Что нужно, чтобы попасть в ФРС... и это не PhD

Истинная ценность знания экономической теории заключается в способе мышления, а не в ученой степени

Фото: Shutterstock

Ни Стивен Мур, ни Герман Кейн, политические союзники президента Трампа, которых он надеется ввести в совет управляющих Федеральной резервной системой, не имеют докторской степени по экономике. Однако как для их сторонников, так и для их противников это скорее добродетель, нежели недостаток.

В нынешние времена сплошного популизма слишком большой багаж теоретических знаний означает, что вы оторваны от реальной жизни, высокомерны и заведомо неправы. Мало какие институты пострадали от негативной реакции на элитарность и акцента на формальном подтверждении образования так же сильно, как центральные банки, управляют которыми главным образом профессиональные экономисты.

Это настроение точно подметил сенатор-республиканец от штата Небраска Бен Сасс, сказав о Стивене Муре, стороннике снижения налогов и других консервативных принципов, следующее: «Назначение Стива привело в бешенство типичных членов вашингтонского истеблишмента, что мало говорит о Стиве и его вере в американскую изобретательность, но многое говорит о приверженности столичных плановиков групповому мышлению».

Вообще, антиэлитарность – это достаточно странная позиция для г-на Сасса, обладающего степенью PhD (Йельский университет) и бывшего президента колледжа (Университет Мидленда), но вряд ли он одинок в этом мнении. И хотя сам Мур имеет степень магистра экономики, о работающих в ФРС экономистах со степенью PhD он не слишком высокого мнения. «Здесь сотни бесполезных экономистов, поскольку у них в голове засела неправильная модель. Все они должны быть уволены и… заменены хорошими экономистами», – заявил он в интервью в прошлом году.

По правде говоря, это дискуссия даже не о том, нужна ли степень PhD для работы в ФРС, – она просто не нужна. У Пола Волкера не было ученой степени. Алан Гринспен получил ее уже после того, как заслужил репутацию талантливого прогнозиста. Нынешний председатель ФРС Джером Пауэлл также не имеет ученой степени по экономике, как и Уильям МакЧесни Мартин – один из рекордсменов по длительности пребывания на этом посту. Каких-либо ученых степеней не было и у Марринера Экклза, председателя ФРС во времена Великой депрессии.

Скорее предметом дискуссии является вопрос о том, могут ли экономическая теория и экономические модели служить полезными инструментами для центральных банков. Ведь экономика – это не просто сложные уравнения и прогнозы. Это также способ выстроить порядок мышления, убедиться, что все складывается, задаться вопросом, когда может измениться одна переменная, если другие уже поменялись; проверить, что допущения и прогнозы не противоречат друг другу, а также перепроверить свои гипотезы с учетом альтернативных мнений и доказательств. Многие неэкономисты этого порядка придерживаются, тогда как большинство экономистов, имеющих ученую степень, – нет.

При этом экономическая теория вполне может быть ограниченной в каких-то аспектах, и даже Джанет Йеллен, возглавлявшая ФРС до г-на Пауэлла, согласна с тем, что что ФРС перенасыщена экономистами с учеными степенями. «Не всегда было очевидно, что именно этот фактор повлиял на улучшение нашей политики», – заявила она в интервью 2012 года для истории ФРС, опубликованном недавно. Она высоко оценила вклад председателей Резервной системы, не являвшихся экономистами, поскольку, по ее словам, они всегда спрашивали себя, являются ли аргументы экономистов актуальными для того мира, с которым они поддерживают связь через свои контакты, будь то банкиры, бизнесмены или кто-то еще.    

Рассмотрим для примера несколько простых вопросов: может ли уровень безработицы упасть до нуля, а производственные мощности бизнеса быть загруженными на 100%, не оказывая при этом какого-либо влияния на заработную плату или цены? может ли заработная плата каждого работающего вырасти вдвое, но не влиять на инфляцию? способны ли процентные ставки снижаться, не оказывая влияния на спрос, к примеру, на жилье? Если вы ответили «нет», то вас можно поздравить, вы разбираетесь в экономической теории.

Конечно, при этом остается обширное поле нюансов, и поэтому любой разумный человек может не согласиться с этим, что такие люди и делают. Повышается ли заработная плата, когда уровень безработицы составляет 4 или 2%? Растет ли инфляция, если заработная плата повышается на 4 или 6%? Помешает ли рост производительности или снижение прибыли влиянию заработной платы на цены? Должны ли ставки по ипотеке снизиться до 4 или 3%, прежде чем спрос на жилье изменится?

Профессиональные экономисты и банкиры бьются над этими вопросами каждый день. Когда их прогнозы оказываются неверны, они задаются вопросом: «Почему?» К примеру, сейчас они обсуждают то, стала ли инфляция менее чувствительной к уровню безработицы и объемам производства, поскольку ожидания людей относительно инфляции практически не меняются, либо официальная статистика намеренно занижает истинный уровень безработицы.

Как правило, критики, выступающие за разнообразие точек зрения в ФРС, обычно имеют в виду свое собственное мнение. Те, кто придерживается левых взглядов, говорят, что следует меньше беспокоиться об инфляции и проводить монетарную политику более мягко. Те, кто стоит на правых позициях, утверждают, что следует больше беспокоиться о пузырях активов и придерживаться более жесткой политики.

Со своей стороны Стивен Мур заявил на прошлой неделе в интервью Bloomberg: «Одна фундаментальная идея… является эндемичной для ФРС, что, на мой взгляд, совершенно неверно, а именно то, что рост вызывает инфляцию. Рост не является причиной инфляции». Другими словами, независимо от того, насколько высок уровень использования производственного потенциала или насколько низка безработица, они не могут вызвать рост цен.

Вместо этого, как утверждает Мур, целью ФРС должны быть цены на сырьевые товары. Правда, это мнение он не всегда выражал ясно и последовательно. Когда при президенте Бараке Обаме цены на сырье упали на 57%, г-н Мур продолжал предупреждать об инфляции. После того как они упали на 14% при Дональде Трампе, он предупредил о дефляции. Зачем же уделять столько внимания тому, что составляет лишь малую часть того, что потребляют американцы? Если спрос в Китае или сокращение уровня добычи нефти в Саудовской Аравии приведет к росту цен на сырьевые товары относительно цен на потребительские товары и услуги, ФРС придется ужесточать денежно-кредитную политику до тех пор, пока потребительские цены не станут снижаться. Именно так произошло во времена Великой депрессии.

В случае если кандидатура Стивена Мура на должность главы ФРС будет утверждена, то он, вероятно, сумеет объяснить все это своим новым коллегам, и не только тем из них, кто имеет степень PhD.

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

Перевод с английского языка осуществлен редакцией Kursiv.kz

banner_wsj.gif

 

«Халықтың несиесін кешіру – қисынға келмейтін нұсқа». Коронавирус қаржы секторына қалай әсер етті?

Сарапшылар Үкіметтің не себепті несиені кешіре алмайтынын түсіндірді

Фото: shutterstock.com

Пандемия қаржы секторына да кері әсер етіп жатыр. Бұл туралы отандық сарапшылар айтты. Олардың пікірінше, қаржы саласындағы қиындықтан банктер қиындық көрді деп те, пайда көрді деп те кесіп айтуға келмейді. 

Расул.jpg

Расул Рысмамбетов

«Наурыздың басында «карантин банктерге қиын тиеді» деп айтқан едім. Ал шілде айындағы көрсеткіштер бойынша ол ойымның соншалықты дұрыс болмағанын байқап отырмын. Банктер осы уақыт аралығында төлемді негізінен карточка, онлайн жүзеге асырды. 42 500 теңге әлеуметтік төлемі де осы банктер арқылы таратылды. Бұл да олардың әлсіремеуіне көмегін тигізді. ТОП-10-ға кіретін – Халық, Сбербанк, Форте, Каспий, АТФ, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі, Центр Кредит, Жусан, Еуразиялық және Сити банктердің кірісі 167 млрд теңге болыпты. Бірақ берілген несие туралы портфеліне қарасам өсім онша байқалмайды. NPL, яғни, төленбей тұрып қалған несиелері көп. Осындай несиелер (NPL) 149 млрд теңгеге өскен» дейді қаржыгер Расул Рысмамбетов. 

Төленбей жатқан несиелер проблемасы күзде тіпті тереңдей түспек. 

Мақсат Халық.jpg

Мақсат Халық

«Қасым-Жомарт Тоқаев банктерге «ұзақ жылдар бойы біз сіздерді қолдап келдік, енді сіздер халықты, кәсіпкерлерді қолдаңыздар. Олардың несие төлеу уақытын шегеріңіздер» деген еді. Банктер бұл ұсынысты қабылдап,, клиенттерінің 3 ай бойы несие төлемеуіне мүмкіндік берді. Бірақ банк клиенттеріне жаңа график әзірлеген. Ол жерде несие кейінге шегерілген және артында қосылған үлкен пайыздары бар. Яғни, банк табысынан айырылғысы келмейді. Оларды түсінуге де болады. Бірақ бұл жағдай халыққа ауыртпалық түсіріп отыр. Алғашқы 6 айды қарасақ, банктер өте үлкен табысқа жеткен. Тек Al-Hilal банк пен Нұрбанк қана минус жағдайында отыр. Қазір халық және компаниялар несиелерін төлеп жатқан жоқ. Бұл көп ұзамай мәселелік несиеге алып келуі мүмкін» дейді экономист Мақсат Халық. 

Сарапшылар Үкімет халықтың несиесін жауып бере алмайды. Егер төлейтін болса кәдімгідей дағдарыс басталуы мүмкін дейді. 

«2030 жылдың 1 қаңтарында сіздің несиеңіз аяқталады делік. Енді сіз 3 айға кейінге шегерген соң ол 2030 жылдың 1 сәуірінде бітеді. Бірақ түпнұсқа келісімдегі уақыт 1 қаңтар деп жазылғандықтан, әрі қарай төлемей кетіп қалсаңыз да болады. Алайда банк оны қаламайды, сол үшін сізбен қосымша келісім жасайды. Ол бойынша – 3 ай мерзімге шегерілген кезде сіздің негізгі қарызыңыз қысқарады, бірақ сыйақы көлемі аздап өседі. Сол өсімді көріп азаматтар «біз бұрынғыдан көп төлеп жатырмыз» деп қорқып жатыр. Сондықтан бұл жерде банктер заңсыз әрекетке барып отыр деп айтуға келмейді»,- дейді экономист Ержан Әбіш.

Оның айтуынша, несиені кешіру – қисынға келмейтін әңгіме. Бұл банктерді «қылғындырып тастау» болмақ. 

Ержан.jpg

Ержан Әбіш

«Банктердің де әкімшілік, шаруашылық шығындары болады, қызметкерлеріне жалақы төлеу керек, басқа қызметкерлер сияқты олар да сыйақы алғысы келеді. Осындай көптеген факторлар алдымыздан шығады. 3 ай несиелерді кейінге шегергеннің өзінде 5 банк зардап шеккен» деді экономист. 

Экономист Мақсат Халықтың есептеуінше, ел бюджеті қазір халық қарызын жаба алатындай күйде емес. 

«Наурыз айында тұтынушылық несиелердің көлемі 4 трлн 23 млрд теңге болған. Ол көрсеткіш маусым айында 4 трлн 13 млрд теңгеге дейін азайыпты. Яғни, халық та тұтынушылық несиеден бас тарта бастаған. Осыншама 4 трлн теңгені кешіріп тастау ешкімнің қолынан келмейді. Мемлекеттік бюджеттің өзі биыл 14 трлн теңге шығынға батқан. Банктердегі 4 трлн теңге осы шығындардың 3/1 бөлігін құрайды. Мемлекет осы қарызды жауып беретін болса онда халықтың алдындағы басқа әлеуметтік міндеттемелері, денсаулық, білім саласының шығындары екінші деңгейге түсіп қалады. Сондықтан бұл мүмкін емес жағдай» деді Мақсат Халық.

Экономистердің айтуынша, шағын және орта бизнеске арнап 1 трлн теңге кәсіпкерлерге жетпей жатыр. Оның да бірнеше проблемалық себебі бар. 

«Банктер мемлекеттің сеніп тапсырған ақшасын оңды-солды бере алмай отыр. Өйткені қазір кәсіпкерлердің жағдайы да керемет емес. Оның алдында кәсіпкерлер несие төлеуді 3 айға кейінге шегерді. Сөзсіз, сол 3 айдың пайызы да қосылады. 
Сосын банктер қайта қаржыландыру жасамай отыр. 6 пайызбен кәсіпкерлік несиені береді. Ол несие кәсіпті кеңейту үшін беріледі. Ал қолындағы қаржысын қайта қаржыландыруға несие қарастырылмаған. Көптеген компаниялар қаржылық дағдарысқа ұшырап жатқан кезде олар кәсібін кеңейтуді ойламайды. Олар қайта қаржыландыру жасап мойнына ілінген қарызын сәл болса да ұзартып алғысы келіп тұр. Ал қайта қаржыландыру бойынша банктердің пайызы аз емес. Компаниялар ондай үлкен пайыздарды тағы үстеме қарыз қылып алуға дайын емес. Жағдай қиын. Сондықтан дәл осындай жағдайда банктер біздің экономикамызды қалай қаржыландыра алады деген сауал туындайды» дейді Мақсат Халық. 

«Ryskulov analitics» орталығының директоры Жасұлан Күшебаевтың айтуынша, бұл орайда банктер несие берудің жаңа механизмін қалыптастыруы керек. 

Жасұлан 1.jpg

Жасұлан Күшебаев

«Көп елдер осы кризистен шығу үшін банктерге жаңа несие беру механизмін ойлап табу туралы тапсырма берді. Мәселен, Ұлыбританияда шағын бизнеске кепілсіз несие беруді мемлекет өзі қолдап отыр. Мемлекет өзі гарант бола отырып, шағын бизнес өкілінің несиеге қолжетімділігін арттырады. Тоқаевтың өзі «Ұлттық банк пен екінші деңгейлі банктер бизнесті несиелендірудің жаңа бағыттарын ойластыру керек» деген сыңайда пікір білдірген болатын. Бірақ әлі күнге дейін бізде ондай бағыт пайда болмады. Қазір Қазақстанда 3 миллионға жуық адам шағын және орта бизнесте жұмыс істейді. Демек, дәл осы салаға ақша беру арқылы экономикамызды жандандыра аламыз» деді Жасұлан Күшебаев. 

ҰБ бірнеше күн бұрын базалық пайыздық мөлшерлемені 9 пайызға түсіргені белгілі. Яғни, енді несие рәсімдеуге, сатып алуға деген сұраныс көбейеді. Алайда мұның екінші қыры – инфляция артып кетуі ықтимал. Экономикамызды жандандыра алатын жалғыз жол – импортты азайтып, өндірістік потенциалды күшейту ғана деді сарапшылар. 

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

banner_wsj.gif

 

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg