Қазақстандық банктер бизнес үшін өз дерекқорын ашуда

OpenAPI қолма-қол емес төлем мен электронды сауда айналымын арттырады

Фото: Shutterstock

Алдағы бірнеше жылда Қазақстанның ІТ нарығында ашық API трендке айналуы мүмкін. Айта кететіні, бұл бағыттағы прогресс тек жеке банктер деңгейінде ғана емес, мемлекет тарапынан да байқалады, ол бизнестің мемлекеттік деректерге қолжетімділігін қамтамасыз етудегі алғашқы қадамын жасады. Енді ашық платформаларды заңдық тұрғыда реттеуге қатысты келесі қадамды Ұлттық банк жасауы тиіс.

OpenAPI (Application Programming Interface – Қолданбалы бағдарламалау интерфейсі) – сервистермен жұмыс істеуге арналған әмбебап интерфейс. Былайша айтқанда, сервис иелері  үшінші тарапқа өз жүйелеріне басқарылатын доступ береді. Түрлі дерекқорға қосылу үшін бұндай өзара ықпалдастық жеке компаниялар арасында немесе мемлекеттік компаниялар және жеке бизнес арасында да жүруі мүмкін. 

Ұлттық банк OpenAPI-ді реттеу мәселелерін 2018 жылдың көктемінде талқылай бастаған. Қаржы саласына ашық платформаларды енгізу мәселесі өткен жазда реттеуші мен екінші деңгейлі банктердің жұмыс тобында да талқыланған. Айта кету керек, OpenAPI – «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының бір бөлігі, қазірдің өзінде Еgov порталының «Ашық деректер» бөлімінде ішінара жүзеге асырылып жатыр. «Цифрлық Қазақстанның» сайтында қаржы саласында ашық платформаларды құру мәселесін реттеу 2020 жылға жоспарланғаны жазылған. Бұл жобаның мақсаты – электронды сауда айналымын арттырып, қолма-қол емес төлем көлемін көбейту. 

Қазіргі жағдай қандай?

Бүгінгі күні бірнеше банк қолданыстағы заңнама аясында-ақ өз платформаларын ашқан, ал бірнешеуі бұндай қадамға дайын екенін де мәлімдеді. Бұл бағыттағы жұмыс «тыйым салынбаған, яғни рұқсат етілген» деген ұстаныммен жүріп жатыр. Айталық, Альфа-Банк қазірдің өзінде ашық API ұсынып отыр. 

«Бұл API «Жеке деректер» туралы заңға қайшы емес, қазірдің өзінде деректерді ашық ұсынып, серіктес тауып жатырмыз. Нақты айтсақ, оларды финтех-компаниялар пайдалануда. Ашық API платформасының жобасы бір жыл бұрын дүниеге келген. Қазіргі таңда API арқылы айына  12 миллион сұраным өтеді», – дейді «Альфа-Банк»  ақпараттық технологиялар бөлімінің атқарушы директоры Андрей Сабынин.

Банк әзірлеуші компаниялар үшін мемлекеттік деректер қорымен байланысы бар бірнеше сервисті ашқан. «Бұл әкімшілік айыппұлды іздеу  мен оларды төлеуге қатысты сервистер. Бізге көптеген финтех-компаниялар мен стартаптар қосылды. Бұлардан бөлек, Okauto.kz, Kolesa.kz сынды порталдар біздің серіктесіміз, олар автокөлік айыппұлы туралы АРІ арқылы біліп, біздің эквайрингті қолданады. Банк осы интернет-эквайринг қызметін ұсыну арқылы пайда тауып отыр: бізге әрбір интернет-транзакциядан аз-маз комиссия түседі. Осылайша «Жеке деректер туралы» заңды толық сақтай отырып, банкке нақты кіріс алып келетін сервистерді қолдануға болады. Ашық API  платформасы арқылы ақша табуға болатын жол осы, – дейді Сабынин.

Қазіргі кезде OpenAPI енгізу жөнінде қандайда-бір норматив жоқ. Дегенмен, нарық осы бағыттағы нормативтердің пайда болуын күтіп отыр, оған қоса, реттеуді Ұлттық банк өз мойнына алуы керек. 

«Еуропада «екінші төлем директивасы» бар, ол банктердің үшінші тұлғаларға жекелеген қызмет түрлерін көрсетуін міндеттейді. Клиент келісімін берген жағдайда, бұл сервис үшінші жаққа оның есепшотының жай-күйі, төлем операциялары туралы ақпарат бере алады»,– дейді Сабынин. 

Спикердің айтуынша, OpenAPI мобильді банк форматындағы әмбебап қосымша жасауға мүмкіндік тудырады. Бұндай қосымшалар банк агрегатына айналып, клиент ол арқылы әртүрлі банктегі өз қаржысын басқарып, түрлі операцияларды бір қосымша арқылы жүзеге асыра алады. «Осылайша сіз қызметін пайдаланатын әр банктің қосымшасын жеке-жеке жүктеудің қажеті болмай қалады, алайда қазіргі заңнама бұндай жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік бермей тұр», – деп атап өтті Андрей Сабынин.
          
SAS Қазақстан компаниясының бас директоры Андрей Суставовтың айтуынша, клиент бір қосымша арқылы түрлі банктердегі есепшоттарды басқарып қана қоймай, несие алып, өзінің төлем қабілетін да растай алады. «Өзге ақпараттық жүйе мен ұйымдардың келуі – банктің қаржылық өнімдері мен қызметін тарату каналдарын кеңейтеді. Сондай-ақ банктер осы жүйе мен ұйымдардың сервистеріне қол жеткізеді, бұл өз кезегінде банкке жаңа қызмет түрін ұсынуға мүмкіндік тудырады. Бұл ретте бәсеке де артады, әрбір банк өз клиентін ұстап қалуға ұмтылады, дегенмен, ол нарықты дамытады, –  деп атап өтті Суставов.                 
   
Бұндай шешімдер клиент үшін өте ыңғайлы болса, ал банктер арасындағы бәсекелестік арта түседі деп пайымдайды сарапшы. ЕДБ-ге нақты клиенттерін анықтап, оны өзгерелерден бөліп алу керек. Ал банкаралық аударым үшін алатын комиссия да төмендейді, дегенмен табыс табуға мүмкіндік беретін жаңа бизнес-модель мен жаңа сервистер пайда болады.
 
Smart Pay бас директоры Олжас Құндақбаев қазірдің өзінде салық органдары мен Әділет министрлігінің дереккөзіне қосылған жеке сервистер бар екенін айтады. Мәселен, Kompra.kz жобасы контрагенттердің бар-жоқтығын тексерсе, ал «Подпиши.Онлайн»  сервисі еңбек шарттарына қол қоюды автоматтандырады. easypay.kz ресурсы жеке кәсіпкердің  салық пен әлеуметтік аударымдарын төлеуіне мүмкіндік береді. «Оны ақшаға айналдыру жолын бизнес өзі таңдайды. Бұл не жазылым, не онлайн-тапсырыс арқылы төлем жасау болуы мүмкін» дейді Құндақбаев.

OpenAPI-ді реттеуде көп мәселе жеке деректер мен мемлекеттік құпиямен байланысты, қазір оның қайсысын жарялауға болатыны, қайсысын құпия ұстай тұру қажеттігі шешіліп жатқанын айтты. «Бұл тақырып «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы жүзеге асырылып жатқан соң, өзекті болып тұр. Сервис жасау үшін нарыққа деректер керек, ал ашық кеңістікте қажетті деректер тапшы, бұл істің алға жылжуына сол кедергі болып тұр» – дейді Құндақбаев. 

Оның қолындағы ақпаратына сүйенсек, Қазақстанның аталмыш саласындағы компаниялары деректерге қол жеткізе алатын бірегей орпетор – шлюз құруды жоспарланған. Бұл тұрғыда заңдық шешім қабылданбағанымен, ол төлем нарығына үлкен серпіліс берер еді. Ол өз кезегінде айналымдағы қаржының көлеңкеден шығуына ықпал етпек. 

Бұл ретте екінші деңгейлі банктер қандай деректерді жариялай алатынын Ұлттық банк шешеді. Сол кезде қолма-қол емес төлемді дамытуға көмектесетін тағы да 10-15 стартап пайда болады. 

Айта кетейік, мемлекеттік органдар  да анда-санда өз деректерін ашады. Бірақ Олжас Құндақбаевтың айтуынша, оған қол жеткізу үшін уақытың мен қаржыны шығындап, бюрократияның сан сатысынан өтуің керек. Осы себепті жеке компаниялар мемлекеттік органдардың дерекқорымен жұмыс істеуден бас тартады.

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

banner_wsj.gif

 

Джентльмены предпочитают приливы

«Дочки» российских банков укрепляют свои позиции на рынке клиентского фондирования

Фото: Depositphotos/Wavebreakmedia

За последний год (июнь к июню) объем вкладов в банковской системе РК вырос на 16%, или на 2,65 трлн тенге. При этом доля вкладов в совокупных обязательствах БВУ увеличилась с 75 до 78%. Это говорит о том, что роль клиентских средств в качестве источника фондирования усилилась. Весенний карантин пока не оказал негативного эффекта на статистику депозитов. По итогам первого полугодия относительно высокий отток денег с клиентских счетов наблюдается только в одном крупном банке. 

Серединка на половинку

По данным Нацбанка, на 1 июля совокупный объем вкладов в казахстанских БВУ достиг 19,3 трлн тенге. За год рост составил 2,65 трлн, причем он удивительно равномерно распределился по полугодиям: 1,33 трлн тенге во второй половине 2019-го и 1,32 трлн – в первой половине 2020-го.

Однако на статистику текущего года сильно повлияла волатильность тенге из-за исторически высокой доли валютных вкладов в стране.

За март официальный курс нацвалюты упал с 381,1 до 448,01 тенге за доллар, после чего в апреле тенге отыграл назад до отметки 429,41, в мае – до 412,55. В первой декаде июня тенге продолжил укрепляться, и на пике, зафиксированном 9 июня, курс составил 397,31. Затем нацвалюта начала слабеть и на конец месяца подешевела до 403,83. Поскольку статистика вкладов оперирует данными в тенге, все эти изменения обменного курса автоматически влекли за собой изменения в объемах депозитных портфелей (так называемый эффект валютной переоценки).

Изучение помесячной динамики вкладов в разрезе отдельных банков показывает, что у 10 из 14 значимых для системы игроков (прошедших AQR) наибольший приток клиентских средств был зафиксирован именно в марте (см. инфографику). Например, депозитный портфель Халыка за этот месяц вырос сразу на 539 млрд тенге, притом что четыре месяца из шести в банке были нетто-оттоки, а нетто-приток в апреле составил всего 6 млрд тенге. У Сбербанка объем вкладов за первое полугодие вырос на 194 млрд тенге, и на мартовскую долю пришлось 76% от этой суммы. У Альфы аналогичный показатель составил 52%, у БЦК – 43%, у Jýsan Bank – и вовсе 93%.

В ряде банков мартовский приток оказался выше, чем рост за полугодие. В эту группу вошли уже упомянутый Халык (539 млрд тенге в марте против 283 млрд по итогам шести месяцев), не нуждавшийся в AQR Ситибанк (126 млрд против 52 млрд), Forte (115 млрд против 58 млрд), Алтын (52 млрд против 24 млрд), а также Нурбанк, у которого депозитный портфель за полгода сократился на 0,5 млрд тенге, несмотря на мартовский приток в размере 11 млрд.

Рэнкинг банков по объему вкладов(правки)-1.jpg

Своя колея

Группу из четырех банков, для которых март не стал рекордным в плане роста депозитной базы, составили Bank RBK, Евразийский, Хоум Кредит и АТФ. Для Bank RBK этот месяц вообще стал худшим в рассматриваемом контексте: в марте здесь произошел отток клиентских средств на сумму 6 млрд тенге, который «обеспечили» физлица, снявшие со счетов 22 млрд. Зато в предыдущем месяце розничные клиенты принесли в RBK 25 млрд тенге новых вкладов (третий результат в секторе после Халыка и Сбербанка), поэтому мартовский разворот не стал для этого банка чувствительным. В целом за полугодие вклады в RBK выросли на 76 млрд тенге при подавляющей доле участия юрлиц в этом росте (72 млрд).

Для Хоум Кредита март также стал худшим месяцем из шести, принеся отток клиентских средств в размере 18 млрд тенге. Но здесь, в отличие от предыдущей истории, деньги изымали юрлица. За полгода они забрали из банка 29 млрд тенге. В итоге депозитный портфель Хоум Кредита за шесть месяцев сократился на 6 млрд тенге, и уходу в минус не смог помешать даже стабильный приток розничных вкладов, составивший почти 24 млрд. Надо отметить, что, во-первых, этот банк менее зависим от поведения депозиторов, чем его конкуренты. Доля клиентских средств в обязательствах Хоум Кредита составляет лишь 44%, что намного ниже среднерыночного показателя, равного 78%. Во-вторых, банк узко специализируется на рознице и юрлица не являются его целевой аудиторией.

В Евразийском банке депозиты в марте выросли всего на 2,4 млрд тенге, тогда как самыми урожайными месяцами стали апрель и июнь с объемами привлечения свыше 36 млрд, а самым разочаровывающим – февраль с оттоком в 20 млрд. За полгода вклады здесь увеличились на 64 млрд тенге, и сделано это было, как и в случае с Bank RBK, усилиями бизнес-клиентов (60 млрд). Эти два банка похожи еще и тем, что их акционеры владеют крупными горнодобывающими активами, которые хоть и подвержены сырьевой конъюнктуре, но не останавливались на карантин. Гипотетически эти предприятия имеют возможность поддержать дружественные банки ликвидностью, особенно в период, когда рыночные клиенты последних испытывают воздействие кризиса. 

АТФБанк стал единственным игроком из периметра AQR, в котором вклады за полугодие снизились значительно – на 58 млрд тенге, хотя в относительном выражении этот отток не выглядит угрожающим (минус 6,4% к началу года). Здесь снижение фактически полностью пришлось на портфель бизнес-клиентов (57 млрд). Влияние режима ЧП на такую динамику не прослеживается, поскольку оттоки происходили в январе и феврале (на 30 млрд и 34 млрд соответственно), после чего возоб­новились в мае (на 29 млрд). В июне банку удалось нарастить депозитную базу на 7,5 млрд тенге, в том числе на 6 млрд за счет розничного сегмента.

Самые привлекающие

Совокупный объем вкладов в банковской системе после скачкообразного роста в марте (на 1,35 трлн тенге к февралю, или на 7,6%) затем в течение двух месяцев снижался: на 107 млрд тенге в апреле и на 54 млрд в мае. В июне вклады вернулись к росту, который составил 295 млрд тенге. Но, во-первых, этот приток был на 80% обеспечен корпоративными клиентами. Во-вторых, 40% от этого притока пришлось на один институт – Сбербанк. Поэтому июньский рост депозитов рано называть устойчивым.

Пятерку лидеров по привлечению вкладов за полугодие составили Халык, Kaspi, Сбербанк, Альфа и БЦК. Занявший 6-е место Jýsan весь II квартал фиксировал оттоки. Его ближайшие преследователи – Bank RBK, ВТБ и Евразийский, наоборот, последние три месяца демонстрируют притоки. Forte компенсирует снижение розничных депозитов увеличением корпоративных, но итоговая сумма оставляет его на 10-м месте. У Алтына выросли обе составляющие портфеля, но этого роста хватает лишь для того, чтобы занять 11-ю позицию. Три оставшихся игрока из периметра AQR – Нурбанк, Хоум Кредит и АТФ – завершили полугодие с оттоком клиентских средств.

Если расширить горизонт и посмотреть динамику вкладов за последний год (июнь к июню), то лучший результат окажется у Kaspi (+489 млрд тенге). На 23 млрд отстал Халык. Третьим идет Сбербанк (+344 млрд). Далее расположились Ситибанк и Жилстройсбербанк, но в нашем ренкинге они идут вне конкурса в силу специфики своего бизнеса. Поэтому 4-е место достается Forte (+153 млрд), а замыкает пятерку Альфа-Банк (+149 млрд).

Обращает на себя внимание присутствие в обеих топ-пятерках двух российских игроков. Сбербанк занимает 3-е место в секторе по объему клиентских средств (1,8 трлн тенге) и за последний год нарастил этот показатель на 24%, что в 1,5 раза выше среднерыночного показателя, составляющего 16%. Альфа, которая по размерам бизнеса гораздо меньше Сбербанка (12-е место по активам), увеличивает свой депозитный портфель еще вдвое быстрее – на 50% год к году. Если добавить сюда ВТБ, в котором рост вкладов за последний год составил 85%, то становится очевидным, что российские «дочки» навязывают серьезную конкуренцию местным банкам на рынке клиентского фондирования.

Как менялся объем вкладов в банках(правки)-1.jpg

 

Читайте "Курсив" там, где вам удобно. Самые актуальные новости из делового мира в Facebook, Telegram и Яндекс.Дзен

banner_wsj.gif

 

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg