Перейти к основному содержанию

1287 просмотров

Коронавирус Қытай тауарларының беделін түсіріп жатыр

Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма?

Фото: из открытых источников

Қазіргі таңда бүкіл әлемнің назары Қытайдағы эпидемияда. Соңғы мәлімет бойынша коронавирусты әлемде 60 386 адам жұқтырған, 1370 адам қаза болған, 6 мыңға жуығы айыққан. Осы ретте, адамзатты не істеу керек, деген сұрақ толғандыруда.

Гонконгтың бас эпидемиологы,  профессор Габриэль Люн «Уханннан шыққан Covid-19 коронавирусы қарқынды тарауын тоқтатпаса, әлем халқының 60 пайызына жұғып, 45 миллионнан аса адамның өмірін қиюы мүмкін», - деп мәлімдеме жасады. 

Бұл ретте, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының басшысы Тедрос Адханом Гебрейус: «коронавирустың Қытайдан тыс жерде тарауы «мұзтаудың басы». Вирустың әлемге таралу ықтималдығына дайындалу үшін барлық мүмкіндікті пайдалануға шақырамын», - деді. 


Әлемнің дамыған және дамушы елдері қазірде Қытайдан сәлемдеме алуға, импорт, экспорт қатынасын дамытуға күдікпен қарап, жүрексініп отыр.

Әсіресе, Қытаймен тығыз байланыстағы ТМД елдері үшін Қытай нарығынан келетін тауарлардың тасқыны ойлантып-ақ тұр. Қазір Армения, Өзбекстан, Грузия елдері ішкі нарығында өнім тапшылығын тудырмауға жанталасып, өзін-өзі қамту үшін түрлі шаралар ойластыруда.

Ал Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма? Қытайдағы вирус одан әрі өршіп, Қытайдан жеткізілетін тауарлар саны одан әрі қысқарса, ішкі нарықты немен толтырамыз? 

Сәуір болмай тәуір болмайды... 

Отандық мамандардың пайымдауынша, Қытай соңғы 15 жылда Қазақстанға қыстың уақытында жеміс-жидек, көкөністі молынан жеткізіп отырған ел. Мандарин, апельсин, лимон, бұрыш, баклажан, қырыққабат тағы басқа көкөніс пен жеміс атаулыны қыс мезгілінде біз Қытайдан тасимыз.

Бұған қатысты экономист-сарапшы Тоғжан Шаяхметованың айтуынша, біздің нарықтағы қымбатшылық әлі өседі. Тек сәуір айында ғана жағдай тұрақтала бастайды. 

Сарапшының айтуынша, қараша айынан сәуір айына дейін Қытай елі Қазақстанды жеміс-жидек, көкөніспен қамтиды. Ішкі нарыққа келетін көкөністердің 60 пайызын біз Қытайдан аламыз.  Ал қазіргі жағдайда Қытайдан тараған вирусқа байланысты транзиттік тасымалға белгілі бір шектеулер қойылды.

Еуропа елдерінің біразы Қытайдан тауар алмаса, біраз елдер Қытайға өз өнімдерін бермей жатыр. Импорт, экспорт қатынасы азайған Қытайдың өзіне қазір 3 млрд халқын асырау қиынға соғады.

"Болашақта Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда тасымалы азаюуы әбден мүмкін. Қазірдің өзінде бізде Қытай тауарлары азайып, сөрелер босап, өнім бағалары қымбаттап жатыр. Енді көкніс, жеміс-жидекке қатысты бұл жағдайдан тек сәуірде ғана шыға бастаймыз. Сәуір айында отандық жылыжай өнімдері жемісін беріп, оңтүстік аймақтағы кәсіп иелері саудаға еккен өнімдерін шығара бастайды. Міне, сол кезде нарықта өзі өнімдеріміз пайда болып, өнім бағасы да біршама түсіп, жағдай тұрақтала бастайды»,- дейді Тоғжан Шаяхметова. 


«Вирус жеңіледі» деп отыра беруге болмайды

Жалпы, отандық мамандардың пайымдауынша, «Қытай алпауыт ел, медицинасы дамыған ел - «вирусты жеңеді» деп отыра беруге тағы болмайды. 

Мәселен, қазір Армения Қытайдағы жағдайға байланысты кәсіпкерлеріне арнайы жеңілдіктер жасау жоспарын құрып отыр.  

Бұл ретте, Арменияның үкімет басшысы Никол Пашинян:

«Қытайдағы коронавирусқа байланысты отандық кәсіпкерлерге монополистер тарапынан қысым көрсетілмеуін қадағалау керек. Кәсіпкерлердің жарық, су, газға төлейтін коммуналдық төлемдерін төмендете тұру керек. Қажет болса, салықтық жеңілдіктер қарастыру жағын да ойластырған жөн», - деп үкімет мүшелеріне тапсырма берді. 

Бұған қатысты экономист-ғалым Жаңабай Алдабергеновтың айтуынша, Қазақстандағы дистрибьюторлық желіде кейбір супермаркеттерде Қытайдан келетін азық-түліктер 35-40 пайызды құрайды. Бұл арада әңгіме көкөністерге емес, азық-түліктерге қатысты. Міне, осы Қытайдан азық-түлік, техника әкелетін саудагерлерге  жасалатын салықтық жеңілдік. Оларға кедендік салық бойынша жеңілдіктер берсек, тауарлар мен өнімдерді қымбаттатпауға кепілдік болар еді.

«Қазір Қазақстан бойынша Қытайдан келетін өнімдер 10-15 пайызға қымбаттап жатыр. Саудагерлер шекарадағы шектеулерді, өнімдердің тапшылығын, салықтық төлемдерді алға тартып әкелген заттарын қымбаттата қояды. Ал бұдан қарапайым тұтынушы қатты зардап шегеді. Сондықтан біздің тиісті инстанцияларға да арнайы жоспар құрып, қымбатшылықтың алдын-алуды ойластырған жөн», - дейді сарапшы. 

Біреуге жалынышты болғанша, қағиданы өзгерту керек

Негізінде, мамандардың байыптауынша, бізге Қытайдан немесе көрші Өзбекстаннан, Қырғызстаннан өнім сұрағанша, алдымен, ішкі нарықтағы біраз келеңсіздіктерді реттеп алу қажет. Ол үшін экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов алға тартып отырғандай, келесі жайттарға назар аударған жөн:

А) Біріншіден, тауар бағасын өсіруге бірден-бір әсер ететін дүние жемқорлық қадам. Оларға кедендегі, жол үстіндегі және басқа да тексеруші құрылымдардағы заңсыз алым-салықтарды жатқызуға болады. Мұндайға кеткен шығынын кәсіпкерлер тауар бағасына үстеме қосып, шығарып алуға тырысады. Міне, бірінші кезекте бағаның шарықтауына осы бастау болады. 

Ә) Екіншіден, мемлекеттік монополиялардың аздығы. Бұл ретте,  өнім шығаратын жекеменшік ірі компаниялардың монополиясына тәуелдігі ойлантуы тиіс. Мәселен, мұнай өнімдерін сатудың жекелеген топтарға мүдделі болуы. Олардың бір-бірімен текетіресіп, бәсекелестерін болдырмау үшін нарықтан орын бермеуі бізде әбден өршіген.  Мұның соңы, мұнай өнімдерінің бағасын қымбаттатып отыр. Қазір әлемдік нарықта мұнай арзан болғанымен, бізде жанар-жағармай бағасы қымбат. Ал бұл жанармай қымбаттаса, барлық тауардың бағасы көтеріледі деген сөз. Міне, бізге екінші осы мәселені шешуге тырысқан абзал. 

Б) Үшіншіден, табиғи газ, жарық, су нарығының жекеменшікке өтуі. Бұл нарықта делдалдардың көптігі көгілдір отын, су, жарық бағасының шектен тыс қымбаттауына жол беріп отыр. Газ тасымалдау инфрақұрылымы дамымағандықтан, кейбір өндіріс орындары қымбат бағаға газ енгізеді. Оны енгізіп алғаннан кейін, ай сайынғы төлейтін бағасы да қымбат. Өнім шығару үшін не керек: газ керек, жарық, су керек. Сонда коммуналдық төлемге қымбат ақы төлеп отырған кәсіпорынға «тауарыңды арзанға сат», деп қайтіп айта аламыз?!

Сондықтан бұл да шешімін табуы керек дүние. 

В) Төртіншіден, агросекторда бәсекенің төмен болуы. Бұл салада өнім сақтайтын қоймалардың жоқтығы, биржалық сауда түрінің кемшіндігі, мемлекет тарапынан бөлінетін көмектің дұрыс бөлінбеуі тауар бағасына әсер етіп отыр. Жыл басынан бері ет пен сүт бағасының екі есеге қымбаттауы осының анық айғағы. Агро-өнім өндірушілерге бақылау жоқ. Бақылау болса да қолдау жоқ. Сосын, олар да нарықты бағдарлай алмай, «тек пайдаға шықсам болды», деп өнім бағасын қымбаттата береді. 

Г) Бесіншіден,  мемлекеттік сатып алу жүйесінің жетілмеуі, тендер өткізудегі заңсыздық. Мемлекеттік ведмоствалық кәсіпорындардың астыртын монополия құруы. Мемлекеттен бөлінген қаржының 97%-ын осындай кәсіпорындар алады. Тендерді тамыр-таныстық жайлаған. Бұл да нарықтық экономиканың заңына қайшы дүние. 

Экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов айтып отырғандай, осы бес бағытта бақылауды мықтасақ, қымбатшылық пен тапшылықты қалай тежейміз деп уайымға салынбайтын едік. 

«Сондықтан алдағы уақытта тиісті инстанциялар  бірінші кезекте осы мәселелерді ескергені жөн», - деді маман.
 
 

2668 просмотров

Как развивается креативная экономика в Центральной Азии

И есть ли у неё шанс занять своё достойное место в ВВП стран региона

Фото: Shutterstock

Креативная экономика – термин для Центральной Азии новый. Даже те, кто занят в этой сфере, порой не подозревают, где они на самом деле трудятся. Театры, творческие пространства, галереи, арт-проекты – все это и еще многое другое и есть креативная индустрия, где вращаются деньги, создаются рабочие места и платятся налоги (правда, не всегда). По мнению экспертов, у креативной экономики есть шанс стать движущей силой для всего региона. 

Рост вопреки

Креативная индустрия сегодня является одним из самых развивающихся секторов мировой экономики. Согласно отчету Ernst & Young, отрасль приносит около 3% ВВП во всем мире. А в некоторых развитых странах этот показатель достигает 10%. За последние годы объем отрасли вырос до $509 млрд. Число занятых в индустрии постоянно увеличивается и на сегодняшний день составляет 29,5 млн человек. Их работа связана с рекламой, архитектурой, искусством, ремеслами, дизайном, модой, кино, программным обеспечением, ТВ и радио. Именно эти отрасли были причислены ООН к креативной экономике. 

Великобритания, которая переживает экономический подъем в креативной индустрии, – один из лидеров направления. Развитие отрасли там началось еще в 90-х, а во время кризиса 2008 года креативная индустрия была одной из немногих, демонстрировавших рост, а не падение. 
Сегодня Соединенное Королевство занимается популяризацией креативной экономики, в том числе в странах Центральной Азии, где уровень развития данной индустрии невысок. При содействии Британского Совета (British Council) с 2017 года в регионе регулярно проходит форум «Креативная Центральная Азия», где собираются лидеры индустрии из республик ЦА. Менеджеры-креативщики изучают мировой опыт и делятся успешными кейсами.

«Британский совет работает с продвижением креативной экономики в регионе уже почти пять лет, – говорит руководитель проектов по искусству и креативной экономике Британского Совета в Центральной Азии Галина Корецкая. – Все это время мы пытались понять, что такое креативная индустрия для Центральной Азии. Это очень специфично для каждой страны. Мы исследуем опытным путем и пытаемся вовлечь в этот процесс все больше партнеров». 

Нельзя пощупать

В глобальном индексе креативности Martin Prosperity за 2015 год были представлены четыре из пяти стран Центрально-Азиатского региона. Выше всех – на 84 месте – расположился Казахстан, Узбекистан занял 100-ю строчку, Кыргызстан на 111-м месте, а Таджикистан на 114-м. Лидерами списка являются Австралия, США и Новая Зеландия. Исследование определяло индекс креативности каждой страны по трем ключевым критериям: развитие технологий, уровень таланта и толерантности.

В 2018 году Британский совет совместно с Лондонским городским университетом и Университетом Нархоз из Казахстана провели картирование креативной индустрии в РК. По итогам исследования, на начало 2018 года в стране насчитывалось 17 581 креативное предприятие, что составляет 3,8% от общего количества зарегистрированных в стране юридических лиц. 

«Исследования показали, что в казахстанской экономике организаций, занятых в креативной индустрии, гораздо больше, чем юрлиц, работающих в недвижимости или сфере бизнес-услуг. В то же время, по официальным данным, в Казахстане нет фотографов. Но ведь они есть. Это говорит о том, что существует огромный сектор, который нельзя пощупать. И я уверена, абсолютно такая же картина будет во всех странах Центральной Азии», – подчеркнула Галина Корецкая. 

Выйти из тени

Работа в тени – своего рода норма для креативной индустрии.

«Во всех наших пяти странах креативная экономика – это теневая экономика. Легче всего прятаться, когда ты работаешь мозгами, – говорит соучредитель бишкекской OLOLO art studio Данияр Аманалиев. – И от того, что ее не видно, непонятно, насколько она значимая. А вот если государство станет умным и скажет «я хочу помочь», то есть множество способов для этого. Первый – если государство поймет, что креативность важна, и начнет это произносить, если президенты начнут говорить о значимости креативной экономики, то это уже что-то. Правительство может внедрить специальные налоговые режимы. Это даст моментальный рост. И самое главное – позволит креативной экономике выйти из тени».

Сейчас государство поддерживает творческие инициативы привычными методами – грантами, информационным сопровождением, помощью в организации различных мероприятий и т. д.

«К нам периодически обращаются художники, искусствоведы, театральные деятели за помощью, мы рассматриваем каждый вопрос и помогаем, – рассказывает руководитель отдела развития образования Фонда развития культуры и искусства при Министерстве культуры Республики Узбекистан Мадина Бадалова. – Фонд работает напрямую с художниками и артистами. Содействуем в решении различных вопросов. В 2019 году мы отправили 46 человек на повышение квалификации в разные страны – Турцию, Испанию, Италию». 

В луче софитов

Событием для креативной индустрии Центральной Азии, но в большей степени для Казахстана и Алматы, стало выступление акима города Бакытжана Сагинтаева на инвестиционном форуме в конце ноября 2019 года – весомую часть презентации проекта стратегии развития Алматы до 2050 года г-н Сагинтаев посвятил именно креативной экономике. 

Аким отметил, что «самым креативным городом Центральной Азии можно без преувеличения назвать Алматы. 45% креативного сектора страны сосредоточено именно в нашем городе». По его словам, в южной столице планируется построить Парк креативных индустрий, где будут представлены разработки в материаловедении, сохранении и транспортировке энергии и физике высоких энергий, опто- и микроэлектронике, биотехнологиях, медицине, науке о земле и других направлениях.

Помимо этого, он определил восемь основных креативных индустрий, имеющих наибольший потенциал в Алматы. Это кино, музыка, литература, театр, дизайн, мода, медиа и индустрия развлечений. 

Стоит отметить, что впервые в истории ЦА чиновник такого ранга заявил о важности развития креативной индустрии.

Продвижение креатива 

По оценке самих представителей индустрии, для развития им стоит эффективнее взаимодействовать не только с государством, но и между собой. Руководитель отдела издательских проектов и коммуникаций Фонда развития культуры и искусства при Минкультуры Республики Узбекистан, основатель независимой платформы syg.ma Фуркат Палванзаде считает, что креативной индустрии в Центральной Азии сегодня необходима самоорганизация.

«Нужно начать разговаривать друг с другом. Так как у меня деятельность связана с издательскими проектами, я чувствую нехватку специализированных изданий на эту тему, которые могли бы продвигать людей и идеи. Мне кажется, это важно и поможет людям самоорганизоваться, создать и внедрить некие стандарты качества», – отметил он.

Еще один острый вопрос – умение продвигать креативный продукт.

«Какая боль у театров? У них нет специалистов, которые понимают в digital. В лучшем случае у них есть человек, который что-то публикует в соцсетях, и то без понимания, как с этим правильно работать и как это правильно доносить. А уж что такое Google Analitics и Big Date, как копаться в данных и как делать push-уведомления – это вообще темный лес, – говорит сооснователь сервиса онлайн-продажи билетов Ticketon.kz Константин Горожанкин. – Поэтому я считаю, что люди искусства должны заниматься искусством, а профессионалы продажи билетов и работы с данными должны заниматься именно этим». 

На последнем форуме «Креативная Центральная Азия» были сформированы пять рабочих групп по направлениям, необходимым для прогресса креативной индустрии (образование, коммуникации и др.) в регионе. Эти рабочие группы займутся разработкой базовой стратегии развития креативной индустрии в Центральной Азии в расчете на то, что она сможет быть использована в любой из республик региона.

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

drweb_ESS_kursiv.gif