«Балам миллионер болсын» десеңіз…

Ақша туралы айта отырып, оны дүниеқоңыз етіп алмауға қатысты дайын стратегия

Фото: Дмитрий Лобанов

Ақша ұстай білу — өнер. Олай дейтін себебіміз бірі — бәрін алдын-ала жоспарлап, қайда жұмсайтынын ақылмен шешсе, енді бірі — тапқан-таянғанын жарты ай болмай жатып құртып тастап, қалған жарты ай қарызға өмір сүреді. Сондықтан қаражат сізді басқармай тұрғанда, өзіңіз басқарып үйренгеніңіз жөн. Балаңызға айту да ләзім. Өйткені дер кезінде айтылған құнды кеңес өмірлік азыққа айналуы ғажап емес. Осы ретте балаңызды дәулетті, ынсапты етіп тәрбиелеуге қатысты қызық тәсілдерді тізіп шықтық. Бірі болмаса, бірі кәдеңізге жарап қалар.   

Армансыз күні болмасын

Бала кезде қиял шіркін шексіз болады. Әсіресе, жасөспірімдер бүгінде миллионер болуды жиі армандайды. Балаңыз «сан жетпес машина алам» десе, «алдымен біреуін алып алшы, сосын көрерміз» демеңіз. Армандағаны үшін ақы төлеп жатқан жоқ. Қиялына ерік беріп, кең көлемде ойланғаны өзіне жақсы. Бір ұйықтап тұрған соң бай болып кетпесе де, елестетіп, көз алдына келтіргені пайдалы. Бастысы, қанатын кесіп, қиялын шектемеңіз.

Ойындағысын түртіп алсын

Айтқандай баланың ойына келмейтіні жоқ. Кей ересектердің өзі қызығатындай қиял кіп-кішкентай періштенің миына оралуы мүмкін. Сондықтан ойға келгенді ұмытып қалмас үшін жазып жүруіне арнайы қойындәптер сыйлаңыз. Үтір-нүктесін дейін түртіп жүрсін. Бұл әдіс жазу, мұқият қарау, ойға алғанды іске асыру сынды әдеттердің бойға сіңуіне көмектеседі.  

Кәсіпке баулыңыз

Егер балаңыз жұмыс істеймін десе, денсаулығына зияны болмаса, бос уақытына сәйкес келсе, рұқсат беріңіз. Өмір сүруге машықтанып, қаржылық сабақ алғаны өзіне жақсы. Әрі ойында жүрген қымбат заттың қандай еңбекпен келетінін түсінеді. Тіпті сол затты алуға өз еңбегі сіңсе, қадірін де жақсырақ біледі. 

Табысты адамдар туралы көп білсін

Сіздің болсын, балаңыздың болсын кіммен араласып, сөйлесетініңіз маңызды. Егер сіз араласатын ортада қаржылық жағдайы мен беделі мықты адам табылмаса, оның орнына әлемге белгілі бизнесмендердің биографиясын оқытыңыз. Одан қала берді материалдық жағдайы жақсы адам рөлінде өзіңіз болсаңыз, тіпті құба-құп. Жалпы алғанда баламен ақша туралы ашық әңгіме айтқанның зияны жоқ, қайта пайдасы мол. 

Ақшаны дұрыс ұстауды үйренсін

Қаржыны жоспарлау бойынша маман Томас Хенске былай деген екен: «Баланың қолына ақша ұстатып, оны жаратуға мүмкіндік бермесе, кейін қаражатты дұрыс басқаратын адам қайдан шығады?». Расында балаға азын-аулақ ақша беруді әдетке айналдырған жөн. Бірден құртып тастаса, ақшасы таусылатынын, қолда бар қаражатқа не келетінін, жинап қандай зат алуға болатынын сонда жақсырақ түсінетін болады. 

Үнемдеп үйренсін

Коммуналдық төлемді есептеген кезде жаныңызға балаңызды отырғызып алыңыз. Су мен электр тогының қанша тұратынын, көп қолданса, көбірек төлеу керегін түсіндіріңіз. Мәселен «күндіз неге жарықты сөндірмейсің?» Немесе «сарылдатып суды босқа ағыза берме» дегендей сөздерді не үшін айтатыныңызды жақсырақ ұғады. Сонымен бірге үнемдеуді үйренеді. Жасөспірім баланың қолына тізімді беріп, дүкенге жіберіңіз. Сонда отбасылық бюджет туралы ойы ерте қалыптасады.

Қымбат затты жоспарлап алу

Қаржылық стратег Патти Валеридің айтуынша, ересек балаға үлкен шығындар туралы айтып отыру керек. Айталық машина не үй алғалы жатқанда. Себебі ондай қымбат дүниелердің демде алына қоймайтынын түсінуі тиіс. Егер кредитке алынып жатса, тіпті араластыру керек. Оның қандай шарттары бар, қандай жауапкершілік артылады — білсін. Мысалы балаңыз бір ойыншыққа қызықты делік. Жасына қарай ол зат түрліше өзгере береді. Бастысы, үнемге баулу. Алдымен ақшаның еңбекке байланысты төленетінін түсіндіріңіз. Мысалы қазір көп көлемде ақша жаратса, одан кейін сол ақшаның орны толғанша біраз уақыт ойыншық не тәтті алмай жүруіне тура келетінін білсін. Болмаса, қалауындағы затқа ақша жинауды бастасын. Қанша уақытта, күніне қанша ақшадан бергенде жиналатынын бірге есептеңіз. Таңдаған ойыншығының арзандау нұсқасын таңдап, қалаған затын дәл қазір емес, уақытын келісіп, біраз жинап, сосын аламыз деп келісімге келуге болады.  

Өзіне инвестиция құйсын

Білімдінің алды — жарық. Ақшадан да маңыздысы — білім екенін бала кезден біліп өссін. Таным көкжиегі кең болған сайын ол үшін ашылатын мүмкіндіктердің де мол екенін түсінгені жөн. Барынша білуге, үйренуге ұмтылса, сол дұрыс. 

Құлаудан қорықпасын

Баланы қателесуден сақтап немесе әр қатесі үшін сынға ала берсе, болашақта ол «қорқақ» болады. Дәлірек айтқанда, құлаудан қорқатын адам боп қалыптасады. Қателесу мен сәтсіздік оны одан сайын мығым ете түседі. Мысалы есепті дұрыс шығармаса, ол оның топас екенін білдірмейді. Бар болғаны шығарудың басқа амалын қарастыру керек. Сол сияқты мамандықтан қателессе, ауыстырсын. Өмірі қор болды, сонша уақыты бос кетті деп өкінбеңіз. Мамандық ауыстырып, өмірлік сабақ алғанда тұрған ештеңе жоқ. 

Денсаулығын күтсін

Байқасаңыз, бай адамдар өзінің де, балаларының да денсаулығына бей-жай қарамайды. Спортпен шұғылданып, жүйелі түрде медициналық тексерістерден өтіп тұру сынды әдеттерді қалыптастырған дұрыс. Осы әдет бала кезден бойға сіңгені жақсы. 

Мейірімді болсын

Мейірімді, қайырымды жүрек иесі болған жөн-ақ. Өйткені дәулет жиып, бедел артқанда көпшілік одан үлгі алуға тырысады. Сондықтан бала кезден оның бойына жақсы дағды қалыптастырыңыз. Экология, қайырымдылық сынды маңызды тақырыптарда тілдесіңіз. Қоқысты сұрыптауды үйренсін, әділдікті жақтасын. Осы сияқты адамгершілік тұрғысынан бағалы әдеттерді сонау бала шақтан сіңірсе, кейін көпшіліктің аузында жүретін мақтаулы жанға айналады. Өмірде ақшаның рөлі маңызды болғанымен, одан да жоғары тұратын құндылықтар барын жиі айтып отырыңыз. Біреудің ақысын жемеу, адамдықтан аттамау керегін түсіндіріп, өтірік сөйлеуден қашуға баулыңыз. Құр сөзбен айта бермей, өзіңіз де өзгеріңіз. Өйткені естігеннен гөрі көргенді бойға сіңіру жеңілірек. 

 

«Курсивті» кез келген жерде оқыңыз. Бизнес әлеміндегі ең өзекті жаңалықтар Facebook, Telegram және Яндекс.Дзен-де.

banner_wsj.gif

 

Әлеуметтік маңызы бар 24 қызметке қалай онлайн тапсырыс беруге болады?

Қажетті құжаттарды үйден шықпай-ақ алыңыз

Фото: Shutterstock

Соңғы уақытта көпшілік eGov.kz порталын жиі пайдалана бастады. Порталды тек қана 42 500 теңгеге өтініш беру үшін ғана емес, басқа да қызметтері үшін жиі қолдануға мүмкіндік бар. 

    Көбіміз біле бермейтін, білсек те мән бермейтін қызметтер «Азаматтарға арналған үкімет» порталында самсап тұрғанын ескеру керек. Бір емес, 24 қызмет түрін үйде отырып-ақ рәсімдеуге болады. Аталған 24 қызметтің барлығы дерлік еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің әлеуметтік көмек көрсету жобалары. 

    Қызмет түрін алу үшін алдымен порталға авторизация жасау қажет. Яғни, өзіңіздің жеке ЭЦҚ кілтіңізді ашасыз. Оны қалай ашу керегін мына сілтемеге өтіп түсініп алсаңыз болады. Одан кейін басты бетте орналасқан «Электронды өтініштер» сервисін таңдап, әрі қарай қызметке тапсырыс бересіз. «Онлайн сұрау» сервисін таңдаған соң «құру» батырмасын басасыз. Одан әрі жаңа терезе ашылып, сол жерден «мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауы» бағанында қажетті көрсетілетін қызметті таңдап, бағандарды толтырып шығасыз. Кейін сол қызметке жауапты болып саналатын мемлекеттік органды белгілейсіз. Содан соң тиісті құжаттарды бірге тіркеп, өтінімге ЭЦҚ арқылы қол қойып, жолдайсыз. 

    «Электронды өтініштер» сервисі көмегімен мына қызметтерді онлайн алуға болады: 

•    Мүгедектерде протездік-ортопедиялық көмек ұсыну үшін оларға құжаттарды рәсімдеу; 
•    Мүгедектерді сурдо-тифлотехникалық және міндетті гигиеналық құралдармен қамтамасыз ету; 
•    Жүріп-тұруы қиын бірінші топтағы мүгедектерге жеке көмекшінің және есту кемістігі бар мүгедектерге ымдау тілі маманының қызметтерін ұсыну үшін мүгедектерге құжаттарды рәсімдеу; 
•    Мүгедек баланы тәрбиелеп отырған анаға немесе әкеге, бала асырап алушыға, қорғаншыға жәрдемақы тағайындау; 
•    Бала кезінен бірінші топтағы мүгедектің күтіміне байланысты жәрдемақы тағайындау; 
•    Өз бетінше жұмысқа орналасуы үшін шетелдікке немесе азаматтығы жоқ адамға біліктілігінің сәйкестігі туралы анықтама беру немесе ұзарту; 
•    Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау; 
•    Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемдерін тағайындау; 
•    Мемлекеттік арнайы жәрдемақылар тағайындау; 
•    Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тағайындау; 
•    Арнаулы мемлекеттік жәрдемақы тағайындау; 
•    Жергілікті өкілді органдардың шешімдері бойынша мұқтаж азаматтардың жекелеген санаттарына әлеуметтік көмек тағайындау; 
•    Семей ядролық сынақ полигонында ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды тіркеу, біржолғы мемлекеттік ақшалай өтемақы төлеу, куәлік беру; 
•    Банкроттық салдарынан таратылған заңды тұлғалар қызметкерлердің өмірі мен денсаулығына зиян келтірген зиянды өтеу жөніндегі төлемдерді капиталдандыру кезеңі аяқталғаннан кейін ҚР азаматтарына ай сайынғы төлемдер түрінде әлеуметтік көмекті тағайындау; 
•    Ақталған адамға куәлік беру; 
•    Мүгедектігі және /немесе еңбек ету қабілетінен айырылу дәрежесін белгілеу және /немесе қажетті әлеуметтік қорғау шараларын айқындау; 
•    Медициналық-әлеуметтік мекемелерде (ұйымдарда) арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетуге құжаттарды рәсімдеу; 
•    «Бастау Бизнес» жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқыту; 
•    Көпбалалы отбасыларға мемлекеттік жәрдемақы тағайындау; 
•    Жүкті болу мен босануға байланысты табысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем тағайындау; 
•    Оралман мәртебесін беру немесе ұзарту; 
•    Мүгедектерге кресло-арбалар беру; 
•    Мүгедектерді санаторий-курорттық емдеумен қамтамасыз ету; 
•    Үйде күтім көрсету жағдайында арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетуге құжаттар рәсімдеу. 

Қажетті құжаттар тізімімен және өтініш үлгісімен қызметті таңдаған кезде көрсетілетін сілтеме бойынша өтіп, порталда танысуға болады.
 

«Курсивті» кез келген жерде оқыңыз. Бизнес әлеміндегі ең өзекті жаңалықтар Facebook, Telegram және Яндекс.Дзен-де.

banner_wsj.gif

 

#Қазақстандағы коронавирус

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg