Перейти к основному содержанию

942 просмотра

Қытай эпидемиясы әлемдік экономиканы деміктіре бастады

Ірі инвесторлардың күдігі басым

Фото: из открытых источников

Қытай елінен шыққан коронавирус эпидемиясы әлемдік экономикаға қауіп төндіре бастады. Кешелі бері, халықаралық Moody's агенттігінің сарапшылары бұған қатысты нақты мәліметтерді алға тартты.

Сарапшылардың пайымдауынша, Қытайдағы эпидемия салдарынан, әлемдік нарықта, бірінші кезекте,  өнеркәсіптік металлдар бағасы төмендеп кеткен. 

Бұл ретте, халықаралық сарапшы Дени Тренктің айтуынша Коронавирус эпидемиясы басталғалы бері, Қытайға барып келуге байланысты шекаралық шектеулер артты. Бірақатар елдер Қытай Халық республикасымен шекараларын мүлде жауып тастап, вирустың таралуынан қорқып отыр.

«Қазір Қытайда бірқатар ірі-ірі компаниялар қызметін тоқтатып, инвесторлардың күдігі көбейіп,  жұмыстары жүрмей тұр. Ол мұның соңы экономикалық өсімге кері әсерін тигізеді», - дейді Тренк. 

Вирустан - минусқа не кетті? 

Сарапшылар алға тартып отырғандай, расымен, де қазір әлемдік нарықта қара алтын бағасынан бастап, бірқатар металдардың да бағасы түсе бастады. Мәселен, осы апта басталысымен әлемдік нарықта мыс – 10,4%-ға никель –8,7%-ға; қалайы – 8,2%-ға;цинк — 7,3%-ға; қорғасын – 4,6%-ға;  алюминий –3,5%-ға төмендеген.

Шанхай мен Шэньчжэндегі Қытайдың екі ірі биржаларында саудаланатын акциялардың құны да 8 пайызға төмендеді.  Бұл акцияларды пайдаланатын  компаниялар, шамамен, 358 миллиард доллар сомасындағы капиталын жоғалтқан. Қытай Халық банкі эпидемия басталғалы, экономикасын қолдау мақсатында  174 млрд доллар қаржы жұмсаған. 

Бұл ретте, бізге пікір білдірген әлемдік экономика саласын зерттеуші, қаржыгер Арман Мусиннің айтуынша, 2002-2003 жылдары SARS вирусының өршуі Қытайда басталып, 25 елге таралды.  Осы вирустан 800 адам қайтыс болды. Ал коронавирустан қайтыс болғандардың саны қазір 1000 адамға жетті.

Сол 2003 жылдардың  өзінде Қытай экономикасы айтарлықтай зардап шегіп, елден инвесторлар үркіп қалған. 

«2003 жылдары Қытайдың жалпы өнімнің мөлшері жылына 1,7 трлн доллардан аспады.  Ал қазір аталмыш елдің экономикасы тоғыз есе үлкен - 15 трлн доллар.  Ал оның әлемдік ЖІӨ-дегі үлесі 4 пайыздан 17 пайызға дейін өсті. Әлемдік ЖІӨ-де 17 пайыз үлесі бар Қытайдың дағдарысқа түсуі кім-кімді де алаңдатуы тиіс. Сондықтан бұл арада бізді ойландыратын нәрсе көп», - дейді қаржыгер. 

Қаржыгердің айтуынша, қазір Қытайда ірі-ірі компаниялар дағдара бастаған. Қаңтар айындағы көрсеткіштерге жүгінсек, Қытайдағы бөлшек сату нәтижесіндегі түсім 3-4 пайызға төмендеген. Қытай экономикасы үшін тағы бір соққы вирустың ошағы саналған Ухань қаласы   автомобиль өнеркәсібінің ірі ошағы саналатын General Motors және SAIC концерндерінің бірлескен кәсіпорны осында орналасқан жер.

Егер Қытай автокәсіпорындары 2020 жылдың наурыз айының ортасына дейін жабық болса, олардың түсімі бірден үш есеге төмендейді.  Бұдан соң, әлемге танымал IKEA компаниясы Қытайдағы дүкендерін вирус ауыздықталғанша, жабатынын мәлімдеді.

Қытайдың Xiaomi компаниясы да жабылу туралы шешім қабылдаған.  Apple компаниясының директоры Тим Кук Қытайда орналасқан дүкендердің жұмыс сағатын азайту, кей аймақтарда жабу туралы шешім қабылдағанын жеткізді. Google Қытай, Гонконг, Тайваньдағы барлық офистарын жапты.

"Бұдан басқа да ірі-ірі компаниялар жұмысын тоқтатып тұр. Ал мұның барлығы түсімді азайтып, минусқа кетіретін жәйттер», - дейді қаржыгер Арман Мусин. 

Инвесторлар неден қорқады? 

Коронавирустің өршуіне байланысты инвесторлардың негізгі қорқынышы әлемдік пандемия. Мамандар «егер инфекция жаһандық пандемияға ұласса, ол әлемдік экономикаға 2008-2009 жылдардағы дағдарыспен пара-пар қауіп төндіреді» деп отыр.

Осы орайда, Moodys халықаралық рейтинг агенттігінің аға экономисі Джон Лонски: «Коронавирустық пандемия - бұл дүниежүзілік қаржы дағдарысы мен 2008-2009 жылдардағы ұлы рецессияны тудыруы мүмкін», - деген болжам айтты. 

Осыған байланысты қазір Қытайда және  Уханьда бизнес жүргізетін шетелдік компаниялар шұғыл шараларға баруға мәжбүр. 

Бұл ретте, экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметов былай дейді: 

«Қытайда штатында 10 мың қызметкер бар Apple корпорациясы 15-ақпанға дейін ҚХР-дағы кеңселер мен дүкендерді жауып тастады. Американдық Levi Strauss & Co. Уханада, Қытай аумағында ірі дүкендерін жауып қойды. Сондай-ақ америкалық  Dow Jones, S&P500 және Nasdaq компанияларының түсімдері 2020 жылдың қаңтар айының екінші жартысында құлдырауға барды. Euro Stoxx еуропалық индексі де төмендеді». 

Міне, осыдан кейін, сарапшының айтуынша, Қытайда бизнесін жүргізетін инвесторлардың көңіл күйі бұзылды. Алдағы уақытта Қытайдың мұнай-кен саласына қатысты жағымды болжамдар да айтылып жатқан жоқ. Сондай-ақ қазір бірқатар елдер Қытаймен арадағы транзиттік тасымалдарға шектеу қою жағын ойластыра бастады. 

Қазақстанға нені ескеру керек? 

Экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметовтың айтуынша, Қытайдағы вирус наурызға дейін жойылмаса, Қазақстандағы сауда саласы дағдарысқа ұшырайды.  Себебі, Қазақстанға келетін тұтыну заттарынан бастап, киім-кешек, электроника жабдықтары және тағы басқа қажеттіліктердің 80 пайызы Қытай елінен жеткізіледі.

Сондай-ақ маманның пайымынша, бұл эпидемия, Қазақстан-Қытай арасында транзиттік тасымалдаудың тоқтап қалуына да ықпал етуі мүмкін. 

«Осыдан барып, елімізге келетін туристердің ағымы да төмендеп, бұл салада да түсім азая түседі. Шектеу қойылғандықтан,  «теміржол, әуежолы тасымалы да қазірдің өзінде шығынға ұшырып жатыр», - дейді маман.

Сарапшының айтуынша, Қытай инвестициясы бұған дейін  мұнай газ саласына, металл өндіруге, логистика саласына, энергетика саласына құйылып келді. Ал 2016 жылдан бері, Қытай компаниялары еліміздің ауыл шаруашылығы саласына да инвестиция құя бастады. Қазақстан ауыл шаруашылығы саласында мал бордақылау, мал өсіру, агро-өнім алуға қатысты Қытаймен бірлесіп 19 жобаны жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Жобаның құны 1 млрд 735 мың долларды құрайды.

Жалпы, Қытай экономикасының дағдаруы бізді де алаңдатуы тиіс. Себебі біз сауда-саттықта, мұнай-газ саласында эскпорт, импорт қарым-қатынасында Қытаймен ынтымақтастықты жолға қойған елміз. 

«Сондықтан көршінің көңіл күйі бұзылса бізге қатысы жоқ деп отыра беруге болмайды. Сақтық шараларын күшейту керек. Болашақта Үкімет отандық өндірісті қолдау мақсатында нақты-нақты бағдарламалармен жұмыс істеп, өзімізден шығатын өнім көлемін көбейтуге қатты мән беруі керек. Олай етпесек, осылай көршінің көңіл күйін бағып отыруымызға тура келеді», - деді сөзін тәмәмдаған экономика ғылымының докторы, профессор Жұмаділдә Баяхметов.
 

banner_wsj.gif

6410 просмотров

В Узбекистане начинается крупнейшая в истории страны приватизация госактивов

Более тысячи предприятий с госучастием (ПГУ) будут предложены частному сектору

Фото: Shutterstock/MehmetO

Власти Узбекистана инициируют масштабную приватизацию государственных активов. Более тысячи предприятий с госучастием (ПГУ) будут предложены частному сектору. Реализация этих мер прописана в специальной стратегии, в разработке которой принимали участие и зарубежные эксперты. По их мнению, для реализации данных мер потребуются не только политическая воля руководства страны, но и серьезные изменения в законодательстве.

Большое хозяйство

О необходимости широкомасштабной приватизации в декабре 2019 года заявил президент Узбекистана Шавкат Мирзиёев, он потребовал провести инвентаризацию государственных предприятий. Позже в обращении к олий мажлису глава республики поручил разработать стратегию формирования конкурентной среды.

По итогам ревизии в расширенный список попали 2965 предприятий с номинальной стоимостью государственных долей в 111,4 трлн сумов ($11,7 млрд). Анализ их текущей деятельности выявил целый ряд любопытных фактов. К примеру, доля предприятий с гос­участием в ВВП страны равна 55%. По словам начальника департамента Агентства по управлению государственными активами Бахтиера Хайдарова, данная цифра свидетельствует о повышенном участии государства в экономике страны. Для сравнения: в России эта доля составляет 35%, в Сингапуре – 15%, во Вьетнаме – 8%, во многих развитых странах данный показатель в среднем равен 20–25%.

При таком засилье всего государственного в экономике налоги в доходную часть от ПГУ составляют 47%. Еще более парадоксальной выглядит цифра занятых граждан в официальном секторе, их всего 6%. Среди других минусов в работе госкомпаний – убытки на 4,1 трлн сумов ($431,1 млн), отсутствие налоговой отчетности у 34% ПГУ и всего лишь 33% гос­компаний, которые выплатили дивиденды.
По словам Бахтиера Хайдарова, 900 предприятий сегодня зависят от налоговых и таможенных льгот, в некоторых ПГУ отсутствует обоснование владения госдолями, а многие имеют около 2 тыс. непрофильных предприятий. 

Лучше поздно, чем никогда

Решать назревавшие годами проблемы власти Узбекистана намерены в сжатые сроки, хотя пандемия коронавируса наверняка повлияет на реализацию и этих планов. Агентство по управлению госактивами (АУГА) разработало ряд нормативных документов, которые предусматривают утверждение масштабной программы приватизации. Для ее создания и реализации привлекаются не только экспертное сообщество республики, но и зарубежные специалисты, а также международные финансовые институты. 

Согласно стратегии, госдоли в 1115 предприятиях будут предложены частному сектору. За государством остаются 554 компании, свыше 700 юрлиц будут вовсе ликвидированы. Значительно сократится число государственных унитарных предприятий: из 1718 ГУПов останутся лишь 70, которые впоследствии будут преобразованы в АО и ООО. 

Представитель Европейского банка реконструкции и развития (ЕБРР) Андрей Бойцун, выступая в начале марта на заседании круглого стола по вопросам приватизации, отметил:

«Очень важная работа, которую ведет сегодня Госактив (АУГА. – «Курсив») – это сортировка предприятий, идущих на приватизацию. Какие-то останутся, а какие-то будут ликвидированы или реорганизованы. Для того чтобы определить, в какую корзину попадет предприятие, нужно понимать, зачем государство вообще владеет государственными предприятиями».

Screenshot_3_0.png

Screenshot_4.png

Свой среди своих

Важнейшим критерием в новой стратегии приватизации Узбекистана Андрей Бойцун считает разделение функций органов власти в отношении госпредприятий. По его словам, министерства должны сосредоточиться на разработке политики для сектора и одинаково относиться к частным и государственным компаниям. 

Конкурировать с ПГУ частники не в силах. Многие госкомпании не только имеют таможенные и налоговые преференции, но и работают без лицензий, получая при этом прямой доступ к госзаказам без какого-либо участия в тендерах. К примеру, только в строительстве и архитектуре насчитывается 62 таких предприятия.

«Функцию собственника должен выполнять другой орган, а не тот, который является регулятором. Иначе получается как в футболе, когда судья играет на стороне одной из команд», – заметил Бойцун. 

«Никогда фармацевтические предприятия Узбекистана не будут конкурентоспособными, если не будут выполнять стандартов и надлежащей производственной практики. Установить этот стандарт – задача министерства, а не управление и владение предприятиями сектора фармацевтики. Если мы этого не сделаем, Узбекистан будет лишь рынком сбыта для зарубежных компаний», – привел пример независимый консультант АУГА, экс-министр казны Польши Веслав Качмарек. 

Объясняй или продавай 

Стратегия приватизации Узбекистана, рассчитанная на пять лет, предусматривает целый комплекс мер по ограничению государства в экономике.

В частности, внедряется правило «Желтых страниц», подразумевающее выход госсектора из тех сфер экономики, где уже представлен бизнес. При этом реализация активов будет осуществляться только через торги, а государству запретят создавать новые предприятия в тех сферах, где уже существует конкуренция.
Все ПГУ будут работать по принципу «Объясняй или продавай». Если государство обос­нует свое владение долей, то предприятие остается за ним. Этим будет заниматься АУГА, как главный орган, управляющий госактивами.

«Поскольку конечными собственниками госпредприятий являются граждане Узбекистана, будет правильно, если Госактив будет отчитываться перед олий мажлисом – представителями народа», – подчеркнул представитель ЕБРР.

Кто главный?

Внедрение новых правил приватизации выдвигает на первый план вопрос эффективности корпоративного управления оставшимися ПГУ. В программе предусмотрен переход на рыночные механизмы, внедрение оценки исполнительных органов, создание службы комплаенс, внешний аудит и т. д. Серьезные изменения должны коснуться наблюдательных советов. Сейчас в них лишь 3% независимых участников. И их количество, по мнению Андрея Бойцуна, необходимо увеличивать.

«Когда речь идет о создании наблюдательных советов, важно, чтобы в них были профессионалы, обладающие разнообразием компетенций и навыков для принятия правильных и взвешенных решений. На практике должно стать меньше госслужащих. Сейчас – большинство», – констатировал Бойцун.

Представитель Всемирного банка Винояка Нагарач в необходимости приватизации не сомневается, но призывает не рубить с плеча.

«В Узбекистане есть сильные возможности, административный потенциал. Если вы посмотрите на историю Узбекистана, макроэкономические показатели, многие предприятия были очень хороши. Нельзя говорить, что все директора плохие управленцы. Важно использовать то, что есть», – заявил Нагарач.

Реформа в законе

Международные эксперты, представители бизнеса и гос­компаний уверены: реализация новшеств в приватизации невозможна без законодательного регулирования. 

По словам Веслава Качмарека, чтобы не повторять ошибок прошлых лет, стране нужен новый закон о приватизации.

«Если мы говорим о возрождении приватизации, первый шаг этой важной стратегии – новая редакция закона о приватизации. Без нее никак», – заявил эксперт АУГА. 

Начальник управления стратегического планирования, аналитики и развития АО «Узавтосаноат» Рустам Кадыров отметил, что четкие правила, прописанные в законе, привлекут дополнительные средства со стороны граждан республики.

«Сегодня наши граждане не заинтересованы инвестировать в Узбекистан. Ведь у нас в этом плохой опыт. Потому что вы покупаете землю, и нет никакой гарантии, что через пять лет это решение не аннулирует хоким», – привел пример Кадыров. 

Заместитель директора Агентства по управлению гос­активами Узбекистана Тулкин Набиев считает, что многие нормы сегодня сильно устарели и нуждаются в обновлении.

«Закон о приватизации был принят в 1991 году, он уже устарел и не соответствует времени, у нас есть 279-е постановление, которое состоит из 400 страниц, и оно тоже устарело. У нас также много нормативных актов устарело, а специалисты не владеют обновленной базой. Мы должны все обновлять и переучивать наших специалистов, мы должны все эти законы и акты обновить, пересмотреть, и это является одним из наших приоритетов в сегодняшней работе», – резюмировал Набиев.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif