Перейти к основному содержанию

1975 просмотров

Коронавирус Қытай тауарларының беделін түсіріп жатыр

Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма?

Фото: из открытых источников

Қазіргі таңда бүкіл әлемнің назары Қытайдағы эпидемияда. Соңғы мәлімет бойынша коронавирусты әлемде 60 386 адам жұқтырған, 1370 адам қаза болған, 6 мыңға жуығы айыққан. Осы ретте, адамзатты не істеу керек, деген сұрақ толғандыруда.

Гонконгтың бас эпидемиологы,  профессор Габриэль Люн «Уханннан шыққан Covid-19 коронавирусы қарқынды тарауын тоқтатпаса, әлем халқының 60 пайызына жұғып, 45 миллионнан аса адамның өмірін қиюы мүмкін», - деп мәлімдеме жасады. 

Бұл ретте, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының басшысы Тедрос Адханом Гебрейус: «коронавирустың Қытайдан тыс жерде тарауы «мұзтаудың басы». Вирустың әлемге таралу ықтималдығына дайындалу үшін барлық мүмкіндікті пайдалануға шақырамын», - деді. 


Әлемнің дамыған және дамушы елдері қазірде Қытайдан сәлемдеме алуға, импорт, экспорт қатынасын дамытуға күдікпен қарап, жүрексініп отыр.

Әсіресе, Қытаймен тығыз байланыстағы ТМД елдері үшін Қытай нарығынан келетін тауарлардың тасқыны ойлантып-ақ тұр. Қазір Армения, Өзбекстан, Грузия елдері ішкі нарығында өнім тапшылығын тудырмауға жанталасып, өзін-өзі қамту үшін түрлі шаралар ойластыруда.

Ал Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма? Қытайдағы вирус одан әрі өршіп, Қытайдан жеткізілетін тауарлар саны одан әрі қысқарса, ішкі нарықты немен толтырамыз? 

Сәуір болмай тәуір болмайды... 

Отандық мамандардың пайымдауынша, Қытай соңғы 15 жылда Қазақстанға қыстың уақытында жеміс-жидек, көкөністі молынан жеткізіп отырған ел. Мандарин, апельсин, лимон, бұрыш, баклажан, қырыққабат тағы басқа көкөніс пен жеміс атаулыны қыс мезгілінде біз Қытайдан тасимыз.

Бұған қатысты экономист-сарапшы Тоғжан Шаяхметованың айтуынша, біздің нарықтағы қымбатшылық әлі өседі. Тек сәуір айында ғана жағдай тұрақтала бастайды. 

Сарапшының айтуынша, қараша айынан сәуір айына дейін Қытай елі Қазақстанды жеміс-жидек, көкөніспен қамтиды. Ішкі нарыққа келетін көкөністердің 60 пайызын біз Қытайдан аламыз.  Ал қазіргі жағдайда Қытайдан тараған вирусқа байланысты транзиттік тасымалға белгілі бір шектеулер қойылды.

Еуропа елдерінің біразы Қытайдан тауар алмаса, біраз елдер Қытайға өз өнімдерін бермей жатыр. Импорт, экспорт қатынасы азайған Қытайдың өзіне қазір 3 млрд халқын асырау қиынға соғады.

"Болашақта Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда тасымалы азаюуы әбден мүмкін. Қазірдің өзінде бізде Қытай тауарлары азайып, сөрелер босап, өнім бағалары қымбаттап жатыр. Енді көкніс, жеміс-жидекке қатысты бұл жағдайдан тек сәуірде ғана шыға бастаймыз. Сәуір айында отандық жылыжай өнімдері жемісін беріп, оңтүстік аймақтағы кәсіп иелері саудаға еккен өнімдерін шығара бастайды. Міне, сол кезде нарықта өзі өнімдеріміз пайда болып, өнім бағасы да біршама түсіп, жағдай тұрақтала бастайды»,- дейді Тоғжан Шаяхметова. 


«Вирус жеңіледі» деп отыра беруге болмайды

Жалпы, отандық мамандардың пайымдауынша, «Қытай алпауыт ел, медицинасы дамыған ел - «вирусты жеңеді» деп отыра беруге тағы болмайды. 

