Перейти к основному содержанию

702 просмотра

Поступления по подоходному налогу в Нацфонд выросли на 76%

92,2% всех налоговых поступлений приходится на западные регионы страны

Фото: Shutterstock

В 2018 году прямые налоговые поступления в Национальный фонд Казахстана составили 3,2 трлн тенге, превысив поступления за 2017 год на 1,1 трлн тенге или 59,9%, сообщает Ассоциация финансистов Казахстана.

Инвестиционный доход от управления фондом за 3 квартала составил 1,8 трлн тенге. Таким образом брутто-прирост активов фонда за 2018 год составил 5 трлн тенге.

Самый большой прирост в налоговых поступлениях наблюдается по корпоративному подоходному налогу – плюс 594,5 млрд тенге или 75,6%. 

Таблица 1. Налоговые поступления в Нацфонд:

1.png

При разбивке налоговых поступлений за 11 месяцев по регионам видно, что 92,2% приходятся на западные регионы: в том числе, на Атыраускую область приходится практически половина всех поступлений.

Диаграмма 1. Налоги в разрезе регионов:

2.png

Как отмечают эксперты, причиной значительного увеличения поступлений в 2018 году послужили относительно высокие цены на нефть и рост добычи и экспорта нефти. В частности, Каспийский трубопроводный консорциум 28 декабря уведомил об отгрузке 60-миллионной тонны нефти с начала 2018 года, что на 8,9% больше по сравнению с 2017 годом. Тем временем около 53 млн тонн нефти приходится на долю казахстанских грузоотправителей. 

Однако не все поступившие средства остались на счетах Нацфонда, к примеру 2,6 трлн тенге были перечислены в республиканский бюджет в виде гарантированных трансфертов, тогда как на покрытие расходов, связанных с управлением Фондом, было дополнительно направлено 18,1 млрд тенге.

В целом, средства Национального фонда за 2018 год увеличились на 2,5 трлн тенге до 25,4 трлн тенге. Отметим, что с учётом инвестиционного дохода за четвёртый квартал 2018 года итоговая сумма, вероятнее всего, окажется ещё выше.

В 2017 году республиканский бюджет сильно зависел от перечислений из Национального фонда и, несмотря на рекордные налоговые поступления в размере 2 трлн тенге и относительно высокий инвестиционный доход в размере 1,4 трлн тенге, средства фонда сократились на 941,1 млрд тенге. Всего в 2017 году было использовано 4,42 трлн тенге средств фонда.

Все же в 2018 году правительство снижает зависимость республиканского бюджета от трансферов из Нацфонда. Так например, размер гарантированного трансферта из Нацфонда в республиканский бюджет в 2018 году составил 2,6 трлн тенге. Напомним, что законодательством РК предусмотрено, что средства в Нацфонде не должны снижаться ниже 30% ВВП.

В 2019 году планируемый размер гарантированного трансферта составляет 2,45 трлн тенге, в 2020 году – 2,3 трлн тенге, а в 2021 году – 2 трлн тенге.

967 просмотров

Коронавирус Қытай тауарларының беделін түсіріп жатыр

Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма?

Фото: из открытых источников

Қазіргі таңда бүкіл әлемнің назары Қытайдағы эпидемияда. Соңғы мәлімет бойынша коронавирусты әлемде 60 386 адам жұқтырған, 1370 адам қаза болған, 6 мыңға жуығы айыққан. Осы ретте, адамзатты не істеу керек, деген сұрақ толғандыруда.

Гонконгтың бас эпидемиологы,  профессор Габриэль Люн «Уханннан шыққан Covid-19 коронавирусы қарқынды тарауын тоқтатпаса, әлем халқының 60 пайызына жұғып, 45 миллионнан аса адамның өмірін қиюы мүмкін», - деп мәлімдеме жасады. 

Бұл ретте, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының басшысы Тедрос Адханом Гебрейус: «коронавирустың Қытайдан тыс жерде тарауы «мұзтаудың басы». Вирустың әлемге таралу ықтималдығына дайындалу үшін барлық мүмкіндікті пайдалануға шақырамын», - деді. 


Әлемнің дамыған және дамушы елдері қазірде Қытайдан сәлемдеме алуға, импорт, экспорт қатынасын дамытуға күдікпен қарап, жүрексініп отыр.

Әсіресе, Қытаймен тығыз байланыстағы ТМД елдері үшін Қытай нарығынан келетін тауарлардың тасқыны ойлантып-ақ тұр. Қазір Армения, Өзбекстан, Грузия елдері ішкі нарығында өнім тапшылығын тудырмауға жанталасып, өзін-өзі қамту үшін түрлі шаралар ойластыруда.

Ал Қазақстан Қытай өнімдерінсіз өмір сүре ала ма? Қытайдағы вирус одан әрі өршіп, Қытайдан жеткізілетін тауарлар саны одан әрі қысқарса, ішкі нарықты немен толтырамыз? 

Сәуір болмай тәуір болмайды... 

Отандық мамандардың пайымдауынша, Қытай соңғы 15 жылда Қазақстанға қыстың уақытында жеміс-жидек, көкөністі молынан жеткізіп отырған ел. Мандарин, апельсин, лимон, бұрыш, баклажан, қырыққабат тағы басқа көкөніс пен жеміс атаулыны қыс мезгілінде біз Қытайдан тасимыз.

Бұған қатысты экономист-сарапшы Тоғжан Шаяхметованың айтуынша, біздің нарықтағы қымбатшылық әлі өседі. Тек сәуір айында ғана жағдай тұрақтала бастайды. 

Сарапшының айтуынша, қараша айынан сәуір айына дейін Қытай елі Қазақстанды жеміс-жидек, көкөніспен қамтиды. Ішкі нарыққа келетін көкөністердің 60 пайызын біз Қытайдан аламыз.  Ал қазіргі жағдайда Қытайдан тараған вирусқа байланысты транзиттік тасымалға белгілі бір шектеулер қойылды.

Еуропа елдерінің біразы Қытайдан тауар алмаса, біраз елдер Қытайға өз өнімдерін бермей жатыр. Импорт, экспорт қатынасы азайған Қытайдың өзіне қазір 3 млрд халқын асырау қиынға соғады.

"Болашақта Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда тасымалы азаюуы әбден мүмкін. Қазірдің өзінде бізде Қытай тауарлары азайып, сөрелер босап, өнім бағалары қымбаттап жатыр. Енді көкніс, жеміс-жидекке қатысты бұл жағдайдан тек сәуірде ғана шыға бастаймыз. Сәуір айында отандық жылыжай өнімдері жемісін беріп, оңтүстік аймақтағы кәсіп иелері саудаға еккен өнімдерін шығара бастайды. Міне, сол кезде нарықта өзі өнімдеріміз пайда болып, өнім бағасы да біршама түсіп, жағдай тұрақтала бастайды»,- дейді Тоғжан Шаяхметова. 


«Вирус жеңіледі» деп отыра беруге болмайды

Жалпы, отандық мамандардың пайымдауынша, «Қытай алпауыт ел, медицинасы дамыған ел - «вирусты жеңеді» деп отыра беруге тағы болмайды. 

Мәселен, қазір Армения Қытайдағы жағдайға байланысты кәсіпкерлеріне арнайы жеңілдіктер жасау жоспарын құрып отыр.  

Бұл ретте, Арменияның үкімет басшысы Никол Пашинян:

«Қытайдағы коронавирусқа байланысты отандық кәсіпкерлерге монополистер тарапынан қысым көрсетілмеуін қадағалау керек. Кәсіпкерлердің жарық, су, газға төлейтін коммуналдық төлемдерін төмендете тұру керек. Қажет болса, салықтық жеңілдіктер қарастыру жағын да ойластырған жөн», - деп үкімет мүшелеріне тапсырма берді. 

Бұған қатысты экономист-ғалым Жаңабай Алдабергеновтың айтуынша, Қазақстандағы дистрибьюторлық желіде кейбір супермаркеттерде Қытайдан келетін азық-түліктер 35-40 пайызды құрайды. Бұл арада әңгіме көкөністерге емес, азық-түліктерге қатысты. Міне, осы Қытайдан азық-түлік, техника әкелетін саудагерлерге  жасалатын салықтық жеңілдік. Оларға кедендік салық бойынша жеңілдіктер берсек, тауарлар мен өнімдерді қымбаттатпауға кепілдік болар еді.

«Қазір Қазақстан бойынша Қытайдан келетін өнімдер 10-15 пайызға қымбаттап жатыр. Саудагерлер шекарадағы шектеулерді, өнімдердің тапшылығын, салықтық төлемдерді алға тартып әкелген заттарын қымбаттата қояды. Ал бұдан қарапайым тұтынушы қатты зардап шегеді. Сондықтан біздің тиісті инстанцияларға да арнайы жоспар құрып, қымбатшылықтың алдын-алуды ойластырған жөн», - дейді сарапшы. 

Біреуге жалынышты болғанша, қағиданы өзгерту керек

Негізінде, мамандардың байыптауынша, бізге Қытайдан немесе көрші Өзбекстаннан, Қырғызстаннан өнім сұрағанша, алдымен, ішкі нарықтағы біраз келеңсіздіктерді реттеп алу қажет. Ол үшін экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов алға тартып отырғандай, келесі жайттарға назар аударған жөн:

А) Біріншіден, тауар бағасын өсіруге бірден-бір әсер ететін дүние жемқорлық қадам. Оларға кедендегі, жол үстіндегі және басқа да тексеруші құрылымдардағы заңсыз алым-салықтарды жатқызуға болады. Мұндайға кеткен шығынын кәсіпкерлер тауар бағасына үстеме қосып, шығарып алуға тырысады. Міне, бірінші кезекте бағаның шарықтауына осы бастау болады. 

Ә) Екіншіден, мемлекеттік монополиялардың аздығы. Бұл ретте,  өнім шығаратын жекеменшік ірі компаниялардың монополиясына тәуелдігі ойлантуы тиіс. Мәселен, мұнай өнімдерін сатудың жекелеген топтарға мүдделі болуы. Олардың бір-бірімен текетіресіп, бәсекелестерін болдырмау үшін нарықтан орын бермеуі бізде әбден өршіген.  Мұның соңы, мұнай өнімдерінің бағасын қымбаттатып отыр. Қазір әлемдік нарықта мұнай арзан болғанымен, бізде жанар-жағармай бағасы қымбат. Ал бұл жанармай қымбаттаса, барлық тауардың бағасы көтеріледі деген сөз. Міне, бізге екінші осы мәселені шешуге тырысқан абзал. 

Б) Үшіншіден, табиғи газ, жарық, су нарығының жекеменшікке өтуі. Бұл нарықта делдалдардың көптігі көгілдір отын, су, жарық бағасының шектен тыс қымбаттауына жол беріп отыр. Газ тасымалдау инфрақұрылымы дамымағандықтан, кейбір өндіріс орындары қымбат бағаға газ енгізеді. Оны енгізіп алғаннан кейін, ай сайынғы төлейтін бағасы да қымбат. Өнім шығару үшін не керек: газ керек, жарық, су керек. Сонда коммуналдық төлемге қымбат ақы төлеп отырған кәсіпорынға «тауарыңды арзанға сат», деп қайтіп айта аламыз?!

Сондықтан бұл да шешімін табуы керек дүние. 

В) Төртіншіден, агросекторда бәсекенің төмен болуы. Бұл салада өнім сақтайтын қоймалардың жоқтығы, биржалық сауда түрінің кемшіндігі, мемлекет тарапынан бөлінетін көмектің дұрыс бөлінбеуі тауар бағасына әсер етіп отыр. Жыл басынан бері ет пен сүт бағасының екі есеге қымбаттауы осының анық айғағы. Агро-өнім өндірушілерге бақылау жоқ. Бақылау болса да қолдау жоқ. Сосын, олар да нарықты бағдарлай алмай, «тек пайдаға шықсам болды», деп өнім бағасын қымбаттата береді. 

Г) Бесіншіден,  мемлекеттік сатып алу жүйесінің жетілмеуі, тендер өткізудегі заңсыздық. Мемлекеттік ведмоствалық кәсіпорындардың астыртын монополия құруы. Мемлекеттен бөлінген қаржының 97%-ын осындай кәсіпорындар алады. Тендерді тамыр-таныстық жайлаған. Бұл да нарықтық экономиканың заңына қайшы дүние. 

Экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов айтып отырғандай, осы бес бағытта бақылауды мықтасақ, қымбатшылық пен тапшылықты қалай тежейміз деп уайымға салынбайтын едік. 

«Сондықтан алдағы уақытта тиісті инстанциялар  бірінші кезекте осы мәселелерді ескергені жөн», - деді маман.
 
 

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

drweb_ESS_kursiv.gif