Перейти к основному содержанию
1917 просмотров

Пожилые работники разгоняют мировую экономику

В развитых странах все больше людей пенсионного возраста продолжают работать

Японские работники-пенсионеры. Фото: Toru Yamanaka / Agence France-Presse / Getty Images

Медленно растущая мировая экономика получила импульс оттуда, откуда никто не ожидал. По мере того, как все больше людей в развитых странах по возрасту приближаются к 60-летнему рубежу или уже преодолели его, растет доля тех, кто предпочитает продолжать работать, а не выходить на пенсию.

Доля экономически активного населения в возрасте от 55 до 64 лет в странах с развитой экономикой начала расти на рубеже веков, хотя в течение десятилетий до этого наоборот снижалась. Приблизительно в 2010 году начала расти и доля работающих в возрасте 65 лет и старше, достигнув в прошлом году 15,3%, что больше полувека назад в развитых странах было максимальным значением.

По данным Организации экономического сотрудничества и развития (ОЭСР), начиная с 2001 года рост доли работающих в возрасте старше 55 лет в Италии, Японии, США, Великобритании, Германии и Франции обеспечил приток в экономику 18,8 млн работников, или 5,5%-ный прирост экономически активного населения в целом.

Увеличение доли «седовласых» работников вызвано пенсионными изменениями, улучшением здоровья людей и повышением уровня образования, что имеет свои положительные последствия. Во-первых, большее число работников на рынке может способствовать расширению бизнеса компаний, поскольку сейчас безработица находится на минимальном уровне. Во-вторых, это сглаживает тенденцию старения населения и понижает финансовое давление на государство.

«Нужно больше людей, необходимо, чтобы трудовые ресурсы пополнила значительная доля населения страны для сохранения объемов текущего производства. В первую очередь это актуально для большинства развитых стран, где, согласно прогнозам, численность населения в следующем десятилетии сократится», – говорит Петя Топалова, экономист Международного валютного фонда.

Доля работающих пожилых людей начала снижаться примерно в 1970-х годах. Во многом причиной этому послужила политика государств, поощрявшая ранний выход на пенсию и предусматривающая такие меры, как более низкий пенсионный возраст и щедрые пособия по безработице.

Позже, в 1990-х годах, ряд стран этот курс пересмотрели. В Италии были приняты законы, предусматривающие постепенное повышение пенсионного возраста с 52 лет в 1996 году до 61 года к 2011 году. В итоге это помогло повысить долю работающих мужчин в возрасте от 55 до 59 лет. Она неуклонно росла и в 2014 году достигла 78%. Для сравнения: в 2001 году этот показатель составлял 54%, согласно исследованию профессора экономики Wellesley College Кортни Койл и ее соавторов.

В 1998 году Германия начала сокращать пенсионные пособия для выходящих на пенсию досрочно. К началу 2000-х годов в стране также был сокращен максимальный срок, в течение которого выплачивались пособия по безработице для пожилых работников. В результате доля работающих в возрасте от 55 до 64 лет с 43,1% в 2003 году возросла до 73,6% в 2018 году.

Свою роль в этом процессе сыграло и увеличение продолжительности жизни людей. Некоторые пожилые, возможно, решили продолжать работать по причине недостаточных пенсионных сбережений, что особенно проявилось после финансового кризиса, который обесценил акции и жилую недвижимость.

Хотя старение населения способствует замедлению экономического роста во всем мире, без роста доли работающих этот процесс будет только усугубляться. По данным Марка Киза, экономиста по вопросам занятости при ОЭСР, если бы в 2018 году доля работающих немцев в возрасте от 55 до 79 лет соответствовала аналогичной доле 1991 года, общая численность трудоспособного населения Германии за этот период сократилась бы на 2,4%, или почти на 1 млн человек. В реальности же доля работающих возросла на 9,6%, или на 3,8 млн человек. Без роста доли работающих пожилых людей трудовые ресурсы Италии также были бы значительно меньше.

Этот тренд оказывает влияние и на государственные финансы. Поскольку все больше людей из числа тех, кто достиг пенсионного возраста, продолжают работать, они также продолжают платить налоги. Кроме того, многие из них не получают пособий, что снижает финансовое давление на государственную пенсионную систему. В частности, резерв государственной пенсионной системы Германии, то есть количество средств, предназначенных для выплаты пенсий, с примерно 2 млрд евро в 2005 году вырос до почти 38 млрд евро в 2018 году ($43 млрд).

Однако в перспективе на ближайшие десятилетия роста доли работающего населения будет недостаточно для того, чтобы компенсировать старение населения, особенно в таких странах, как Япония и Германия, где этот процесс протекает быстрее всего.

Более того, по словам Акселя Берш-Зупана, экономиста Мюнхенского центра экономики старения, европейские популистские движения намерены помешать реализации политики, направленной на то, чтобы стимулировать пожилых людей продолжать работать. «В ряде европейских стран можно увидеть то, что я называю пенсионным откатом», сказал он. К примеру, на выборах прошлым летом в Италии победила коалиция оппозиционных партий, в том числе пообещав повысить пенсионные выплаты. В Дании на выборах 5 июня победили социал-демократы, выступившие, среди прочего, с обещанием обеспечить возможность досрочного выхода на пенсию и отменить некоторые недавние изменения в пенсионном законодательстве.

В качестве противоположного примера Киз указывает на Японию, которая продолжает игнорировать экономические трудности, несмотря на быстрое старение населения. В 2018 году 77% японцев в возрасте от 55 до 64 лет по-прежнему работали. Для сравнения: в 2011 году таких было только 68,2%.

«Если другие страны пойдут по пути Японии, то в этом случае все еще есть возможности для значительного повышения уровня занятости даже по сравнению с ее текущим высоким значением», – отмечает он.

Перевод с английского языка осуществлен редакцией Kursiv.kz

banner_wsj.gif

66 просмотров

Мұнай-газ секторын коронавирус пандемиясынан кейін не күтіп тұр?

McKinsey мұнай саласын түбегейлі өзгеріс күтіп тұр деп болжайды

Фото: shutterstock/Jaochainoi1980

Сарапшылардың зерттеуі мұнай саласындағы қазіргі дағдарыстың қаншалықты терең және ұзаққа созылатыны беймәлім болып тұрғанына қарамастан, түбегейлі өзгеріссіз мұнай-газ саласында ұзақ жылдар қалыптасқан көрсеткішке қайта қол жеткізу қиын болатынын байқатады. 

McKinsey консалтинг компаниясы өзінің сараптамалық мақаласында  мұнай-ғаз саласы қазіргі қалыптасқан жағдай және жылдамдықтың арқасында  қарқынды бәсеке, сұраныстың тұрақты төмендеуі, инвесторлардың скептицизмі, қоршаған ортаға әсер етуі тұрғысына қоам мен үкімет  тарапынан жасалатын қысымның үдеуімен айқындалатын дәуірге аяқ басады деп тұжырымдайды. 

Десе де, мұнай мен газ саласының қолжетімді энергияны қамтамасыз етудегі рөлін ескерсек, ол ондаған жылдар бойы миллиондағана айналымы бар нарық болып қала береді.

Өткеннен алған сабақ 

1980 жылдардағы дағдарыстан кейін, мұнай саласы тек акционерлік құнды қалыптастырды. 1990-2005 жылдар аралығында акционерлердің, тек қайта өңдеу мен маркетингтен өзге салалардағы жиынтық табысы S&P 500 индексінің көрсеткішінен асып отырды. Мұнай мен газға деген сұраныс арта түсті, ал компаниялар болса шығынын бұрынғы деңгейде ұстап тұрды. Өзінен ұсақтау компанияны жұту арқылы құрылған ірі компаниялар өз құндылықтарын ондаған жылдар бойы қалыптастырды. 

2005-2020 жылдар аралығындағы кезеңде саланың табыс құрылымы қолайлы, жайлы болды. Мұнайға деген сұраныс әр жыл сайын 1 пайызға артып отырса, сұйытылған табиғи газға деген сұраныс жылына 3-5 пайызға өсті. Сұранысты қанағаттандыруға қажетті өнімді өндірудің өзіндік құны жоғары болуына байланысты  нарықтағы клиринг баға да өсті. Саладағы пайызы төмен капиталдың арқасында қалыптасқан жайлы құрылымнан шабыт алған компаниялар бірталай қаржыны мұнай өндіруге салды. Мұнай алу қиын және қымбатқа түсетін кен орындарынан баррельдерді мейлінше көбірек өндіру жолындағы жарыс шығынның әсіресе жобалау мен құрылыс бағытында күрт өсуіне әкеп соқты. 

Инвестицияның елеулі бөлігі сланцты мұнай мен газға салынды, алайда оның бірқатар ауыр салдары болды. Ол өз кезегінде өндіруші өнеркәсіптің құрылымын өзгертті. Өзіндік құны орташа сланцты мұнай, мұнайлы құм мен көміртекті газ сынды өндіруі қымбатқа түсетін өнімдерді ығыстырып тастады. 2016 жылы ОПЕК мұнай мен табиғи газ өндірісін күніне 5,2 млн баррельге қысқартқанымен, осы кезеңде сланцты мұнай өндірісі 7,7 млн баррелге артты. 

 2009-2010 және 2014-2016 жылдар аралығында мұнай өнеркәсібіне қаржы молынан бөлінді. Көптеген инвесторлар қарыз алса да, өндірілетін мұнай көлемін арттыруға басымдық берді. Олар қолдағы бар капиталға емес, мұнай бағасының одан ары қымбаттай беретініне сенді. Ал 2020 жылы COVID-19 салдарынан сұраныстың төмендеуі мен ұсыныстың шектен тыс көптігі саланы үлкен дағдарысқа әкеп соқты. 

Енді өте жағымды болжам жүзеге асады деген күннің өзінде, дағдарысқа дейінгі баға – барреліне  $50-ден $60-ға дейін тек 2021 немесе 2022 жылы қалпына келуі мүмкін. Жағдай аса жағымсыз сценарий бойынша дамитын болса, бұндай бағаға тек 2024 жылдан кейін ғана қол жетеді. Қалай болғанда да, мұнай саласының жағдайы бірнеше жыл аса мәз болмайын деп тұр. 

Ал мұнай өнімдеріне деген сұраныс ең аз дегенде 20 пайызға төмендеді, ол өз кезегінде өңдеу саласын дағдарысқа ұшыратты. Жанармайға деген сұраныс қайта қалпына келгенше 2 жылдай уақыт өтеді, ал әуе отынының болашағы тіптен бұлыңғыр. 

 McKinsey сарапшылары көмірсутекке, әсіресе мұнайға деген сұраныс 2030 жылдары шарықтау шегіне жетіп, одан кейін құлдырай бастайды деп тұжырымдайды. 

Дағдарыс катализатор ретінде 

Мұнай барлау және өндіру сегментінде компаниялар бірігуі ықтимал. Нарықта тек ірі компаниялар мен жағдайға бейімделгіш, нағыз епті ұсақ компаниялар қалады. 
Шығыны көп немесе ЕЫЭДҰ құрамына кірмейтін, өсім көрсетіп отырған нарықтан жырақта орналасқан мұнай өңдеу зауыттары жабылады. Десе де 1980 және 1990 жылдардағыдай, ел үкіметтері тиімсіз активтерді қолдау үшін бұл жағдайға араласуы да мүмкін. 

Мұнай химиясы саласы инвестиция салуға қолайлы сала болып қала бермек, әсіресе біріктірілген мұнай өңдеу және мұнай химия қондырғыларының кешеніне назар аударылады.

Газ – өндірісі жылдан-жылға артып келе жатқан отын, ол көмірден қайта қалпына келтірілетін энергия көздеріне көшу үшін қажет. Газға деген әлемдік сұраныс 2030 жылы шарықтау шегіне жетеді, жылыту үшін электр көзін пайдалану мен қайта қалпына келетін энергия көздерінің дамуы сұраныстың төмендеуіне алып келуі мүмкін. Алдағы уақытта газ да мұнайдың кебін киеді дейді сарапшылар.

Ал ұлттық мұнай компаниялары үкіметтің әлеуметтік қажеті және мемлекеттік бюджетке бөлетін қаражаты мол салымшы болғандықтан, қосымша қысымға ұшырауы мүмкін. Нарықта өз үлесіңді сақтап қалу мен салалық жабдықтау тәртібі арасынан таңдау жасау қиындай түседі. Қолында шығыны аз ресурсы жоқ компаниялар үшін түбегейлі өзгеріс ең маңызды қажеттілікке айналады. Мәселен, олар жекешелендірілуі немесе халықаралық компаниялармен ынтымақтастығын қайта қарауы мүмкін,

Жалпы мұнай-газ саласындағы көптеген компаниялар үшін даму стратегиясына, тіпті бизнес-үлгіге өзгеріс енгізу міндетті шарт болмақ. Нарық тенденциясын негізге ала отырып, капиталды қайта бөлу, қоданыстағы операциялық үлгілерді ауыстыру – жалпыға ортақ талап. 

Компаниялар барлық активтер базасына қатысты қатаң және түбегейлі таңдау жасап, капиталды кірісі төмен кәсіпорындардан болашақ құндылықтар мен  заман талабына сай келетін компанияларға үдемелі түрде бөлуі тиіс.  Болашақ энергетикалық технологиясына қол жеткізуді жеделдету үшін бірқатар компаниялар дәл осы сәтті пайдалана алады. Мұның бәрі компанияларға тартымды кіріс бере отырып, капитал нарығына деген сенімді қалпына келтіру қажет болған жағдайда іске асырылмақ. 


 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png