Мәселен, қазір Армения Қытайдағы жағдайға байланысты кәсіпкерлеріне арнайы жеңілдіктер жасау жоспарын құрып отыр.  

Бұл ретте, Арменияның үкімет басшысы Никол Пашинян:

«Қытайдағы коронавирусқа байланысты отандық кәсіпкерлерге монополистер тарапынан қысым көрсетілмеуін қадағалау керек. Кәсіпкерлердің жарық, су, газға төлейтін коммуналдық төлемдерін төмендете тұру керек. Қажет болса, салықтық жеңілдіктер қарастыру жағын да ойластырған жөн», - деп үкімет мүшелеріне тапсырма берді. 

Бұған қатысты экономист-ғалым Жаңабай Алдабергеновтың айтуынша, Қазақстандағы дистрибьюторлық желіде кейбір супермаркеттерде Қытайдан келетін азық-түліктер 35-40 пайызды құрайды. Бұл арада әңгіме көкөністерге емес, азық-түліктерге қатысты. Міне, осы Қытайдан азық-түлік, техника әкелетін саудагерлерге  жасалатын салықтық жеңілдік. Оларға кедендік салық бойынша жеңілдіктер берсек, тауарлар мен өнімдерді қымбаттатпауға кепілдік болар еді.

«Қазір Қазақстан бойынша Қытайдан келетін өнімдер 10-15 пайызға қымбаттап жатыр. Саудагерлер шекарадағы шектеулерді, өнімдердің тапшылығын, салықтық төлемдерді алға тартып әкелген заттарын қымбаттата қояды. Ал бұдан қарапайым тұтынушы қатты зардап шегеді. Сондықтан біздің тиісті инстанцияларға да арнайы жоспар құрып, қымбатшылықтың алдын-алуды ойластырған жөн», - дейді сарапшы. 

Біреуге жалынышты болғанша, қағиданы өзгерту керек

Негізінде, мамандардың байыптауынша, бізге Қытайдан немесе көрші Өзбекстаннан, Қырғызстаннан өнім сұрағанша, алдымен, ішкі нарықтағы біраз келеңсіздіктерді реттеп алу қажет. Ол үшін экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов алға тартып отырғандай, келесі жайттарға назар аударған жөн:

А) Біріншіден, тауар бағасын өсіруге бірден-бір әсер ететін дүние жемқорлық қадам. Оларға кедендегі, жол үстіндегі және басқа да тексеруші құрылымдардағы заңсыз алым-салықтарды жатқызуға болады. Мұндайға кеткен шығынын кәсіпкерлер тауар бағасына үстеме қосып, шығарып алуға тырысады. Міне, бірінші кезекте бағаның шарықтауына осы бастау болады. 

Ә) Екіншіден, мемлекеттік монополиялардың аздығы. Бұл ретте,  өнім шығаратын жекеменшік ірі компаниялардың монополиясына тәуелдігі ойлантуы тиіс. Мәселен, мұнай өнімдерін сатудың жекелеген топтарға мүдделі болуы. Олардың бір-бірімен текетіресіп, бәсекелестерін болдырмау үшін нарықтан орын бермеуі бізде әбден өршіген.  Мұның соңы, мұнай өнімдерінің бағасын қымбаттатып отыр. Қазір әлемдік нарықта мұнай арзан болғанымен, бізде жанар-жағармай бағасы қымбат. Ал бұл жанармай қымбаттаса, барлық тауардың бағасы көтеріледі деген сөз. Міне, бізге екінші осы мәселені шешуге тырысқан абзал. 

Б) Үшіншіден, табиғи газ, жарық, су нарығының жекеменшікке өтуі. Бұл нарықта делдалдардың көптігі көгілдір отын, су, жарық бағасының шектен тыс қымбаттауына жол беріп отыр. Газ тасымалдау инфрақұрылымы дамымағандықтан, кейбір өндіріс орындары қымбат бағаға газ енгізеді. Оны енгізіп алғаннан кейін, ай сайынғы төлейтін бағасы да қымбат. Өнім шығару үшін не керек: газ керек, жарық, су керек. Сонда коммуналдық төлемге қымбат ақы төлеп отырған кәсіпорынға «тауарыңды арзанға сат», деп қайтіп айта аламыз?!

Сондықтан бұл да шешімін табуы керек дүние. 

В) Төртіншіден, агросекторда бәсекенің төмен болуы. Бұл салада өнім сақтайтын қоймалардың жоқтығы, биржалық сауда түрінің кемшіндігі, мемлекет тарапынан бөлінетін көмектің дұрыс бөлінбеуі тауар бағасына әсер етіп отыр. Жыл басынан бері ет пен сүт бағасының екі есеге қымбаттауы осының анық айғағы. Агро-өнім өндірушілерге бақылау жоқ. Бақылау болса да қолдау жоқ. Сосын, олар да нарықты бағдарлай алмай, «тек пайдаға шықсам болды», деп өнім бағасын қымбаттата береді. 

Г) Бесіншіден,  мемлекеттік сатып алу жүйесінің жетілмеуі, тендер өткізудегі заңсыздық. Мемлекеттік ведмоствалық кәсіпорындардың астыртын монополия құруы. Мемлекеттен бөлінген қаржының 97%-ын осындай кәсіпорындар алады. Тендерді тамыр-таныстық жайлаған. Бұл да нарықтық экономиканың заңына қайшы дүние. 

Экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов айтып отырғандай, осы бес бағытта бақылауды мықтасақ, қымбатшылық пен тапшылықты қалай тежейміз деп уайымға салынбайтын едік. 

«Сондықтан алдағы уақытта тиісті инстанциялар  бірінші кезекте осы мәселелерді ескергені жөн», - деді маман.
 
 

banner_wsj.gif

5033 просмотра

Сколько потеряет казахстанский бюджет из-за падения цен на нефть

При ценах ниже $25 за баррель сборы по экспортным таможенным пошлинам перестанут поступать совсем

Фото: Shutterstock

Снижение стоимости нефти на мировом рынке негативно отразится на доходах Казахстана. Только в январе сборы от продажи нефти и газа уменьшились на $900 млн. При ценах ниже $25 за баррель сборы по экспортным таможенным пошлинам перестанут поступать совсем.

Цены на нефть снижаются с начала года. В январе – феврале стоимость энергоресурсов стала падать из-за уменьшения спроса со стороны Китая (второго крупного потребителя нефти в мире после США), где из-за вспышки коронавируса снизилась экономическая активность. За этот период стоимость нефти марки Brent упала примерно на 20%, до $55 за баррель.

Обвал нефтяных цен произошел в конце первой декады марта, и это случилось из-за того, что 6 марта на министерской встрече в Вене страны – экспортеры нефти не смогли договориться о продлении соглашения о сокращении добычи. ОПЕК предлагала до конца года дополнительно уменьшить производство на 1,5 млн баррелей в сутки, в том числе странам, не входящим в картель, – на 0,5 млн. Действующая до конца марта сделка предусматривает сокращение добычи на 1,7 млн баррелей. 

В результате в общей сложности с начала года стоимость нефти на биржах упала более чем в 2 раза. Для Казахстана, 20% ВВП которого дает нефтегазовая отрасль, нынешняя ситуация на рынке станет серьезным испытанием.

Свободное плавание

Министр национальной экономики Руслан Даленов отметил, что изменение цен на нефть не влияет на доходность бюджета, поскольку поступления от нефтегазового сектора напрямую перечисляются в Национальный фонд и только оттуда поступают в бюджет в виде гарантированных трансфертов в размере 2,7 трлн тенге ежегодно.

