Skip to main content

Қазақстандық балмұздақты шетелге шығаруға не кедергі?

Осы нарықтың ерекшеліктері туралы Еуропа және ТМД елдеріндегі балмұздақ индустриясының сарапшысы Дмитрий Докин айтып берді

Фото: Shutterstock

Euromonitor International агенттігінің зерттеуіне сүйенсек, 2019 жылы балмұздақ нарығы қаржылай 9% -ға, яғни, 84,8 млрд теңгеге, ал сандық тұрғыда 3% -ға артып, 27 мың тоннаға жеткен. Бір балмұздақтың орташа бағасы 6 пайызға қымбаттаған. Осы орайда ТМД және Еуропадағы балмұздақ индустриясының халықаралық сарапшысы Дмитрий Докин «Курсивке» аталмыш нарықтың беталысы қандай және отандық өндірушілер өз өнімін экспортқа шығарарда нені ескеруі керектігін айтып берді.

Дмитрий Докиннің пайымдауынша, қазақстандық балмұздақ өндірушілерінің экспорттық әлеуеті айтарлықтай жоғары. Атап айтқанда, сарапшының пікірінше, ішкі нарықтағы көшбасшы – «Шин-Лайн» компаниясының өз тауарын Қазақстан нарығына ғана емес, сонымен қатар экспортқа шығаруға барлық мүмкіндігі бар. 

Қазіргі кезде қазақстандық балмұздақ Ресей, Моңғолия, Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Әзірбайжан, Беларусь және Қытайға экспортталады. Компания алдағы уақытта Украина нарығына шығуды жоспарлап отыр. 

«Ресейге экспорт көлемі заттай 40 пайызға, ал қаржылай  тұрғыда 50 пайызға артты. Дегенмен біз Өзбекстанның нарығын мұқият бақылап отырмыз, өйткені Өзбекстан – Орта Азия аймағындағы ең үлкен нарық. Сонымен қатар, біздің көрсеткіштеріміз де жаман емес. Биылғы өсім 280% құрады. Беларусь нарығындағы сатылым динамикасы жақсы. Айтпақшы, олар біздің өнімді көріп, таң қалды. Өйткені ол жақта қазақстандық тауарды көрмеген. Әзірбайжан еліндегі сатылым жақсы жүреді деген ойдамыз. Украинада Өзбекстандағыдай тұтынушы қатары қалың, сондықтан бұл нарыққа шығуға дайындалып жатырмыз»,– деді 20 тамызда өткен журналистермен кездесуде халықаралық сарапшы, «Шин-Лайн» компаниясы балмұздақ санатының директоры Дмитрий Докин.

Қытайлық тұтынушылардың ерекшелігі

Сарапшы посткеңестік елдермен салыстырғанда, Қытайда тауар сату және брендті таныту әлдеқайда қиын екенін айтады. Өйткені күншығыс елі тұрғындарының өзіндік талғамдары бар, сондықтан экспортқа бағыт алған өндірушіге осы ерекшеліктерді ескеруге тура келеді. Сонымен қатар, нарықты мұқият зерттеу қажет.  

«Біз бұл нарықты ұзақ зерттеп, ол жақта тауар сатылымын арттыру үшін қытайларға арнайы дәмі бөлек өнім шығару керек деген тұжырымға келдік. Оларға біз үйреніп кеткен аса тәтті балмұздақ ұнамайды. Айталық, өзбектер біздің балмұздақтың дәмін татып көргенде «о, қандай дәмді» деп бірден ұнатты. Ал қытайлар тура сол өнімді жеп көргенде «туу, тәтті екен» деп аса қуана қоймады»,–дейді сарапшы.
   
Қытайдағы тұтынушылардың тағы бір ерекшелігі – олардың әдет-дағдылары. Қытайлар балмұздақты онлайн сатып алғанды жөн көреді. Бұл қазақстандық экспорттаушыларға өнім қаптамасы көрнекі қылып жасауға тура келеді деген сөз.
«Әрине, Қытайдың Алматыдан 240 шақырымда жатқаны, тұтынушы санының миллиардтан асатыны – бәрі қызықтырады. Алайда бұл нарыққа шығу оңай емес, үлкен еңбекті қажет етеді», – деп тұжырымдайды Дмитрий Докин. 

Экспортқа саясат кедергі келтірмейді 

Ал Қырғыстан жайлы айта келе, сарапшы соңғы 7 айда заттай сатылым көлемі 54 пайызға артса, қаржылай 73 пайызға өсті дейді. Докин мырзаның айтуынша, Моңғолия нарығы да 25 пайыз өсім болжамымен тұрақты сатылым байқатуда. 
Осы орайда өзге қазақстандық өндірушілердің шетелдік нарыққа шығуы неге қиынға соғатынын айта келе, сарапшы мәселенің бәрі білім мен тәжірибеге келіп тіреледі деп тұжырымдайды.

«Мәселен пломбирдің өзін алайық. Олар оның түрі қандай болуы керек, тұтынушыға қалай ұсыну қажеттігін білмейді. Экспортқа шығып жүрген бәсекелестеріміз әйтеуір тауарын сатып жатыр, ал біз сол нарықты зерттеп, тауарды соған ыңғайлап шығарамыз», – дейді Дмитрий Докин.

Қазақстандық өндіруші бет алған Украина нарығының да өзіндік ерекшелігі бар. Бұл ретте Докиннің айтуынша,отандық өндірушіге өнімін аталмыш нарыққа шығаруға ештеңе кедергі келтіріп тұрған жоқ. «Егер біз ресейлік компания болсақ, онда қазір ғана емес, бұдан бұрын да бірқатар қиындықтар туындар еді. Халықаралық Nestle компаниясының өзі  ұзақ уақыт украин нарығына кіре алмады, өйткені олардың тауарының қаптамасында «Мәскеу облысы, Жуковский» деген мекен-жай көрсетілген. Ал бізді қазақстандық компания болғанымыз құтқарып тұр. Нарық туралы сөз қозғағанда, ең бірінші ауызға ілігетіні – тұтынушы, ал олар қалтасының қалыңдығына қарай таңдау жасайды. Біз балмұздақты ақырындап украин нарығына шығарып көрдік, бұл ретте олардың бізге, біздің өнімге деген көзқарасы өте жақсы», – деп атап өтті сарапшы. 

Нарықтағы «Бомба» 

Дмитрий Докиннің ақпараты бойынша, қазақстандық балмұздақ нарығы да, өндіру көлемі де жыл сайын 3 пайызға артады. 

Тұтынушы нарығына халықаралық стратегиялық зерттеу жүргізетін Еuromonitor зерттеу агенттігінің бағалауынша, оның көлемі жылына 36-40 мың тоннаға жетіп жығылады. Салыстыру үшін айтсақ, Ресейде де жан басына шаққандағы көлем тура осындай екен. 

Халықаралық агенттіктің есебі бойынша, Қазақстан нарығындағы көшбасшы үштікті 35 пайызбен «Шин-Лайн» компаниясы бастап тұр. Ал екінші орынға «Балмұздақ» ЖШС (18%) жайғасса, үшінші орында 11,4% үлеспен «Инмарко» компаниясы келеді.

Сонымен қатар, танымал брендтер бойынша сараптама да қызық. Ең көп сатылатын балмұздақ – «Бомба» болса, екінші орында «Aiza» ЖШС шығаратын «Белый медведь» балмұздағы тұр. Ал сатылым бойынша үшінші орынды «Инмарко» компаниясының «Золотой стандарт» балмұздағы иеленген.

banner_wsj.gif

Как казахстанской конине найти путь на экспортные рынки

По темпам прироста поголовья коневодство – одна из самых быстроразвивающихся отраслей животноводства в республике

Фото: Shutterstock.com

Сейчас количество лошадей в Казахстане в полтора раза превышает показатели 1991 года. Внутренние потребности страны в конине почти закрыты, и теперь нужен выход на внешние рынки, иначе отрасль ждет стагнация.   

3,6 млн лошадей – это казахстанский рекорд почти столетней давности, 1928 года.  Коллективизация в 30-х годах прошлого века это поголовье изрядно сократила – до 0,9 млн голов. К 1991 году в республике  насчитывалось 1,7 млн лошадей, но оно резко упало – до 1 млн – к 1998-му. Вернуться к предыдущему показателю удалось лишь через 20 лет: к 2018 году количество лошадей в стране выросло до 1,79 млн голов, что позволило Казахстану занять 8-е место в мире по количеству лошадей.

По итогам 2019 года Министерство сельского хозяйства сообщило о рекордном для Казахстана нового времени показателе – 2,7 млн лошадей, а в середине марта 2020 года министр сельского хозяйства Казахстана Сапархан Омаров, выступая на правительственном часе в мажилисе, озвучил новое достижение казахстанского коневодства – 2,8 млн голов. По оценке Омарова, рост поголовья в коневодстве за последние пять лет составил 45,8%, что делает отрасль абсолютным лидером в мясном и племенном животноводстве. Для сравнения: аналогичный показатель по крупному рогатому скоту за тот же пятилетний период составил только 23,3%, по МРС – 6,6%. 

Чем обусловлен «демографический взрыв»

Коневодство – мечта любого инвестора, уверен генеральный директор Мясного союза Казахстана Максут Бактыбаев. Он аргументирует: вложения по сравнению с другими направлениями животноводства ниже, а продукция имеет устойчивый спрос и высокую маржинальную прибыль, поскольку сбывается по цене выше говядины и баранины. В ноябре 2019 года, ссылается Бактыбаев на данные Комстата, цена килограмма говядины составляла от 1491 до 2143 тенге в разных регионах страны, а баранины – от 1353 до 2136 тенге. Конина же сбывалась в ценовом диапазоне от 1705 до 2405 тенге за килограмм, и это при себестоимости в 300–400 тенге, подчеркивает представитель Мясного союза. «Низкая себестоимость обусловлена тем, что лошадей можно пасти круглый год, – поясняет Бактыбаев и убежденно добавляет: – Но при этом из-за более высоких вкусовых качеств и традиций в Казахстане конина будет дороже и говядины, и баранины».

Потребление в Казахстане говядины (по данным Комстата, 5,6 кг на одного жителя страны во втором квартале 2019 года) и баранины (1,7 кг за тот же период) пока превышает потребление конины – 1 кг на жителя за тот же период. Но при этом конина в прошлом году дорожала медленнее, чем два ее основных конкурента по внутреннему рынку (13% роста в цене за 10 месяцев прошлого года против 15% роста стоимости говядины за тот же период и 15,6% роста цены баранины). Не исключено, что ценовое сближение способствовало тому, что конина показала на внутреннем рынке вдвое большие темпы роста спроса, чем баранина: 15% и 7% соответственно. И если эти темпы роста спроса сохранятся, то уже в ближайшее время конина будет делить второе место с бараниной по востребованности на внутреннем рынке.

лошади копия-1.jpg

Почему табунам в Казахстане уже тесно

Сейчас Казахстан на 98% закрывает внутренние потребности по конине. 2% экспорта, по мнению экс-вице-министра сельского хозяйства страны Тоулетая Рахимбекова, – это в основном разовые поставки из стран, которые ставку на коневодство не делают. Например, пару лет назад конину в Казахстан завозили из Уругвая, Исландии и Болгарии только благодаря ценовой разнице. «В этих странах конину вообще не потребляют, поэтому она там стоит очень дешево – раза в три-четыре ниже, чем у нас», – заметил Рахимбеков.

Эксперты считают вызовом для казахстанских коневодов отнюдь не конкуренцию с завозным мясом, а потолок внутреннего рынка: экспортные 2% при текущих темпах роста поголовья могут быть покрыты в любой момент. И сразу после не исключено перенасыщение маленького рынка республики и, как следствие, стагнация отрасли, у которой не будет стимулов для дальнейшего роста.

Выход – в экспорте казахстанской конины. Старший научный сотрудник отдела коневодства Казахского научно-исследовательского института животноводства и кормопроизводства Даурен Сыдыков рассказывает, что конину используют в Европе при изготовлении колбас. Например, в Италии спрос еще в 2017 году доходил до 50 тыс. туш лошадей для переработки соответствующими производствами. Заместитель директора Всероссийского научно-исследовательского института коневодства, кандидат сельскохозяйственных наук Александр Зайцев убежден: несмотря на специфичность рынка конины в мире (потребление этого мяса в чистом виде распространено в ограниченном количестве стран), у его казахстанских экспортеров большой потенциал. Но только при условии налаженной переработки мяса и поставок на экспорт именно полуфабрикатов. «Сырьевой путь на экспорт – это неправильно, тут можно взять только переработкой», – говорит российский эксперт.

Выход за границу требует кооперации

В личных подворьях, по данным Минсельхоза за 2019 год, содержится 48,9% поголовья (1,28 млн голов), еще 44,9% (1,18 млн голов) находится в распоряжении индивидуальных предпринимателей, крестьянских и фермерских хозяйств и лишь 6,2% (163 тыс. голов) – в крупных сельхозпредприятиях. При этом динамика прироста поголовья в сельхозпредприятиях и крестьянских хозяйствах оказалась выше, чем в хозяйствах населения, – 11–12% против 6%. Государство решило закрепить тенденцию наращивания поголовья в семейных фермах по опыту Америки и Австралии, внеся изменения в госпрограмму развития АПК на 2017–2021 годы и в отраслевые подпрограммы. «Основу программы развития мясного животноводства составят небольшие хозяйства в виде семейных ферм: предусматривается создание более 80 тыс. семейных ферм, занятых скотоводством, овцеводством и коневодством, расширение площади используемых пастбищ с 58 млн га до 100 млн га», – говорится в скорректированной программе.

Предполагается, что фермеры станут частью якорной кооперации, состоящей из фермерских хозяйств по выращиванию лошадей, промышленных откормочных площадок и современных мясоперерабатывающих комплексов. Также в стране будут созданы сельскохозяйственные кооперативы по оказанию сервисных услуг, заготовке и переработке продукции коневодства и продолжена программа обводнения пастбищ за счет субсидирования затрат на обустройство колодцев и проведение мероприятий по улучшению пастбищ.

Исторически опыт в изготовлении продуктов переработки конины у Казахстана есть: Сыдыков утверждает, что на территории села Коянды (Акмолинская область) базировался консервный завод, который снабжал тушенкой из конины еще царскую армию. Есть опыт нового времени: за последние четыре года Казахстан нарастил производство кобыльего молока на 5,2%, до 27 тыс. т в год. Карагандинская компании «Евразия Инвест ЛТД» экспортирует сухое кобылье молоко под маркой Saumal как в Россию и Китай, так и в США – на этот рынок продукция казахстанского предприятия вышла через Amazon, крупнейший в мире интернет-магазин. По итогам 2018 года суммарный объем экспорта составил 30 т при общей мощности производства 40 т в год.

Желающим попробовать себя в выстраивании такой кооперационной цепочки государство готово предоставить поддержку в виде приоритетного выделения земельных участков, льготного кредитования закупа поголовья, приобретения техники и оборудования, а также создания инфраструктуры пастбищ.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif