Перейти к основному содержанию

kursiv_in_telegram.JPG


1155 просмотров

Ұлттық банк валютаны елде ұстап қалу үшін не істейді?

Реттеуші 1 шілдеден банктерге арналған жаңа құрал енгізуге уәде берді

Валюталық активтерді елде сақтауды ынталандыру үшін 1 шілдеден жаңа құрал енгізілмек: Ұлттық банк екінші деңгейлі банктерге арналған валюталық депозит ұсынады. ҰБ төрағасы Ерболат Досаев 11 маусымда өткен үкімет отырысында бұндай депозиттерді сақтау мерзімі – 1 ай, пайыздық мөлшерлемесі 0,5% болады деп атап өткен еді. 

Қаржыгерлер бірнеше жылдан бері табыстарын кем алып жүргендерін айтып, шағымданып келеді. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, ЕДБ қаржысының бір бөлігін Ұлттық банктің арнайы есепшотында ұстауға міндетті. «НСФР»  мен «КВА» коэфиценттері жан-жақтан басып тұрған екінші деңгейлі банктер шығынға батып, табыстарының бір бөлігінен айырылуда, өйткені валюталық автивтердің бір бөлігін жұмыс істеткізбей, бекер ұстап отыруға мәжбүр», – деп нақтылады ВТБ Банкі басқарма төрағасының орынбасары Юрий Миронов

Десе де, қаржыгерлерге ақшасын бақылаушы органда сақтау міндетті де емес, оның орнына жергілікті өндіріске сала алады. «Шетелдік валютаға орналастыруға болатын актив көп болса, бұл шаруаның ешбір қиындығы болмас еді. Бұндай несиелердің негізгі тұтынушылары – экспортқа тауар шығаратын компаниялар. Алайда олар қазақстандық банктердегі бұл ақшаны қарызға алуға асығар емес»,– деп пайымдайды ALPHALUX Consulting компаниясының сарапшысы Сергей Полыгалов.

Өйткені шетелдік қаржы ұйымдары ұсынатын қарыздың пайыздық мөлшерлемесі қазақстандық банктерден біршама төмен.

Қазақстанда заңды тұлғаларға доллармен берілетін несиенің құны 5,5-6,7 пайыз аралығында болса, шетелдік банктерде орташа мөлшерлеме 1,5-2 пайызды құрайды. Қаржыгерлердің айтуынша, жергілікті нарық тар және реттеушінің талаптары қатаң, сондықтан өз салымшыларының валюталық жинақтарына жоғары пайыз ұсына алмайды, осы себепті салымшылар  отандық банктерден қаржысын алып кетіп жатыр. 

«Жинақ көрсеткіштері төмендеп келеді. Корпоративтік клиенттерге қатысты айтар болсақ, депозиттердің Қазақстаннан жылыстауы байқалады. Біз ақшаны Ұлттық банкке 0 пайызбен салатындықтан, корпоративтік клиенттерге ұсынатын пайыздық мөлшерлемеміз де 0 пайыз. Ұлттық банк осыған қатысты шараларды қолға алмаса, бұл үрдіс жалғаса береді», – деген еді бір ай бұрын өткен баспасөз-жиынында Халық банктің басқарма төрағасы Үміт Шаяхметова. 

Оның сөздеріне бақылаушы органның статистикасы дәлел. Қаңтар-сәуір аралығында валюталық депозиттердің көлемі 20,4 пайызға төмендеп, теңгемен алғанда, 7,1 трлн теңге көлемінде қалыптасқан. Егер шетелдік валютадағы салымдардың құрылымына зер салсақ, корпоративтік клиенттердің салымдары қарқынды түрде төмендеп кеткенін байқаймыз(-30%).

Өзгеріс керек

Ұлттық банктің бұл жаңалығын қаржыгерлер салқын қабылдады. Банктердің басым бөлігі осы құралдың енгізілуіне байланысты пікір білдіруден бас тартты, өйткені долларлық депозиттер бойын көрші Ресейдің өзінде мөлшерлеме жоғары болғандықтан, валюталық активтерді елде сақтап қалуға әсері аз болмақ.

«Әрине, бұл құралдың мақсаты дұрыс, бірақ ақшасын шетелдік банктерде салуға мүмкіндігі барлар соңғысын таңдай береді. Бұл шараны қолға алғандағы жалғыз нәтиже – банктер өз валюталық өтімділігін орналастырудан аз да болса кіріс алады. Реттеушінің байланыстырма есепшоттарда қалған ақша үшін төлем жасау бағытындағы алғашқы қадамы жалғасын табады деген үміттеміз»,– деді  Юрий Миронов.

Оның айтуынша, жергілікті ВТБ валюта өтімділігін Ұлттық банктегі корреспонденттік есепшотта сақтайды. Altyn Bank те реттеушінің талабын орындайды, бірақ қаражатының бір бөлігін мөлшерлемесі жақсы, рейтингі жоғары шетелдік банк пен облигацияға аударып жатыр. 

«Реттеушінің бастамасын жақсы өзгеріс деп санауға болады. Ұлттық банктегі депозиттің мөлшерлемесі нарықтық – LIBOR мөлшерлемесімен теңестірілуі керек», – дейді Altyn Bank қазынашылық департаментінің директоры Виктория Чудина. –Халықаралық нарықта дәл осы мерзімге доллармен салынған депозиттердің пайыздық үстемақысы 2,35-2,4% құрайды, бұл Ұлттық банктің ұсынысынан әлдеқайда жоғары».
 
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы  Ұлттық банктің бастамасы жақсы екенін айтады. «Бұл шара валюталық автивтерді елде сақтауға ынталандыруға бағытталғанымен, сыртқы нарықтағы қаржы ұйымдары ұсынатын шарттар әлдеқайда тиімді болып тұрғанда, өз жинағын қайда сақтағанды өзі шешетін салымшылардың таңдауына шектеу болуы да мүкін», – деп пайымдайды ҚҚҚ сарапшысы Рамазан Досов

Көршілерде жағдай қандай? 

Ресейде валюта және қаржы нарығы біршама дамыған. Бұл елде валюталық өтімділік, банкаралық несиелер, своп операцияларын, шетел валютасын орналастыратын құралдардың көптеген түрі кеңінен қолданылады. «Сонымен қатар, бұл құралдарды пайдалану мерзімі де әртүрлі: бір күннен бастап, бірнеше жылға дейін өзгеріп отырады. Бұдан бөлек, көрші мемлекетте валюталық жинағы бар әлеуетті қарыз алушылардың ауқымы айтарлықтай кең. Бұл құралдар қатаң корреляция тудырып, отандық және шетелдік нарықтағы тарифтерді FED мөлшерлемесіне жақындатады», - деді Юрий Миронов.

Жергілікті қор нарығында да көптеген құралдар бар, бірақ олар отандық қаржыгерлер арасында танымал емес. Атап айтқанда, KASE мәліметтері бойынша, мамырда валюталық своп нарығындағы сауда-саттық көлемі 21,8%-ға, яғни  2,36 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұдан бөлек, қазіргі кезде биржада KASE индексінде, доллардың теңгеге қатысты курсына және жекелеген акциялар бойынша фьючерстер қолжетімді. «Осы нарықта сауда жасау үшін бізге маркетмейкерлер мен валютмейкерлер қажет. Банктер валюта сауда-саттығы бойынша маркетмейкер болғысы келмейді. USD / KZT фьючерс жұбына қатысты айтар болсақ, оған Ұлттық банк келсе, жақсы болар еді.  Егер ҰБ  бұл нарыққа келсе, банктер де тартылатын еді. Өкінішке қарай, олай болып тұған жоқ»,– деді Қазақстан қор биржасы Басқарма төрағасының орынбасары Андрей Цалюк.

Ұлттық банктің депозиттеріне орташа мөлшерлемесі 1,99 пайызды құрайтын банкаралық несие балама болар еді, бірақ бұл нарық  та қатты құбылып тұрады. «Банкаралық несиелеу көлемі тұрақты және бірқалыпты емес. Мәселен, биыл бұндай операциялардың шарықтау шегі қаңтар айына сай келіп, $26,1 млн құраған еді. Алайда наурыз мен сәуір айларында валютада банкаралық несиелеу мүлдем болған жоқ», – деп тұжырымдайды Сергей Полыгалов.


193 просмотра

Банктер қазақстандықтардың төлем қабілетін қалай бағалайды?

Ұлттық банк жаңа шектеулер енгізбек

Фото: Shutterstock

Халықтың тұтынушылық қарызының бір бөлігін кешіре салысымен, мемлекет Ұлттық банк арқылы бұл нарықта бірқатар шектеулер енгізбек. Жаңа ереже бойынша, қарыз алушының төлем қабілетін бағалауда оның кәмелеттік жасқа толмаған балаларының бар-жоқтығын ескеру ұсынылып отыр.

Ұлттық банктің «Қаржы ұйымдарының банк операцияларының жекелеген түрлерін және басқа да операцияларды жүргізуіне шектеулер енгізу туралы" қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" құжаттың жобасы реттеушінің сайтында жарияланған. 

Аталмыш құжат ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Қазақстан Республикасы азаматтарының борыш жүктемесін азайту шаралары туралы» жарлығын жүзеге асыру мақсатында дайындалған. Азаматтардың қарызын кешіру мемлекет қазынасына 115 млрд теңгеге түскені белгілі. Осы жарлықта Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық банкке табысы  күнкөріс деңгейінен төмен азаматтарға кепілсіз несие беруге тыйым салуды енгізуді тапсырды.

Қолданыстағы ереже бойынша, қазіргі кезде банктер кепілмен қамтамасыз етілмеген несие беру немесе бермеу туралы шешімді қарыз алушының борыштық жүктеме коэффициентін есептеп барып қабылдайды. БЖК бөлшек бойынша есептеледі, бөлшектің алымында қарыз алушының барлық өтелмеген қарыздары бойынша ай сайынғы төлем сомасы (мерзімі өткен несиелерімен бірге) және жаңа несие бойынша ай сайынғы төлемі орналасса, бөлшектің бөлімінде қарыз алушының соңғы алты айдағы орташа айлық кірісі көрсетіледі. БЖК-ның максималды деңгейі - 0,5 болуы тиіс. БЖК көрсеткіші осы деңгейден асатын қарыз алушыға жаңадан несие берілмеуі керек. 

Ал жаңа ереже бойынша Ұлттық банк несие ұйымдарына қарыз алушының БЖК-сін санаудан бұрын, оның төлем қабілетін ҚК ≥ ЕТКД + ЕТКД С _КТОМ /2 формуласы арқылы тексеруді ұсынып отыр. Мұндағы: ҚК – қарыз алушының кірісі;

ЕТКД – «Республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен тиісті қаржы жылында белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейі (биыл ол 29698 теңгеге тең). Ал ЕТКД С _КТОМ  – кәмелеттік жасқа толмаған әр отбасы мүшесінің ең төменгі күнкөріс деңгейі. Табатын табысы осы формуланың оң жағындағы ең төменгі күнкөріс деңгейіне жетпейтін азаматтарға несие берілмеуі тиіс. Бұл ретте қайта саналған БЖК көрсеткіші де 0,5-тен аспауы керек. 

«Борыштық жүктеме коэффициентін есептеуге қарыз алушының төлем қабілетін алдын ала бағалаудың қосылуы – БЖК-ны әр үй-жай бойынша есептеуге ақырындап көше бастағанымыздың белгісі», – деп түсіндіндірді Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының баспасөз-қызметі. 
Ұлттық банк бұл талапты банктер ғана емес, өзге де несие ұйымдары: шағын қаржы ұйымдары, ломбардтар, онлайн-несие беретін мекемелердің де сақтауын міндеттемек. Сәйкесіше, борышкерлік жүктемені есептеген кезде, жеке тұлғаның барлық несие ұйымдары алдындағы қарызы ескерілетін болады. 

Тұтынушылық несие нарығын реттеу тәсілінің өзгеретіні жайлы Ұлттық банк басшысы Ерболат Досаев шілде айында-ақ айтқан еді:  «Болашақта бірқатар қосымша реттеу шаралары: БЖК есептеуді өзгерту мен банктердің жеке капиталына қойылатын талаптарды қатайту қарастырылып жатыр. Бұл шаралар, әсіресе, кірісі төмен азаматтарға оңды-солды кепілсіз несие беруді шектеуі тиіс».

 «Несие беру талаптарын қатайту – бір жағынан банктер мен шағын қаржы ұйымдарының қызметін ретке келтіріп, шектесе, екінші жағынан, тұтынушыларды өздері қайтара алмайтын қарызды алудан қорғайды», – деп пайымдайды ALPHALUX Consulting бас сарапшысы Сергей Полыгалов. Сарапшының ойынша, Ұлттық банк несиелеудің жаңа ережелерін енгізу арқылы несие ұйымдарының қызмет сапасын арттыруды қалайды, ол өз кезегінде банк секторынының тұрақтануына ықпал етуі тиіс.  

Кейбір екінші деңгейлі банктерді Ұлттық банктің БЖК есептеуде қолданылатын табыс көзін реттеуге ұмтылуы алаңдатып отыр. «Менің білуімше, регулятор нақты кірісті санағанда мемлекеттік жәрдемақыны есепке алмауды ұсынып отыр. Бұл да дұрыс шығар, өйткені мемлекет жәрдемақыны ең негізгі шығындар үшін бөледі. Алайда бұл шара қарыз алушылардың қатарын азайтып жібереді. Банктер мен шағын несие ұйымдары қарыз беруден бас тартса, адамдар өсімқорлардың қызметіне жүгініп, несиенің «қара» нарығы пайда болады», –деді өз есімін атамауды жөн көрген қаржыгер. 

Расында, жаңа ережелер жобасында атаулы әлеуметтік көмек алушыларға қатысты жеке тармақ бар. Ұлттық Банк атаулы әлеуметтік көмек алатын борышкерлер үшін БЖК-ні тек ресми кіріс деректері негізінде есептеуді ұсынады. Десе де Қазақстан Қаржыгерлер қауымдастығы Ұлттық банктің бұл ұсынысы әлі  талқыланып жатқанын айтады: «Қазіргі кезде Ұлттық банк екінші деңгейлі банктермен бірлесе отырып, пруденциялық реттеу шеңберінде активтерді несиелік тәуекел дәрежесіне қарай сәйкестендіру, сол бойынш  кепілсіз тұтынушылық несие берген кезде банктердің жеке капиталына қойылатын талаптардың қатаюын қамтитын өзгерістерді талқылап жатыр».

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Вопрос дня

Архив опросов

Как вы провели или планируете провести отпуск этим летом?

Варианты

b2-uchet_kursiv.png

 

Цифра дня

1,6 млрд
тенге
задолжали казахстанские работодатели своим работникам

Цитата дня

Порой некоторые лозунги и призывы выглядят крайне привлекательными, но их авторы не несут ответственности перед страной. Реформы ради реформ - это верный путь к кризису и потери управляемости государством. Уверен, никто из нас этого не желает. Развитие должно быть последовательным, поступательным, без забегания вперед, но и без отставания.

Касым-Жомарт Токаев
президент Республики Казахстан

Спецпроекты

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Рейтинг прозрачности крупнейших компаний Казахстана

Биржевой навигатор от Freedom Finance

Биржевой навигатор от Freedom Finance


KAZATOMPROM - IPO уранового гиганта
Новый Курс - все о мире инвестиций

Банк Хоум Кредит

Home Credit Bank


Новый Курс - все о мире инвестиций
Новый Курс - все о мире инвестиций