Однако в республиканский бюджет напрямую, минуя Нац­фонд, поступают экспортные таможенные пошлины (ЭТП) от нефти – около 1 трлн тенге в год. И эти доходы при нынешних ценах могут сократиться в 3 раза, а в случае установления цен ниже $25 за баррель ЭТП и вовсе обнулятся, говорит генеральный директор Союза нефтесервисных компаний Казахстана Нурлан Жумагулов. По его подсчетам, в прошлом году бюджет получил 5 трлн тенге нефтяных денег: 3,5 трлн тенге – трансферты из Нацфонда, 1 трлн – выплаты по экспортным таможенным пошлинам, 500 млрд – налоги нефтесервисной отрасли. Отметим, что при цене менее $40 за баррель обнуляются еще и ставки по рентному налогу.
При этом уже в январе доходы республики от экспорта углеводородов упали на $900 млн. Ассоциация финансистов Казахстана подсчитала, что только Франция, Швейцария и Италия снизили покупку казахстанской нефти на $863 млн, а Китай сократил импорт казахстанского газа на $128,6 млн.

Переживем?

В компаниях «Тенгизшевройл» и «Карачаганак Петролиум Оперейтинг», на двух самых крупных нефтедобывающих предприятиях страны, отказались отвечать на вопрос, как повлияет на их деятельность удорожание доллара, произошедшее из-за падения стоимости нефти. При этом на специальном совещании, прошедшем 14 марта в Атырау, генеральный директор «Тенгизшевройла» Имер Боннер сообщила, что добыча нефти компанией проводится в штатном режиме.

«ТШО в состоянии пережить сложную экономическую ситуа­цию в связи с падением цен на нефть, так как подобный период в истории нашей компании уже был», – сказала она.

Предприятие не планирует сокращать рабочих и обещает выполнить все свои обязательства.

Президент нефтяной компании «Меридиан Петролеум» Балтабек Куандыков считает, что на самом деле никому из участников нефтяного рынка такое падение цен не выгодно и долго оно продолжаться не может.

«Конечно, мы не достигнем в ближайшее время цен на уровне $100. Но реальная цена нефти, считаю, должна быть на уровне $40–50», – говорит он и отмечает, что на нефтяные цены помимо борьбы за рынки сбыта, которую ведут в том числе Россия и Саудовская Аравия (СА), влияет и падение спроса на нефть, произошедшее из-за пандемии коронавируса, в результате которой снизилось потребление энергоресурсов.

В случае если участники рынка договорятся, а проблемы с вирусом будут решены, то восстановления нефтяного рынка можно ожидать в течение 5–6 месяцев.

Screenshot_3.png

Screenshot_2_1.png

Рекордное падение

Напомним, что обвал цен на нефть произошел после того, как провалились переговоры между странами – экспортерами нефти в рамках ОПЕК+. Россия готова была пойти только на пролонгацию действующих соглашений, тогда как СА предлагала дополнительно снизить суточную добычу, чтобы уравнять спрос и предложение. В результате срыва сделки уже к вечеру того же дня, 6 марта, на биржах нефть марки Brent подешевела почти на 9%, опустившись до $46 за баррель.
Буквально на следующий день стало известно, что Saudi Aramco уведомила покупателей в США, странах Европы, Восточной и Юго-Восточной Азии, что с апреля готова продавать свою нефть марки Arab Light со скидкой $6–8 за баррель. А еще через пару дней два самых крупных производителя нефти – Россия и Саудовская Аравия – объявили о намерении увеличить суточный объем добычи нефти еще на 500 тыс. и 2,5 млн баррелей соответственно. В результате 9 марта на торгах стоимость Brent опустилась до $31 за баррель, что почти на 37% ниже, чем было до того, как сорвалась сделка ОПЕК+.

С тех пор нефтяные котировки неоднократно обновляли многолетние минимумы. Стоимость фьючерсов на Brent на бирже ICE 18 марта снизилась до $24,88 за баррель. Майские фьючерсы на американский эталон WTI на торгах Нью-Йоркской товарной биржи подешевели до $20,37, что стало самым низким уровнем с марта 2003-го и февраля 2002 года соответственно.

Борьба за рынки сбыта

В истории мировой нефтедобычи это четвертый по счету ценовой кризис. Во всех случаях нефть дешевела из-за переизбытка предложения на рынке. Первая ценовая война произошла в 1985 году и длилась около года. Тогда Саудовская Аравия заявила, что больше не будет одна нести бремя сокращения производства, и увеличила добычу, в результате чего стоимость нефти упала с $31 до $9,75 за баррель. В СССР добыча нефти сократилась в 2 раза.

Вторая ценовая война произошла в 1997 году и длилась около полутора лет. Королевство увеличило производство, чтобы бороться с Венесуэлой, которая нарушила квоту ОПЕК по добыче нефти. Рост производства совпал с экономическим кризисом в Юго-Восточной Азии, в результате цены упали примерно с $20 до $10 за баррель, а в России произошел дефолт.

В третий раз ценовая война началась в ноябре 2014 года и длилась около двух лет. Тогда СА решила нарастить добычу и снизить цены на нефть, чтобы убрать с рынка производителей сланцевой нефти из США. Нефть упала с $100 до $27,88 за баррель. Более-менее восстановить цены удалось только после того, как осенью 2016 года ОПЕК и страны, не входящие в картель, договорились ввести квоту на добычу нефти.

Нынешняя ценовая война, как уже упоминалось, вспыхнула после разрыва сделки в рамках ОПЕК+. Представители правительства России говорят, что инициаторами разрыва сделки были арабские производители нефти. Ранее в интервью РБК пресс-секретарь «Роснефти» Михаил Леонтьев сообщил, что сделка по сокращению добычи лишена смысла.

«Мы, уступая собственные рынки, убираем с них дешевую арабскую и российскую нефть, чтобы расчистить место для дорогой сланцевой американской», – сказал он.

Заполнив рынок дешевой нефтью, саудиты и россияне, похоже, надеются отобрать долю рынка у сланцевых производителей.

По мнению вице-президента компании «ЛУКОЙЛ» Леонида Федуна, которым он поделился с РБК, нынешнее падение цен «не убьет, но сильно ранит» сланцевую промышленность США и отбросит ее развитие примерно на 6 лет. Если WTI будет продаваться по $25, то добыча сланцевой нефти может сократиться в 2 раза, с 7,5 млн до 3,5 млн баррелей в сутки.

Однако, по мнению эксперта, это не означает, что они не смогут восстановиться. Значительная часть сланцевой добычи контролируется крупными нефтяными компаниями, в том числе Exxon и Chevron, которые обладают большим запасом прочности на обычных месторождениях.

Определенное воздействие обвал нефтяных цен на американских сланцевых производителей все же произвел. The Wall Street Journal 19 марта рассказала, что ряд нефтяных компаний из Техаса, в том числе и производители сланцевой нефти, рассматривают возможность сокращения добычи, чтобы поддержать цены на сырье. Позже стало известно, что Райан Ситтон, комиссар Техасской железнодорожной комиссии, являющейся государственным регулятором нефтегазовой отрасли штата, провел переговоры по телефону с генеральным секретарем ОПЕК Мохаммедом Баркиндо. Картель пригласил Ситтона принять участие в следующей встрече стран – экспортеров нефти, которая состоится в июне этого года.

Когда нефтедобытчики наконец договорятся, а рано или поздно это должно случиться, ожидать повышения цен на нефть до $100 уже не стоит, в том числе и из-за развития зеленых технологий. Например, итальянская Eni объ­явила, что она будет разрабатывать только существующие месторождения и к 2050 году перестанет заниматься нефтедобычей. По мнению Леонида Федуна, скорее всего, так же поступят и другие европейские нефтяные компании – British Petroleum, Shell и Total.

Напомним, обязательства Казахстана по добыче нефти по действующему соглашению в рамках ОПЕК+ составляют 1,84 млн баррелей в сутки. По словам министра энергетики Нурлана Ногаева, страна выполнила все принятые на себя обязательства и не собирается ни увеличивать, ни уменьшать производство. Комментируя нынешнюю ситуацию с нефтью, он отметил, что республика пережила в 1998 году период низких цен на нефть, когда стоимость барреля упала до $8,5.

«Я думаю, мы оптимизируем мероприятия, усовершенствуем все, что есть в наших руках, – все меры предпримем», – пообещал министр.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif