передали в управление Минфину. 14 февраля 2017 года президент издал указ о выделении целевого трансферта из Нацфонда на оздоровление банковского сектора в размере 1,093 трлн тенге. Днем ранее зампред Нацбанка Олег Смоляков, отвечая на вопросы депутатов при презентации поправок в бюджет, сообщил, что ФПК будет докапитализирован на 2 трлн тенге. Вопрос о возвратности 2,4 трлн, потраченных государством на спасение Казкома, нигде и никем во власти не поднимался.

Bank RBK и другие

В том же 2017 году господдержку получают еще пять оте­чественных банков. Деньги поступают по линии регулятора: Bank RBK (сумма поддержки – 243,7 млрд тенге), АТФ (150 млрд тенге), Евразийский (150 млрд тенге), Цесна (100 млрд тенге) и БЦК (60 млрд тенге) становятся участниками программы повышения финансовой устойчивости, реализуемой Нацбанком. Деньги предоставлены на условиях срочности, платности и возвратности. Банки выпустили субординированные облигации сроком на 15 лет с доходностью 4% годовых. Покупателем бумаг выступило АО «Казахстанский фонд устойчивости», дочерняя структура Нацбанка. «Программа позволила банкам-участникам списать проблемные займы с января по сентябрь 2018 года на сумму 794,3 млрд тенге. При этом банки приняли обязательства по снижению плохих активов на сумму порядка 1,2 трлн тенге», – отчитывался в парламенте в конце 2018 года глава Нацбанка Данияр Акишев.

Любопытно, что из пяти банков-участников явные проблемы на тот момент проявились лишь у одного: Bank RBK осенью 2017-го прекратил выдавать вклады и проводить транзакции по карточкам и текущим счетам. Стресс для клиентов банка длился меньше месяца, после смены акционера, докапитализации и получения денег от Нацбанка ситуация в Bank RBK нормализовалась. Совсем иная участь ждала Цесну.

Цеснабанк 2018–2019 годов

В середине 2018 года стало известно, что Цеснабанк для поддержания ликвидности получил от регулятора стабилизационный заем в размере 150 млрд тенге. Дефицит ликвидности в банке объяснили досрочным изъятием значительной части средств ряда квазигосударственных компаний. Осенью ФПК покупает за 450 млрд тенге токсичные ссуды банка. В январе 2019-го на те же цели ФПК тратит еще 604 млрд тенге. 2 февраля брокерская компания First Heartland Securities приобретает контрольный пакет акций Цесны. Стоимость сделки держится в тайне, но в этот же день новый акционер докапитализировал банк на 70 млрд тенге. В апреле бренд аграрного банка перестал существовать, на смену ему пришел бренд Jýsan.

Министр финансов Алихан Смаилов на пресс-конференции 11 февраля сообщил, что деньги, потраченные на выкуп сельхозкредитов Цесны, будут возвращены государству. «ФПК, который специально создан для того, чтобы приобретать проблемные кредиты у банков с целью оздоровления банковской системы, выпустил свои облигации на фондовой бирже. Эти облигации были приобретены Казахстанским фондом устойчивости, и на эти деньги был приобретен аграрный портфель у Цеснабанка. После того как произведется санация, этот портфель будет реализован частному бизнесу и возвращенные деньги вернутся Казахстанскому фонду устойчивости, поскольку они были предоставлены на возмездной, возвратной основе. Первый транш у нас был на 10 лет, второй транш – на 15 лет, но по мере реализации активов мы будем возвращать эти деньги», – сказал глава Минфина.

Ипотека 3:0

В Послании народу Казахстана от 10 января 2018 года президент распорядился «окончательно решить вопрос по валютным ипотечным займам населения, которые были предоставлены до 1 января 2016 года». 27 марта Нацбанк утверждает поправки в принятую в 2015 году программу поддержки ипотечников. Поправки предусматривают рефинансирование валютных ипотечных займов, выданных до 1 января 2016 года, в тенге по курсу Нацбанка на 18 августа 2015 года (188,35 тенге за доллар).

Регулятор на безвозвратной основе выделяет 156 млрд тенге на покрытие курсовой разницы. Банки прощают задолженность заемщиков по вознаграждению, комиссии и неустойке на сумму более 136 млрд тенге. На 10 июня 2019 года банки рефинансировали 6283 займа на сумму 51,4 млрд тенге. Новая ставка вознаграждения составляет 12% годовых. Для социально уязвимых слоев населения она не превышает 3%.

банки.jpg


408 просмотров

Банктерді мемлекеттік қолдауға қанша қаржы кетті?

Оның қысқаша тарихы қандай?

Фото: Shutterstock

Қазақстанда жаңа президенттің бастамасымен тұтынушылық несие бойынша қарызды кешіріп жатқанда, «Курсив» бұған дейін мемлекеттің банк пен оның клиенттері – жеке тұлғаларға қалай көмектескенін және оған қанша қаржы кеткенін еске түсіруді ұсынады. 

2007-2010 жылдардағы дағдарыс 

2008 жылдың 13 қазанында, әлемдік дағдарыс тереңдеп тұрған шақта (ол Қазақстанда 1 жыл бұрын басталған) Нұрсұлтан Назарбаев үкіметтің кеңейтілген отырысында «нақтыланған бағдарламалар» үшін Ұлттық қордан 2009-2010 жылдары $10 млрд бөлуді тапсырды. Осы қаражаттың $4 миллиарды, яғни, 480 миллион теңгесі қаржы секторы тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталды. 

Дағдарысқа қарсы саясатты жүзеге асыру үшін «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры құрылды. Қордың басты міндеттеріне коммерциялық банктерді қосымша капиталдандыру арқылы қаржы секторын тұрақтандыру, үлескерлік нарықтағы түйткілдерді шешу, қымбат ипотекалық қарызды қайта құрылымдау кірді. 

2009 жылы мемлекет «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ арқылы БТА, Альянс, Халық және Қазкоммерцбанктің (сол кездегі елдегі ең ірі 4 банк) жай және артықшылық берілген акцияларын сатып ала бастады, БТА мен Альянс толық мемлекет қарамағына өтті. Әуелде банктер дағдарыстан шыққан соң мемлекет салған қаржыны қайтаруы тиіс делінген еді, алайда оның қалай қайтарылып жатқаны көпшілікке беймәлім. 

2012 жылы Халық банк басқарма төрайымы Үміт Шаяхметова Halyk жай және артықшылық берілген акцияларын «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорынан 60 млрд теңгеге мерзімінен бұрын сатып алады деген еді. Алайда 2013 жылдың 26 қаңтарында Қазақстан президенті бұған қарама-қайшы мәлімдеме жасап: «Ұлттық қорда жатқан қаржыны алып, оңды-солды шашқан оңай. 2008 жылғы дағдарыс кезінде бөлінген $10 млрд қаржыны көрмедік, ешкім сол күйі қайтармады»,–деді.
 
«Самұрық-Қазына» қорын 2008 жылдың қазанынан – 2011 жылдың сәуіріне дейін Қайрат Келімбетов басқарды. Кейіннен парламент алдында осы 10 млрд доллардың қайда кеткені туралы есепті де соған беруге тура келді. «Халық банк бойынша қаржы толық қайтарылған. Қазком кестеге сай қайтарып жатыр. БТА, Альянс пен Темірбанк туралы айтсақ, өздеріңіз білетіндей, мемлекет бұл банктердің капиталынан шығуы, яғни бұл банктерді сату үшін мемлекет басшысы бір жыл ішінде инвестор табуды тапсырған», – деді Қайрат Келімбетов. 

Альянс пен Темірбанкке Болат Өтемұратов инвестор болуға құлшыныс танытып, нәтижесінде 2015 жылы аталмыш қаржы ұйымдары ForteBank-ке қосылады. Ал БТА да, Қазком да қазір нарықта жоқ, алайда олардың нарықтан кетуі мемлекет үшін өте қымбатқа түсті (алдында бөлінген 4 млрд теңгеге қосымша тағы шығын шықты). 

Жүйе құраушы банктерге бөлінген қаржыдан бөлек, 2009 жылы мемлекет «адал ипотекалық борышкерлерге» көмек көрсетті. Әлеуметтік тұрғыда аз қамтылған азаматтар үшін пайыздық үстемақы 9 пайызға дейін төмендетілсе, басқа азаматтар үшін 11% болды. Қайта құрылымдауға қажетті 1 млрд доллар немесе 120 млрд теңге тағы Ұлттық қордан алынды. Бағдарлама нәтижесі бойынша 30 мың борышкердің қарызы қайта қаржыландырылды. Алайда ипотека нарығындағы өртті сөндіруге бұл миллиард жетпей қалып, ақыры ипотекалық борышкерлер мәселесін шешу үшін мемлекетке тағы да екі мәрте шығындалуға тура келді. 

Сайлау және девальвация –2015 

2015 жылдың 26 сәуіріне бекітілген кезектен тыс президент сайлауы өтер алдында, Ұлттық банк 24 сәуірде «2004—2009 жылдар аралығында қарыз алған ипотекалық борышкерлердің жалғыз баспанасын сақтауға бағытталған Ипотекалық тұрғын үй қарыздарын (ипотекалық қарыздарды) қайта қаржыландыру бағдарламасын» бекітеді. Бағдарлама сыйақы, айыппұл, комиссия бойынша қарызды кешіріп, негізгі қарыздың қалған бөлігін жылдық 3 пайыз мөлшерлемемен қайта қаржыландыруға бағытталған (бұл жылдары жасалған ипотекалық келісім-шарттардың орташа мөлшерлемесі 15 пайызды құрайтын еді). Оны жүзеге асыру үшін Ұлттық банк 2026 жылға дейін 130 млрд теңге бөлген. 2019 жылдың 10 маусымындағы жағдай бойынша, бағдарлама аясында банктер жалпы сомасы 148,3 млрд теңге болатын 25249 қарызды қайта қаржыландырған.

Алдағы уақытта теңгенің тағы да құнсызданатынына қарамастан, депозитін теңгемен сақтаған салымшыларға 2015 жылдың тамызы өте сәтті болды. Өйткені мемлекет басшысы Ұлттық банкке осы адамдарды қолдау үшін, олардың курс айырмашылығынан жоғалтқан қаржысын өтеуге тапсырма берді. Өтемақы 2015 жылдың 18 тамызында депозитінде 1 миллионнан аспайтын қаржы жатқан салымшыларға берілді. Нәтижесінде 1,7 миллион салымшыға 250 млрд теңге өтемақы түсті.

Қазком 2017

2017 жылы БТА мен Қазкомға не болғанын толық түсіну үшін, 3 жылға кері шегінуге тура келеді. БТА үшін инвестор іздеудің соңы 2014 жылы оған Қазком мен Кеңес Рақышевтің келуімен тынды. Олар «Самұрық-Қазынадан» БТА-ның 46,5 пайыз акциясын сатып алды. 

Бұл келісімде екі банктің Қазком бренді аясында толық бірігуі қарастырылған еді. Алайда оған дейін де хәлі мүшкіл Қазкомның 2016 жылы жағдайы тіптен нашарлап, ағымдағы өтімділігін қамтамасыз ету үшін регулятордан көмек сұрайды.

2016 жылдың желтоқсанынан Ұлттық банк Қазкомға жалпы сомасы 625 млрд теңге тұрақтандырушы қарыз береді. 

Алайда Қазком секілді алып банктің банкрот болуына биліктегілер жол бере алмағандықтан, қайраңға батып бара жатқан банкті Халық банкке қосу арқылы құтқару туралы шешім шығарылады. Осы мақсатта мемлекет әуелі Проблемалық кредиттер қоры арқылы БТА-ның нашар активтерін 2,4 трлн теңгеге сатып алады, ал БТА бұл қаржымен Қазкомның алдындағы қарызын жабады. Ал Қазком өз кезегінде осы ақшамен Ұлттық банк пен Самұрық-Қазынаның алдындағы міндеттемелерінен құтылады.

Бұл келісімдердің барлығы 2017 жылдың шілде айында іске асып, артынан Халық банк Қазкомды жеке қаржысынан 185 млрд теңге көлемінде қосымша капиталдандыру шартымен бар-жоғы 2 теңгеге сатып алады. Ал 1 жылдан соң, 2018 жылдың маусымында Қазком өз еркімен лицензиясын тапсырып, нарықтан кетеді. 

БТА-ның нашар активтерін 2,4 трлн теңгеге сатып алған «Проблемалық кредиттер қоры» АҚ 2012 жылы банктерді жұмыс істемейтін қарыздарынан тазартуға жәрдемдесу үшін құрылған. Қор құрылғалы оны Ұлттық банк басқарып келген-ді, ал 2017 жылы Үкімет ПКҚ-ның жалғыз акционері атанып, қор Қаржы министрлігінің қарамағына өтеді. 2017 жылдың 14 ақпанында президент банк секторын сауықтыру үшін Ұлттық қордан 1,093 трлн теңге мақсатты трансферт бөлу туралы жарлыққа қол қояды. Ал осыдан 1 күн бұрын Ұлттық банк төрағасының орынбасары Олег Смоляков бюжетке енгізілетін өзгерістерді таныстыру кезінде депутаттардың сұрағына жауап бере тұрып, Проблемалық кредиттер қоры тағы да 2 трлн теңге көлемінде қосымша капиталдандырылатын мәлімдеген еді. Ал Қазқомды құтқаруға кеткен мемлекеттің 2,4 трлн теңге қаржысы қашан қайтарылатынын, оның тағдыры не болатынын билік өкілдерінен ешкім сол күйі көтермеді. 

RBK Bank және басқалары

Сол 2017 жылы тағы да 5 отандық банк мемлекеттік қолдауға ие болады. Ақша реттеуші арқылы түсіп: RBK Bank (243,7 млрд теңге), АТФ (150 млрд теңге), Еуразиялық банк (150 млрд теңге), Цесна (100 млрд теңге), БЦК (60 млрд теңге) сынды банктер Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылықты көтеру бағдарламасының қатысушысы атанады. Бұл қаржы ақылы, белгілі бір мерзімге, қайтарылу шартымен берілді. Банктер 15 жылға табыстылығы 4 пайыз тәртіптелген облигация шығарды. Оны Ұлттық банктің «қызы» – «Қазақстанның орнықтылық қоры» сатып алады. 2018 жылдың аяғында парламент қабырғасында есеп берген Ұлттық банк басшысы Данияр Ақышев: «Бұл бағдарлама банктерге 2018 жылдың қаңтар-қыркүйек аралығында 794,3 млрд теңге көлеміндегі  проблемалық қарыздарын шығысқа шығаруға мүмкіндік берді. Бұл ретте банктер нашар активтерін 1,2 трлн теңге көлемінде төмендетуге міндеттеме алды», – деп мәлімдеді.
 
Ең қызығы, сол кезде бұл бағдарламаға қатысушы 5 банктің ішінде тек біреуінің жағдайы қиын еді: RBK Bank 2017 жылдың күзінде карта мен ағымдағы есепшот бойынша транзакция жасау және  салымдарды беруді тоқтатты. Банк клиенттері 1 айдай алаңдап, ақыры банктің акционері ауысып, қосымша қаржыландыру мен Ұлттық банктен түскен ақшаның арқасында RBK Bank-тегі жағдай тұрақтанды. Ал Цеснабанкті мүлдем басқа тағдыр күтіп тұрған еді. 

2018–2019 жылдардағы Цеснабанк 

2018 жылдың ортасынд Цеснабанк өтімділігін ұстап тұру үшін реттеушіден150 млрд теңге қарыз алғаны белгілі болды. Банк өтімділік тапшылығын бірқатар квазимемлекеттік компаниялар қаржысының қомақты бөлігін шешіп алуымен түсіндірді. Күзде Проблемалық кредиттер қоры 450 млрд теңгеге банктің қайтарымсыз қарызын сатып алады. ПКҚ 2019 жылдың қаңтарында осы мақсатқа тағы да 604 млрд теңге жұмайды. 2 ақпан күні First Heartland Securities брокерлік компаниясы банк акцияларының бақылау пакетін сатып алады. Бұл келісімнің құны құпия қалып тұр, дегенмен жаңа акционер сол күні-ақ банкті 70 млрд теңгеге қосымша қаржыландырды. Ал сәуірде аграрлық банктің «Цесна» бренді жойылып, оның орнына Jýsan бренді келді. 

11 ақпанда өткен баспасөз-жиынында қаржы министрі Әлихан Смайылов Цеснаның ауылшаруашылық несиесін сатып алуға кеткен қаржы мемлекетке қайтарылады деп мәлімдеді. «Банк жүйесін сауықтыру масатында қаржы ұйымдарының проблемалық несиелерін сатып алу үшін арнайы құрылған Проблемалық кредиттер қоры өз облигацияларын қор нарығына шығарды. Бұл облигацияларды Қазақстанның орнықтылық қоры алып, одан түскен ақшаға Цеснабанктің аграрлық қоржыны сатып алынды. Жағдай біраз жақсарған соң, бұл қоржынды жеке секторға сатып, одан түскен қаржы Қазақстанның орнықтылық қорына қайтарылады, өйткені ол қайтарылу шартымен берілген қарыз. Алғашқы өтем 10 жылға жоспарланса, екіншісі – 15 жылға, активтердің сатылғанына қарай, бұл ақшаны қайтарамыз», – деді Қаржы министрі. 

Ипотека 3:0

2018 жыл 10 қаңтардағы Елбасы жолдауында президент «2016 жылдың 1 қаңтарына дейін берілген валюталық ипотекалық қарызы бар тұрғындардың мәселесін түбегейлі шешуді» тапсырады. Ұлттық банк 27 наурыз күні 2015 жылы қабылданған ипотекалық борышкерлерді қолдау бағдарламасына өзгеріс енгізеді. Аталмыш өзгеріс 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін берілген валюталық борышты теңгенің 2015 жылдың 18 тамызындағы бағамы бойынша қайта қаржыландыруды қарастырады. 

Реттеуші валюта бағамындағы айырмашылықты жою үшін қайтарымсыз 156 млрд теңге бөледі. Банктер борышкерлердің сыйақы, комиссия пен айыпақы ретіндегі 136 млрд теңге көлеміндегі қаржысын кешіреді. 2019 жылдың 10 маусымындағы жағдай бойынша, жалпы сомасы 51,4 млрд теңгені құрайтын 6283 қарыз қайта қаржыландырыған. Жаңа сыйақы мөлшерлемесі жылдық 12 пайызды құрайды. Ал әлеуметтік аз қамтылған тұрғындар үшін ол 3 пайыздан аспайды.

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Депозиты в какой валюте вы предпочитаете?

Варианты

Цифра дня

старше 20 лет
половина продаваемых авто в Казахстане

Цитата дня

Земля должна принадлежать тем, кто на ней работает. Земля иностранцам продаваться не будет. Это моя принципиальная позиция

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций