Неліктен шаруа қожалықтары cүтті мал өсіруға қызықпайды?

Бұл қадамға барғандар ферма құрылысына қажетті қаржыға қол жеткізе алмай жүр

Фото: Shutterstock

Ғалымдардың айтуынша, Батыс Қазақстан облысының сүт шаруашылығы ескі жүйемен дамып келеді. Ірі шаруа қожалықтары сүтті мал ұстауға құлықты емес, өйткені бұл – шығыны мен машақаты көп тірлік. 

Ниет бар, қаржы жоқ

Ірі қара өсіретін шаруа қожалығының  (бұндағы ірі қара 850 бас, ал жаздыгүні 1300-ге дейін жетеді) басшысы Киікбай Айдарәлиев 1200 бас ірі қараға арналған сүт фермасын салуға ниетті. Бұл ниетін аймақтық инвестиция тарту жөніндегі кеңесте қаңтар айында мәлімдеген-тұғын. Оның айтуынша, Ringo milk жобасының құны 3,9 млрд теңгені құраса, соның 60 пайызын (шамамен 2 млрд теңге) Аграрлық несие корпорациясы арқылы несиеге алмақ. Жоба бойынша, сүт фермасы жылына 7 мың тонна сүт беруі тиіс. Шаруашылық өкілдері жыл басында-ақ осы сүтті өткізетін жер тауып, оралдық сүт зауыттары – «Береке» АҚ мен «Жастық» ЖШС сатып алуға келіскен еді.
 
Дегенмен, Киікбай Айдарәлиев сүт фермасының құрылысы бойынша әзірге еш жаңалық жоқ екенін айтады. «Біз әлі күнге несие ала алмай отырмыз. Аграрлық несие корпорациясы болса, олардың ережелерінде несие өтінімін қарастыру уақыты ұзаққа созылады деп жазылған дегенінен танбайды. Уақыт өтіп жатыр, ал сүт фермасының құрылысы белгісіз мерзімге кейінге шегеріліп тұр», – деп кеийді Айдарәлиев мырза. Қазір ол қажетті жем-шөп дайындав үшін суармалы шабындықты өз қаржысына қалпына келтіріп жатыр. Бизнесменнің сүт кешенін салу ниеті әлі де болғанымен, шыдамы таусылуға шақ қалған. 

Барлық сиыр ауыл тұрғындарының қорасында

БҚО ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Сатқан Өмірзақов аймақтағы 15 шаруа қожалығы сүтті ірі қара өсірумен айналысатынын айтады (өткен жылы олардың саны 13 болған). Ал 2020-2021 жылдары облыстың Теректі және Бөрілі аудандарында әрқайсысы 600 басқа арналған сүт фермасын ашу жоспарланған. Әзірге Өмірзақов мырза айтып өткендей, сүтті ірі қара малының көпшілігі ауыл тұрғындарының қорасында тұр.
 
Айталық, БҚО статистика департаментінің мәліметтері бойынша, қазіргі кезде облыста 146 мың бас сүтті ірі қара бар. Оның ішінде 22,8 мың мал шаруа қожалықтарының иелігінде болса, ал қарапайым ауыл тұрғындарының қолындағы малдын саны  – 6 есе көп, яғни, 123,2 мың бас. 

Жыл басынан бері фермерлер мен ауыл тұрғындары шамамен 76,9 мың тонна сүт сауған, оның 21,8 мың тоннасы шаруа қожалықтарына тиесілі болса, ауыл тұрғындарының қолындағы сиырлар 55,1 мың тонна сүт берген. Сүтке қатысты бұл жағдай бірнеше жылдан бері өзгермей келеді. Ауыл шаруашылығы басқармасының мамандары бүкіл сүттің үштен екі бөлігін ірі шаруа қожалықтары емес, қарапайым ауыл тұрғындары өндіретінін айтады. 

Сатқан Өмірзақовтың айтуынша,  2019 жылы БҚО-дағы 7 сүт фермасына сүт өндірудің өзіндік құнын төмендету үшін, мемлекеттік қолдау ретінде 23,2 млн теңге субсидия бөлінген. (2018 жылы бұл сома екі есе аз, 45 млн теңге болса, 2017 жылы 52 млн теңгені құрапты). Сүтті ірі қара өсіруді биыл ғана қолға алған 2 ауыл шаруашылық кооперативіне осы мақсатта 2,8 млн теңге бөлініпті. Олар қаржының 1,46 млн теңгесін игерген. Мемлекет сүт фермаларының асыл тұқымды мал алуы үшін биыл 21,3 млн теңге бөлсе, оның 14,1 млн теңгесін шаруа қожалықтары игеріп үлгерген. 

Сонымен қатар айта кетсек, 2019 жылы шаруаларды мемлекеттік қолдау шараларының арасынан «асыл тұқымды аналық мал басын арттыруға» кететін шығынды жабу тоқтатылған, ал  2018 жылы фермерлерге осы мақсатта бюджеттен 19,9 млн, ал 2017 жылы 23,5 млн теңге бөлінген екен. 

Ғылыми негіз керек

Биотехнология, мал шаруашылығы және балық шаруашылығы кафедрасының доценті, ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты Серімбек Әбуғалиев БҚО-да бір сиыр орта есеппен жылына 1,5-1,8 мың кг сүт беретінін айтады. Ал Қазақстан бойынша бұл орташа көрсеткіш 2,3 мың келіге тең, ал асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылықта 4,5 мың келіге жетіп қалады. Маманның айтуынша, Батыс Қазақстан облысындағы төмен көрсеткіш – Алматы, Павлодар немесе Қостанай облыстарындағыдай құнарлы, шұрайлы жайылымдардың жоқтығынан. Сондықтан сүт өндірісіндегі жоғары көрсеткішке белгілі бір шарттарды қатаң сақтағанда ғана қол жеткізуге болады деп тұжырымдайды. 

Сарапшының айтуынша, әлі ешкім  «сиырдың сүті – тілінде» деген қарапайым ақиқатты жоққа шығарған жоқ.

«Сүтті сиыр жыл бойы мал қорада құнарлы жем-шөп жеп тұруы тиіс», – деп пайымдайды Әбуғалиев мырза. 

Ал расында жағдай қалай? Ерте көктемнен күзге дейін жайылымда жүрген мал көк шөпті жеп, күніне шамамен 20-25 литр сүт береді. Ал күз бен қыста оларды құрғақ жеп-шөпке көшіріп, сауылатын сүт көлемі 10 литрге дейін төмендеп кетеді.

Серімбек Әбуғалиевтің айтуынша, өткен ғасырдың 70-жылдары итальялық ғалым Луиджи Альбертини сиыр малы жылдың төрт мезгілінде де сүтті молынан беруі үшін, арнайы технология ойлап тапқан. Ол өз фермасындағы сиырларды байлауда ұстап, оларды үнемі кепкен пішенмен азықтандырып отырған. 

Алайда біздің жағдайда шөпті кептіру қымбатқа түседі, сондықтан ғалымдар сүт фермалары үшін мал азығының басқа түрін: шөп, пішен және сүрлемді қолдануды ұсынады. Әбуғалиев мырза сүрлем алу үшін облыстағы жүгері мен жоңышқа өсетін суармалы жерлерді құнарландыру қажет деп тұжырымдайды. Сонымен қатар, облыс фермерлерін құнарлы жеммен қамтамасыз етіп отыратын құрама жем зауыты салынуы тиіс.

Қаржы салынбаса, сүт те жоқ

Ғалым сүт фермалары тек асыл тұқымды мал ұстауы қажет деген пікірді ұстанады. Сонымен қатар, сиыр қысыр қалмас үшін, міндетті түрде қолдан ұрықтандырып отыруы қажет. Сарапшы осы шарттардың бәрі сақталса, әрбір сиыр жылына 5 мың келі сүт беретініне сенімді. Бұндай тәсіл 200-дей мал басын ұстайтын, аса ірі емес шаруашылықтарда да тиімді болмақ.

«Алайда Батыс Қазақстан облысының фермерлері асыл тұқымды мал алып, өндіріске ақша салып, өз шаруашылығының көрсеткішін жоғарылату үшін ғалымдармен әріптестік орнатқысы келмейді. Олар әлі күнге ескі жүйе бойынша жұмыс істейді, сондықтан да сиырлары да сүтті аз береді. Сол себепті бұл істің болашағы ірі шаруашылықтарының қолында», – деп түйіндейді Серімбек Әбуғалиев.
 
