Skip to main content

Пандемияға сақадай сай болған супермаркет

Төтенше жағдай бола қалса не істеу керегін 2005 жылдан бері тәптіштеп жоспарлаған америкалық ритейлерден не үйренуге бады?

Фото:Shutterstock.com

Коронавирус әлемді жайлағалы бері америкалықтар дүкеннен ең қажет деген заттарды молынан алып қоюға мәжбүр болды. Азық-түлік дүкендері мен дәріханалардың қаншалықты маңызды екенін бәрі анық сезініп үлгерді. Бөлшек сауда желілеріне пандемия құдды жай отындай болып отыр. Қандай амалдың дұрыс екенін білмей, бірі дүкенге кіретіндерді шектеп, сыртта ұзын-сонар кезек туындатса, енді бірі кезектен қашып бәрін кіргізіп, сақтауы тиіс арақашықтықты бұзып жатыр. Осы ретте төтенше жағдай кезінде не істеу керегін нақты білетін H-E-B супермаркеттер желісі жайлы айтып кеткен жөн болар. 

 2020 жылғы наурыздың басында H-E-B дүкендерінде белгілі бір тауарларға шектеу қойылды. Яғни адам басына нақты қаншасы берілетіні белгіленген. Сонымен бірге денсаулығына байланысты демалысқа шығу талаптарын кеңейтіп, жақын байланысты шектеп, сөрелерді қажет тауарларға толтырып үлгеру үшін жұмыс уақытын қысқартқан. Қызметкерлері үшін коронавируске байланысты жедел желі ұйымдастырып, жалақысын көбейткен. Жалпы алғанда аталған желі төтенше жағдайда бірінші рет тиянақты, жүйелі жұмыс атқарып жатқан жоқ. 2017 жылы Харви дауылы кезінде зардап шеккендерге қол ұшын берген екен. 

Пандемияға дейін…

Төтенше жағдайларға дайындық шаралары жөніндегі директор Джастен Ноакс эпидемия тарай қалған жағдайда жасалатын амалдардың тәртібін 2005 жылдан бері жасай бастаған. Сол жылы H5N1 вирусы таралған еді. Ал 2009 жылы доңыз тұмауы кезінде жоспарды тіпті дамытып, бір ізге түсіріп алыпты.  

Компания басшысы Крейг Бойанның айтуынша, төтенше жағдайға дайындық шаралары директорының лауазымы - штаттағы қызмет орны. Пайдаланылмаған қор барлық қоймада бар, су және осы сынды ең маңызды азық-түлік әрдайым жөнелтуге дайын тұрады.   
Коронавирустың адамнан адамға жұғатыны белгілі болған кезде H-E-B дереу жағдайды бақылауға алған. Өйткені қытайлық жеткізушілермен жұмыс істейді. Сөйтіп 2 ақпанда «шаң басқан» сақтық шараларын қолға алып, Қытайда атқарылып жатқан амалдармен салыстырып, алда не болуы мүмкін және не істеу керек деп жоспар құра бастаған.  
Бойанның сөзіне сүйенсек, қаңтардан бастап Қытайдағы бөлшек саудамен айналысатындармен сөйлесіп, хабар біліп жүріпті. Артынша вирус өршіген Италия мен Испаниямен де байланысып, мән-жай сұрасқан. Мұндағы мақсат – сұранысты анықтау, қаншалықты өзгеріс барын білу. Осылайша төтенше жағдайға байланысты жедел әрекет моделін қытайлықтардың азаматтарды қорғау шараларына және 2009 жылғы H1N1 эпидемиясы кезіндегі ахуалға қарай жасап шыққан. Індет таралса, менеджерлері бар ресурсты қалай қолданып, жаңасын қайдан алуға болатынына бас қатырған. Әсіресе, Техастың ең үлкен қаласы – Хьюстон жаққа таралғанда не істеуге болатынын жобалапты. Қытайлық ритейлерлер пандемия басталған кезден бері жасалған шараларды бастан-аяқ тізіп беріпті. Тазалық мәселесі, қала түгел карантинге жабылғанда қызмет көрсету жағы қалай болады –бүкіл ақпаратқа қанық қылған. Тіпті әу баста не істеуге болатыны туралы да кеңес берген.

Қызметкерлер дайындығы   

Техаста коронавирус жұқтырған дерек алғаш рет 12 ақпанда тіркелген. Бір айда кей азық-түлік біршама азайған, сөйтіп 14 наурызда H-E-B жұмыс уақытын қысқартады. Дүкен 8:00 мен 20:00 аралығында ғана ашық. Ноакстың айтуынша, мұндай графикке көшу жоспардың бір бөлігі болған. Яғни сөреге тауарды уақытында толтырып тұруға үлгеру үшін жасалған. Кадр бөлімінің басшысы Тина Джеймс кеңседе істейтін қызметкерлерден қойма мен дүкен жұмысына көмектескісі келетіндер бар ма деп сұрастырған. Сөйтсе 800 ерікті бірден келісіпті.    

Жедел штаб жұмысы

4 наурыз күні H-E-B Сан-Антониода төтенше жағдай кезінде жұмыс істеуге арналған жедел штаб іске кіріседі. Құрамында бөлімі қатты зардап шеккен менеджерлер жұмыс істейді. Олар бірлесіп жан-жақсы талдай отырып, бір байламға келеді. Штаб қатысушыларына күнделікті екі рет ыстық тамақ жеткізіліп тұрады. Қойманың іші кішігірім дүкенге айналған, ол жерден үйіне керек-жарақты сатып ала алады.  

Сұранысқа сай болу

Наурыздың басында Американың бөлшек сауда дүкендерінде базалық тауарлар жетіспей жатады. Сөйтіп H-E-B бір адамға берілетін мөлшеріне шектеу қояды. Бірінші кезекте, медициналық бетперелер, антисептиктер мен тазалық құралдарын көптеп алуға тыйым салынады. Бір қызығы, дәретхана қағазына сұраныстың соншалық артуы мүмкін деген ой ешкімнің ойына кіріп шықпаған. Дүкен директоры «адамдардың неге ол затты үйіп-төгіп алғанын әлі де түсінбеймін» дейді.

Техастағы біраз компания бүгінде бағытын өзгертті. Мысалы мектептер мен мейрамханаларға азық-түлік жеткізетін Labatt қазір H-E-B-мен бірлесіп жұмыс істеп жатыр. Сыра шығаратындар супермаркеттерге жұмыртқа жеткізіп беріп жүрген көрінеді. 

Қазіргі беймәлім жағдай

Пандемия ұзап кетті. Ең үлкен мәселе де  – осы. Ноакс дауыл кезіндегі ахуалмен салыстырып, былай дейді: «дауылдың жақындап келе жатқанын көре аласың, қашан басылатынын да шамалауға болады. Ал мына жағдайда қашан аяқталатыны белгісіз».
Команда күніне екі рет Еуропа мен Қытай жаңалықтарын шолып шығады. Осылайша Америкада не болуы мүмкін деген болжам жасайды. Бірақ қазір нақты ештеңе айту мүмкін емес. «Жергілікті дағдарыс кезінде серіктестердің қайсысына қатысты болатынын алдын-ала табуға болады. Ал пандемия кезінде оны болжай алмаймыз» дейді Тина Джеймс. 
11 наурызда Трамп халыққа үндеу жариялады. Сол күні кеше NBA ойындардың тоқтайтынын айтты. Актерлер Том Хэнкс пен Рита Уилсонның коронавирус жұқтырғаны да сол күні белгілі болды. Осыдан соң H-E-B-ден тауар алушылар тіпті көбейді. Тауар қорын бақылау маманы Майкл Листің сөзінше, тұрмыстық химия, қант және суды халық көп алады. Дүкен сөрелеріне тауар орналастыру негізгі жұмысы болмаса да, басқа қызметкерлер түнгі ауысымдағыларға көмектесу үшін ертерек келеді екен.    

Кез келген жағдайдан сабақ алуға болады. Джастан Ноакс медициналық маскалар мен антисептиктерге сұраныстың артқанын байқағаннан-ақ ТЖ жоспарына көшу керегін түсінген. Өйткені бұл – тұрғындардың эпидемияға байланысты уайымдағанының белгісі болды. Ендігі міндет – сұранысты бақылап, соған сай болу. H-E-B алдағы уақытта да жергілікті халықпен кері байланысқа бекем болуды мақсат тұтып отыр.
 

banner_wsj.gif

Падение цен на нефть и девальвация трехкратно сократили прибыль «КазМунайГаза»

Компания вынуждена на ходу сокращать расходы и корректировать ожидаемую прибыль

Фото: пресс служба АО НК «КазМунайГаз»

После нефтяного кризиса 2014–2015 годов «КазМунайГаз» попытался свести к минимуму влияние волатильности на рынке на свою финансовую состоятельность, уменьшив валютные долги и другие обязательства. 

Только в первом квартале выручка национальной компании по сравнению с аналогичным периодом прошлого года снизилась на 21%, до 1,4 трлн тенге, а чистая прибыль сократилась в три раза – с 309 млрд тенге в прошлом году до 100 млрд в этом. Сильнее всего пострадали доходы от доли в совместных предприятиях, сократившись более чем в четыре раза, до 53 млрд тенге. «В основном это связано со снижением цены на нефть, но также и с изменением курса, особенно на конец квартала. У нас есть валютные обязательства на уровне совместных предприятий, и мы признали по ним отрицательную валютную переоценку, то есть бухгалтерский убыток», – сообщил на брифинге в начале мая заместитель председателя правления и финансовый директор АО «НК «КазМунайГаз» (КМГ) Даурен Карабаев.

То есть падение цен на нефть нанесло по КМГ двойной удар. Сначала в виде сокращения выручки от продажи сырья, а потом еще и в виде девальвации национальной валюты, которая в свою очередь обесценилась из-за снижения стоимости нефти.

С начала года цена на Brent снизилась почти в три раза и достигала минимальных значений за последние 18–20 лет. Если с января по март средняя стоимость эталонной марки составила около $50 за баррель, то уже в апреле она упала до $18,5. Карабаев отметил, что результаты первого квартала еще не отражают в полной мере негативного влияния падения цены на нефть на показатели КМГ.

Реакцией компании на сложившуюся ситуацию стало сокращение затрат. К примеру, операционные и административные расходы на этот год снижены почти на 40 млрд тенге, капитальные затраты в 2020 году уменьшатся на 15%, или на 84,7 млрд тенге, а в течение ближайших пяти лет – на 400 млрд. 

Представитель КМГ признался, что сейчас сложно давать какие-то прогнозы относительно будущего. Но текущая ситуация однозначно окажет негативное влияние на финансовые показатели компании. Он отметил, что ряд дочерних компаний и сов­местных предприятий, а также нефтеперерабатывающие заводы (НПЗ) показали убытки в первом квартале; менее подверженными влиянию цен на нефть оказались блок транспортировки нефти и газовая сфера. 

Кроме того, ожидается значительное снижение дивидендов от совместных предприятий. «И в целом по 2020 году наш свободный денежный поток будет отрицательным. Вероятнее всего, нам придется частично использовать имеющийся запас ликвидности с целью поддержания деятельности наших предприятий», – отметил финдиректор КМГ.

 

ресурсы копия-1.jpg

И швец, и жнец…

Пандемия коронавируса, вспыхнувшая в начале этого года, нанесла серьезный ущерб только восстановившемуся после кризиса 2014–2015 годов глобальному нефтяному рынку. По итогам первого квартала многие мировые производители нефти объявили о значительных потерях. Чистая прибыль Shell за январь – март упала на 46%, ExxonMobil – на 31%, Saudi Aramco – на 25%. И снижение показателей у небольшого по мировым меркам «КазМунайГаза» выглядит неудивительным. Тем не менее некоторые участники рынка все же смогли не только не снизить, но и повысить доходы. К примеру, Chevron за тот же период увеличила чистую прибыль более чем на 35%. В американской компании сумели сбалансировать доходы и расходы так, чтобы иметь возможность быстро реагировать на рыночные изменения и сохранять устойчивость бизнеса. Chevron уже более 25 лет работает и в Казахстане, а также является партнером КМГ по Тенгизскому проекту – именно он обеспечил более трети чистой прибыли национальной компании в 2019 году.

«КазМунайГаз» на сегодня – это вертикально интегрированная нефтегазовая компания, на которую приходится 26% годового производства нефти и конденсата в республике (90,5 млн тонн в 2019 году), 81% – переработки нефти, 15% – добычи газа, 57%  – транспортировки нефти и 79% – газа. Компания имеет свой небольшой флот нефтеналивных танкеров грузоподъемностью 12, 13 и 115 тысяч тонн, предприятия по бурению скважин. У компании было даже свое высшее учебное заведение – Казахстанско-Британский технический университет, который продали в прошлом году за 11,3 млрд тенге. Как и многие крупные компании в Казахстане, особенно сырьевые, КМГ помогает стране в реализации социальных проектов: в прошлом году по поручению правительства выделил 22,8 млрд тенге на строительство стадиона, конгресс-холла и амфитеатра в городе Туркестане.

По итогам прошлого года выручка от продажи нефти при средней цене $64 за баррель составила чуть более 3 трлн тенге, что занимает свыше 45% совокупного дохода компании. На второй строчке – поступления от продажи нефтепродуктов: более 28%, или 1,9 трлн тенге. И только потом идут доходы от реализации газа – около 13%, или свыше 874 млрд тенге.

Результаты последних лет демонстрируют, что наиболее рентабельным сегментом становится реализация и транспортировка газа. В прошлом году доходы от продажи газа выросли на 13,6%, тогда как по двум другим отраслям (нефти и нефтепродуктам), наоборот, произошло снижение. Выручка от газа выросла главным образом благодаря увеличению на 14% средней цены и росту поставок в Китай на 29%, до 7 млрд куб. м.

Увеличились также поступления от транспортировки газа более чем на 49%, до 209,6 млрд тенге. Рост произошел благодаря повышению доходов от международного транзита и транспортировки газа на экспорт за счет роста курса тенге к доллару.

Кругом должен

В КМГ отмечают, что производство товарного газа является одним из перспективных направлений. По прогнозу управления энергетической информации США, в 2018–2050 годах мировое потребление природного газа вырастет более чем на 40%, а в странах, не входящих в ОЭСР, оно увеличится на 70%.

В прошлом году КМГ пересмотрел свою стратегию относительно транспортировки и маркетинга газа. В частности, компания намерена увеличить пропускную способность магистральных газопроводов Бейнеу – Бозой – Шымкент (ББШ) и Казахстан – Китай, чтобы нарастить экспортные поставки товарного газа в КНР до 10 млрд куб. м в год. Кроме того, компания задумалась об экспорте продуктов переработки газа с высокой добавленной стоимостью и, соответственно, строительстве газоперерабатывающих заводов (ГПЗ). А это требует больших финансовых вложений. При том, что при строительстве того же ББШ «КазТрансГаз» (дочернее предприятие КМГ) в 2018 году пришлось брать кредит от синдиката банков в размере свыше 65,8 млрд тенге, или около $200 млн.

Тем временем другое дочернее предприятие – Атырауский НПЗ вынужден выпускать облигации и брать кредит, чтобы закрыть (частично) валютные займы от Банка развития Казахстана и китайского Эксимбанка, полученные на строительство комплекса глубокой переработки нефти. Общий долг самой национальной компании на конец квартала составил $10,6 млрд. Вопрос, найдутся ли в закромах КМГ деньги для инвестиций в газопереработку или ему снова придется влезать в долги, пока остается без ответа.

Национальной компании пришлось сильно потрудиться, чтобы за последние два года снизить общую задолженность на $5,3 млрд, досрочно погашая платежи по еврооблигациям и рефинансируя долларовые займы в тенговые, чтобы снизить нагрузку на дочерние предприятия, не имеющие валютной выручки. Снижение общего долга произошло в том числе и за счет списания займа на общую сумму $290 млн от партнеров по блоку «Жемчужина», отказавшихся от реализации проекта.
В рамках реализации антикризисной стратегии КМГ объявил, что сократит численность персонала центрального аппарата на 34%, с 729 до 480 человек.

При этом программа капитальных вложений за последние годы сузилась в два раза, и сейчас она составляет примерно $1,2 млрд в год. 

Для повышения финансовой устойчивости и сокращения общих затрат в 2017–2019 годах в КМГ были интегрированы субхолдинги «КазМунайГаз – Переработка и Маркетинг» и «Разведка Добыча «КазМунайГаз».

«Эти меры, конечно, нам помогают сейчас, и можно сказать, что КМГ с финансовой точки зрения сейчас находится в сравнительно лучшем положении, чем в предыдущие периоды падения цен на нефть», – говорит Даурен Карабаев, но с сожалением признает, что в этот раз падение цен на нефть оказалось более глубоким, чем в 2014–2015 годах.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png