Перейти к основному содержанию
1917 просмотров

Пожилые работники разгоняют мировую экономику

В развитых странах все больше людей пенсионного возраста продолжают работать

Японские работники-пенсионеры. Фото: Toru Yamanaka / Agence France-Presse / Getty Images

Медленно растущая мировая экономика получила импульс оттуда, откуда никто не ожидал. По мере того, как все больше людей в развитых странах по возрасту приближаются к 60-летнему рубежу или уже преодолели его, растет доля тех, кто предпочитает продолжать работать, а не выходить на пенсию.

Доля экономически активного населения в возрасте от 55 до 64 лет в странах с развитой экономикой начала расти на рубеже веков, хотя в течение десятилетий до этого наоборот снижалась. Приблизительно в 2010 году начала расти и доля работающих в возрасте 65 лет и старше, достигнув в прошлом году 15,3%, что больше полувека назад в развитых странах было максимальным значением.

По данным Организации экономического сотрудничества и развития (ОЭСР), начиная с 2001 года рост доли работающих в возрасте старше 55 лет в Италии, Японии, США, Великобритании, Германии и Франции обеспечил приток в экономику 18,8 млн работников, или 5,5%-ный прирост экономически активного населения в целом.

Увеличение доли «седовласых» работников вызвано пенсионными изменениями, улучшением здоровья людей и повышением уровня образования, что имеет свои положительные последствия. Во-первых, большее число работников на рынке может способствовать расширению бизнеса компаний, поскольку сейчас безработица находится на минимальном уровне. Во-вторых, это сглаживает тенденцию старения населения и понижает финансовое давление на государство.

«Нужно больше людей, необходимо, чтобы трудовые ресурсы пополнила значительная доля населения страны для сохранения объемов текущего производства. В первую очередь это актуально для большинства развитых стран, где, согласно прогнозам, численность населения в следующем десятилетии сократится», – говорит Петя Топалова, экономист Международного валютного фонда.

Доля работающих пожилых людей начала снижаться примерно в 1970-х годах. Во многом причиной этому послужила политика государств, поощрявшая ранний выход на пенсию и предусматривающая такие меры, как более низкий пенсионный возраст и щедрые пособия по безработице.

Позже, в 1990-х годах, ряд стран этот курс пересмотрели. В Италии были приняты законы, предусматривающие постепенное повышение пенсионного возраста с 52 лет в 1996 году до 61 года к 2011 году. В итоге это помогло повысить долю работающих мужчин в возрасте от 55 до 59 лет. Она неуклонно росла и в 2014 году достигла 78%. Для сравнения: в 2001 году этот показатель составлял 54%, согласно исследованию профессора экономики Wellesley College Кортни Койл и ее соавторов.

В 1998 году Германия начала сокращать пенсионные пособия для выходящих на пенсию досрочно. К началу 2000-х годов в стране также был сокращен максимальный срок, в течение которого выплачивались пособия по безработице для пожилых работников. В результате доля работающих в возрасте от 55 до 64 лет с 43,1% в 2003 году возросла до 73,6% в 2018 году.

Свою роль в этом процессе сыграло и увеличение продолжительности жизни людей. Некоторые пожилые, возможно, решили продолжать работать по причине недостаточных пенсионных сбережений, что особенно проявилось после финансового кризиса, который обесценил акции и жилую недвижимость.

Хотя старение населения способствует замедлению экономического роста во всем мире, без роста доли работающих этот процесс будет только усугубляться. По данным Марка Киза, экономиста по вопросам занятости при ОЭСР, если бы в 2018 году доля работающих немцев в возрасте от 55 до 79 лет соответствовала аналогичной доле 1991 года, общая численность трудоспособного населения Германии за этот период сократилась бы на 2,4%, или почти на 1 млн человек. В реальности же доля работающих возросла на 9,6%, или на 3,8 млн человек. Без роста доли работающих пожилых людей трудовые ресурсы Италии также были бы значительно меньше.

Этот тренд оказывает влияние и на государственные финансы. Поскольку все больше людей из числа тех, кто достиг пенсионного возраста, продолжают работать, они также продолжают платить налоги. Кроме того, многие из них не получают пособий, что снижает финансовое давление на государственную пенсионную систему. В частности, резерв государственной пенсионной системы Германии, то есть количество средств, предназначенных для выплаты пенсий, с примерно 2 млрд евро в 2005 году вырос до почти 38 млрд евро в 2018 году ($43 млрд).

Однако в перспективе на ближайшие десятилетия роста доли работающего населения будет недостаточно для того, чтобы компенсировать старение населения, особенно в таких странах, как Япония и Германия, где этот процесс протекает быстрее всего.

Более того, по словам Акселя Берш-Зупана, экономиста Мюнхенского центра экономики старения, европейские популистские движения намерены помешать реализации политики, направленной на то, чтобы стимулировать пожилых людей продолжать работать. «В ряде европейских стран можно увидеть то, что я называю пенсионным откатом», сказал он. К примеру, на выборах прошлым летом в Италии победила коалиция оппозиционных партий, в том числе пообещав повысить пенсионные выплаты. В Дании на выборах 5 июня победили социал-демократы, выступившие, среди прочего, с обещанием обеспечить возможность досрочного выхода на пенсию и отменить некоторые недавние изменения в пенсионном законодательстве.

В качестве противоположного примера Киз указывает на Японию, которая продолжает игнорировать экономические трудности, несмотря на быстрое старение населения. В 2018 году 77% японцев в возрасте от 55 до 64 лет по-прежнему работали. Для сравнения: в 2011 году таких было только 68,2%.

«Если другие страны пойдут по пути Японии, то в этом случае все еще есть возможности для значительного повышения уровня занятости даже по сравнению с ее текущим высоким значением», – отмечает он.

Перевод с английского языка осуществлен редакцией Kursiv.kz

banner_wsj.gif

Әлем жыл соңында мұнайсыз қалуы мүмкін бе? «Қара алтын» жағдайы қалай құбылмақ?

Сарапшылар сан алуан болжам ұсынады

2020 жылдың соңында әлем мұнай жеткіліксіздігіне ұшырауы мүмкін. Пандемия алдымен «қара алтын» бағасын төмендетіп, әлемді экономикалық қыспаққа ұшыратса, енді сол өнімнің өзін қат қылып қоюы ықтимал. 

Commerzbank-тің шикізат нарығы бойынша аналитикалық бөлімінің басшысы Евгений Вайнберг dw.com сайтына берген сұхбатында егер мұнай бағасы жуық арада 40 долларға жетпейтін болса, онда нарықтағы көптеген ірі компаниялар банкротқа ұшырайды деп болжайды. 

«Банкрот болған соң олардың активтерін басқалар сатып алады. Егер мұнай бағасы ұзақ уақыт бойы 30-35 доллар деңгейінде тұрып қалса, онда кәдімгідей проблема туындамақ. Бұл дағдарыс нарық пен инфрақұрылымның кез-келген сәтте адам танымастай қиындыққа тап болатынын көрсетіп берді. Мысалы, осыдан бірер ай бұрын мұнайды қайда сақтаймыз деп уайымдаған едік. Ал қазір қыркүйек айында мұнай тапшылығы болмай ма деп алаңдап отырмыз. Тіпті жыл соңында 2-3 млн баррель көлемінде мұнай жеткіліксіздігі туындауы мүмкін» дейді ол. 

Қазақстандағы EXANTE халықаралық инвестициялық компаниясының сарапшысы Андерй Чеботаревтің айтуынша, мұнай бағасы болжанған мерзімнен ертерек қалпына келуі мүмкін. 

«Мұнай бағасы өткен аптада екі айлық максимумға көтерілді. Мұнаймен бірге мұнай өндіруші компаниялар котировкасы да нығайып жатыр. Шикі мұнай қоры соңғы екі аптада тек құлдырауда. Бұл мұнай нарығындағы тепе-теңдіктің қалыптасып келе жатқанын аңғартады. Алайда бұл мәселенің тек бір қыры ғана. Екіншісі – мұнай бағасының түсуі және карантиндік жеңілдетулердің жариялануы мұнай өңдеу зауыттарының қайта өңдеу көлемін арттыруға мәжбүр етеді. Бұл фактор бензин мен дистиллят қорының өсуіне әкелді. Шикі мұнай мен мұнай өнімдерінің жалпы құны максимумға жетті және өсуін жалғастыруда. АҚШ-тың стратегиялық мұнай резервін сатып алу да жалғасып жатыр. Үндістан мен Қытай да резерв сатып алуға кіріскен. Мұнайды сатып алу, бұл – төменгі баға бойынша жинау. Бірақ бұл жағдай сол елдерге мұнай қажет болып жатыр дегенді білдірмейді. Мұндай жағдайда мұнай өңдеуші компаниялар ұзақ уақыт бойы қысыммен жұмыс істеп, өндірісті өз мүмкіндігінен төмен көлемде шектейді»,- дейді ол. 

Сарапшының айтуынша, Ұлттық Банк ұстанып отырған қазіргі саясат жағдайында (теңгенің еркін курсы) ұлттық валюта нығайып, тіпті 410 долларға дейін төмен түсуі бек мүмкін. «Нарықтың екінші мәрте құлдырауы мүмкін екенін де естен шығармау керек» дейді Чеботарев. 

Қаржыгер Жасұлан Күшебаев теңгенің нығаюы – уақытша құбылыс екенін айтады. Ол бұл туралы әлеуметтік желідегі парақшасында жариялаған. 

«Соңғы күндері теңгенің күшейіп келе жатқанын аңғарамыз. Бұған басты себептерге мұнай бағасының қымбаттауы, әлем елдеріндегі карантин режимінің әлсіреуі жатады. Қысқа мерзімді перспективада теңге әлі де күшейе түседі. Алайда, ұзақ мерзімді перспективада теңге қатты құнсызданады деп болжаймын. Оған бірнеше себеп бар, бірінші АҚШ пен Қытай арасында қайтадан өршіген сауда соғысы, екінші үкіметіміздің COVID-19-дан келген зиянды өтеуге жұмсап жатқан әлеуметтік шығындары мен бизнесті салықтан босату саясаты еліміздің бюджет жетіспеушілігіне алып келеді. Бюджет дефициті алдағы уақыттарда теңге құнының әлсіреуіне әсер етеді. Үшіншіден, карантиннен кейін Қазақстандық бизнес сырттан тауар әкелетін болады. Бұл долларға сұранысты арттырады. Сұраныс өскенде әрине, доллар қымбаттайды. Төртіншіден, Ұлттық Банк наурыз айында теңгенің дереу құнсыздануын болдырмау үшін 1 млрд 487 миллион доллар көлемінде интервенция жасады. Мұндай көлемдегі интервенция соңғы 5 жылда жасалмаған. Бұл әлбетте алдағы күндері доллардың күрт қымбаттауына себеп болады. Бесіншіден, Ұллтық Банктің реттеу саясатының тым қатаңдануы. Мысалы, айырбас пунктеріне кешкі 20:00 ге дейін жұмыс істеуге рұқсат беруі және онда ақша айырбастау ҰБ бекіткен бағамнан 6 теңге айырмашылық арасында болу талаптары теңгенің басқа валюталарға конвертациялану қабілетін азайтады. Бұл өз кезегінде теңгенің құнсыздануына алып келеді» дейді сарапшы. 

Қазіргі таңда мұнай бағасының 40 долларға шығу-шықпауы үлкен күмән туғызуда. Егер шыға қалса бұл әлем экономикасы үшін жағымды құбылыс болары сөзсіз. Алайда оған жеткізбейтін факторлар әлі де билік құрып тұр. 29 мамыр күні таңертең АҚШ шикізат қорының өсімі туралы ақпарат тарап, бұл мұнай бағасының құлдырауына әкеліп соқты. 

«Мұнай тағы да 36 доллардан әрі аса алмады. АҚШ-тағы орташа тәуліктік мұнай өндірісінің 11,4 млн баррелге дейін қысқаруы да жағдайды оңалта алмады» деп пікір білдірген «Алор Брокер» бас сарапшысы Алексей Антонов. 

Тағы бір фактор – ОПЕК+ елдерінің мұнай өндіру көлемін қысқартуды әрі қарай жалғастыра түсуге ниет білдіруі. Әдеттегідей, бұл келісімге тек Ресей тарапы ғана қарсылық білдіруде. Бұған дейін ОПЕК+ қатысушылары мұнай өндірісін мамыр, маусым айларында тәулігіне 9,7 млн баррелге қысқартуға уағдаласқан. Reuters ақпаратына сүйенсек, Сауд Арабиясы бұл келісімді 2020 жылдың соңына дейін күшінде қалдыруға ықыласты көрінеді.

«Саудиялықтар нарыққа әлі де қолдау қажет деп есептейді. Сол себепті қазіргі квотаны жыл соңына дейін созуды қалайды. Ресей де оған келіседі. Бірақ мұнай компанияларымен келісе алар емес» деп жазады агенттік сенімді дерек көзінің пікірін. 

Еске салсақ, осыған дейін жасалған ОПЕК+ келісіміне сәйкес Қазақстан да мұнай өндірісін тәулігіне 390 мың баррелге қысқартты. Энергетика министрі Нұрлан Ноғаевтың сөзінше, өнім көлемі жылына 10 млн тоннадан асатын мұнай кеніштерінде өндіріс көлемі қысқарған. 

    «Үкімет қаулысымен «Теңізде»,  Қашаған жобасында, «Қазмұнайгаз» компаниялар тобында, «CNPC-Ақтөбемұнайгаз» сияқты бірнеше кен орындарында өндіріс қысқартылды. Қазақстан осы жылы 90 млн тонна мұнай өндіруді жоспарлаған еді. Алайда пандемия бұған мүмкіндік бермеді. Жыл қорытындысы бойынша 86 млн тонна өндірілмек. Бұл жоспарланған мөлшерден 4,5 пайызға аз. Осылайша, Қазақстан ОПЕК+ келісімін жүзеге асырады. Егер біз мұнай өндірісін қысқартпасақ, онда 2020 жылдың екінші тоқсанында мұнай сақтайтын резервуарлар толып кетуші еді. Бұл бірқатар кен орындарындағы жұмыстың күрт тоқтауына әкеліп соғады. Ортақ келісімнің арқасында нарықтағы барлық ойыншылар мұндай өндірісін қысқарту жоспарын бақылауда ұстап отыр»,- деді министр. 
 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png