Ғалымның айтуынша, мемлекеттің сүт өндірісін қолдауға бөлетін субсидиясы фермерлерді ынталандырмай, керісінше, тоқырауға ұшыратып жатыр. Маманның сөзіне сүйенсек, қазірге кезде субсидия мал басына төленеді, яғни, мал басы көп болған сайын, мемлекеттік қолдаудың да көлемі артады.  Алайда ғалым  бұл қаржы мал басына емес, өндіріске жаңа технология енгізгені, асыл тұқымды, сүтті сиыр ұстағаны, оларды құнарлы жеммен қамтамасыз еткені үшін төленсе, сол тиімді болатынын айтады. 
 
«Фермерлер үшін тағы бір түйкіл – сауылған сүтті өткізу.  Қазір облыстағы бірнеше ірі сүт қабылдау пункттері өз бағасы мен шарттарын қойып отыр. Сүт өндірушіге осы тұрғыда қолдау көрсетіліп, олардың өніміне сүттің майлылығына байланысты нақты бір баға белгіленуі керек», – деп түйіндейді Серімбек Әбуғалиев.

banner_wsj.gif

Летние площадки спасают сегмент Food & Beverage от разорения

Они стали хорошим подспорьем для рестораторов в период карантинных ограничений

Фото: Офелия Жакаева

В Алматы работают 3,3 тыс. ресторанов и кафе, в Нур-Султане – 1,9 тыс., судя по данным restoran.kz. Все эти заведения даже после частичного снятия эпидограничений не могут работать в полную силу. Под запретом караоке, кальянные, банкетные залы, ночные клубы и фудкорты. Во время усиления карантинных мер в прошедшие выходные межведомственная комиссия по недопущению распространения коронавирусной инфекции закрыла даже небольшие кафе и рестораны, разрешив работу лишь заведениям на открытом воздухе.

Спасительные летники 

Летние площадки пользовались популярностью и до карантина – они позволяют увеличить вместимость заведения почти вдвое, не требуют серьезных капиталовложений и сложных согласований. А в теплое время притягивают множество желающих посидеть на свежем воздухе.

DSC08017.JPG

 «В Нур-Султане, с учетом длинной зимы, если в ресторане есть «летка», то он в приоритете. В Алматы «летка» – это вообще неотъемлемая часть ресторана, некая классика», – говорит председатель гильдии шеф-поваров города Нур-Султана Рустам Имамниязов.

Но из-за сезонности акцент на летних площадках делали немногие заведения с очень удачным расположением, позволяющим заработать за теплое время года приличную прибыль. Даже в солнечном Алматы летние площадки, по данным restoran.kz, были лишь у каждого седьмого заведения. А в Нур-Султане и того меньше – короткое лето и сильные ветры мешают работе летников. 

Но сейчас, с учетом карантинных ограничений, именно летние площадки выручают рестораторов. Чтобы выжить и выполнить обязательства перед работниками и поставщиками, нужно привлечь посетителей, поэтому  операторы Food&Beverage (F&B) стали использовать каждый метр на свежем воздухе.

«В текущих условиях рестораторы пытаются максимально расширять площадь посадки на летнике, добавляя столы и стулья из основного зала», – продолжает Имамниязов.

DSC08200.JPG

Но лето спасло не всех – многие кафе и рестораны закрылись.

«Процентов пятьдесят не смогли выполнить стандарт и открыть летники. У многих не было площадок в принципе, а выставлять столы, которые мешают проезду, нельзя», – делится член Клуба рестораторов РК Зульфия Юсупова. 

«У нас ситуация в ресторанном бизнесе очень неоднозначная. Общепит работает, как в лотерее. Кейтеринг, фастфуд на фудкортах и банкеты не работают уже очень долго. Финансирования никакого нет. Все резервы закончились. В этом месяце окончательно уволили всех сотрудников с фудкортов «Меги» и кейтеринга. Работает только маленькая «Алина», и то на 30%», – отмечает ресторатор Юрий Пааль.

И это несмотря на то, что владельцы ТРЦ берут на себя расходы по содержанию фудкортов и не взимают с них аренду.

DSC08085.JPG

Как открыть летнюю площадку

Для получения разрешения на открытие летнего кафе, по данным Клуба рестораторов РК, достаточно написать заявление в управление городского планирования и урбанистки (УГПиУ) и приложить к нему эскизный проект летника. УГПиУ со своей стороны сообщает, что такое разрешение можно было оформить онлайн даже во время карантина. УГПиУ проверяет эскиз по основным критериям: расположению и используемым при обустройстве кафе материалам. Сезонное кафе должно непосредственно примыкать к стационарному заведению общественного питания или отстоять от него на расстоянии не более пяти метров.

При этом расположение летника не должно мешать движению пешеходов, велосипедистов и автотранспорта. Кафе нельзя размещать на крышах жилых домов или пристроек к ним. Также не допускается, чтобы внутри летних кафе оказались кроны и стволы деревьев. При обустройстве летней площадки нельзя использовать тяжелые строительные материалы – кирпичи, бетонные блоки и плиты, стальные профлисты. Запрещена облицовка летников черепицей, металлом, рубероидом, асбестоцементом, а также полимерной пленкой и баннерами. Пространство внутри нельзя перегораживать блоками с остеклением или сайдинг-панелями. Временная крыша должна быть в виде зонтов над каждым столиком или террасных маркиз открытого типа.

DSC08069.JPG

Санитарный надзор

На летних площадках, как и везде, ужесточены санитарные нормы:

«Если раньше просто подмели и помыли (летник. – «Курсив»), то теперь ежедневно проводится дезинфекция», – объясняет Юсупова.

Минимальное расстояние между столами – два метра, за одним столиком может сидеть не более четырех человек, за исключением членов одной семьи. На входе в летнее кафе для посетителей размещены антисептики и влажные коврики, кроме того, у клиентов измеряют температуру. У самих сотрудников общепита также проверяют температуру в начале и в конце смены. Во время работы они обязаны пользоваться одноразовыми масками и перчатками. Соблюдение санитарных норм проверяют сотрудники районных отделов департамента качества и безопасности товаров и услуг. Среди нарушений, которые сейчас выявляют чаще всего, – несоблюдение режима работы (общепит должен работать до 23.00), несоблюдение расстояния между столиками, отсутствие журнала прихода/ухода, термометрии сотрудников или ответственного за соблюдение сантребований, отсутствие или неправильное использование персоналом масок, перчаток, санитайзеров и тары для их утилизации, неправильное хранение продуктов питания и т. д. Заведения-нарушители штрафуют и приостанавливают их деятельность до тех пор, пока все правила не будут выполнены. 

2222_1.png

Улыбка под маской

Сегмент F&B во время пандемии оказался в сложной ситуации во всем мире. Сервис бронирования OpenTable, в котором представлено более 60 тыс. ресторанов по всему миру, подсчитал: четверть заведений, закрывшихся из-за пандемии, больше не откроется. Возобновившие работу рестораны и кафе ищут оригинальные решения, чтобы продемонстрировать гостеприимство и заботу о здоровье своих посетителей. В США, по данным Wall Street Journal (WSJ), официанты для ограничения контакта с обедающими откупоривают бутылку вина и ставят ее на стол, вместо того чтобы наполнить бокалы гостей. Со столов пропали специи, а графины с напитками заменены герметичными пакетами. Сотрудники ресторана Emilio’s, Harrison, N. Y. носят фиолетовые перчатки, чтобы не создавать ассоциации с больницей, и раскрывают одноразовые меню на глазах у посетителей, демонстрируя, что меню не используется повторно.

«Мы – артисты, это гостеприимство», – комментирует WSJ свои решения ресторатор Серджио Брасеско.

А McDonald’s Corp. предложил своей команде в масках приветствовать клиентов поднятием вверх больших пальцев.

Люди по-прежнему хотят посещать кафе и рестораны, чтобы пообщаться с другими людьми или семьей в другой обстановке. И по-прежнему ожидают увидеть на лице официанта приветственную улыбку, даже если она будет скрыта под маской. Как говорил Юрий Никулин, «даже после небольшой улыбки в организме обязательно дохнет один маленький микроб».

DSC08046.JPG

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg