Еңбек демалысына қатысты 8 сұрақ

Жауабын білмей жүрген болуыңыз әбден мүмкін

Фото:ru.depositphotos.com

   Еңбек демалысына қатысты көкейде жиналған көп сауалыңыз болса, бұл материал сіз үшін. Осы кезге дейін қанша күн демалуға болатынын қалай есептейтінін білмей жүрсеңіз, формулаға салсаңыз болады. Сонымен қатар қашан демалатыныңызды шешу де — өз қолыңызда. Неке қисаңыз болмаса үйіңізде қуанышты не қайғылы жағдай орын алса, қанша күн демала аласыз? Ондайда ақы төлене ме? Кодексте бекітілген Еңбек демалысына қатысты құқығыңызды қарапайым тілде талдап көрдік. Заңгер Ғабдул-Ғани Әбутәліп редакция тілшісінің сұрақтарына жауап беріп, түсіндіреді. 

1.Еңбек демалысы кімдерге беріледі?

   Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысын еңбек шартымен жұмыс істеп жүрген кез келген жұмысшы ала алады. Еңбек кодексі бойынша еңбек демалысы 24 күннен аз болмауы тиіс және демалыс кезінде жұмыс орны мен орташа айлық жалақысы сақталады. Ауыр, зиянды және қауіпті жұмыстарда жұмыс істейтіндерге, бірінші және екінші топтағы мүгедектерге жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына кем дегенде 6 күннен тұратын қосымша демалыс тағайындалады. Сонымен қатар, еңбек шарты немесе жұмыс берушінің бастамасымен ынталандыру мақсатында ауыр, үздіксіз ұзақ мерзімді, өте маңызды немесе өзге де жұмысты атқарғаны үшін қосымша еңбек демалысы берілуі мүмкін. Жыл сайынғы еңбек демалысы апта соңындағы демалыс күндері мен мейрам күндерін қамтымайды. Яғни, еңбек демалысы күндерін есептеген кезде, ол күндер есепке алынбайды. Жалпы еңбек демалысының ұзақтығын есептеген кезде қосымша демалыс күндері негізгі еңбек демалысы күндерімен бірге есептеледі.

2. Демалыс уақытын таңдауға құқығым бар ма?

    Еңбек демалысы жылдың кез келген уақытында беріледі. Яғни, жұмысшы уақытын өзі таңдай алады. Сонымен бірге еңбек демалысын бөліп алуына да болады. Бірақ кемі 14 күн болуы қажет. Яғни жылдық еңбек демалыс уақытыңыз 24 күнді құраса, бір бөлігі ретінде мысалы, маусым айында 10 күн алып, келесі бөлігі ретінде қыркүйек айында 14 күн алуыңызға болады. 

3. Қанша күн демалатынымды қалай есептейді?

  Мынадай формулада жаттап алуға болады: А/365*Б=тағайындалатын еңбек демалысы күнінің саны. А – еңбек шарты бойынша жұмысшыға тиесілі еңбек демалысының күндері. Б – ақылы еңбек демалысына құқық беретін еңбек өтіліне кіретін күнтізбелік күн саны. Нақтырақ айтсақ, нақты жұмыс істелген уақыт; жұмыскер нақты жұмыс істемеген, бірақ оның жұмыс орны (лауазымы) мен жалақысы толық немесе ішінара сақталған уақыт; жұмыскер еңбекке уақытша қабілетсіз болуына байланысты нақты жұмыс істемеген уақыт, оның ішінде жүктілігіне және босануына байланысты демалыста болған уақыт; жұмыскер жұмысына қайта алыну алдында нақты жұмыс істемеген уақыт еңбек өтіліне қосылады. Яғни, жұмысқа себепсіз келмеген уақыт, ақысыз демалыс кезі, оқу демалысы секілді кезеңдер еңбек өтіліне кірмейді. Мысалы, азамат А компанияға 03.02.2018 жылы жұмысқа орналасқан. Еңбек шарты бойынша 24 күн ақылы еңбек демалысы мерзімі көрсетілген. Содан кейін 17.06.2018 – 27.06.2018 ж. аралығында 10 күнтізбелік күн мерзіміне ақысыз демалыс алды. Кейін жұмысын жалғастырып, 11.08.2018 ж. ақылы еңбек демалысына шықты. Енді есептейік: 03.02.2018 ж. мен 10.08.2018 ж. аралығы — 190 күн. Бұл күндерден ақысыз еңбек демалысы уақытын – 10 күнді алып тастаймыз, 180 күн. Бұл — еңбек өтіліне кіретін күнтізбелік күн саны. Енді бұл санды формулаға саламыз: 24/365 * 180 = 11 күн. Демек, 03.02.2018 жылдан бастап, 11.08.2018 жылға дейінгі аралықтағы жұмыс істеген уақыт үшін берілетін ақылы демалыс мерзімі 11 күн.
Еңбек демалысы нақты істелген жұмыс уақытын, жұмыскердің жұмыс істемей, алайда оның жұмыс орны мен орташа айлық жалақысы сақталған уақытын, уақытша жұмысқа қабілетсіздігі негізінде жұмыс істемеген уақытын, жұмысқа қайта орналасу алдында нақты жұмыс істемеген уақытын есептей отырып, демалыс графигіне сәйкес беріледі. Кесте жұмыс берушінің қызметкерлерімен келісе отырып бекітіледі. Жыл сайынғы еңбек демалысының кезегі осы графиктің немесе тараптардың келісімі негізінде реттеледі. Демалыс графигі жұмыс беруші тарапынан өндірістік себептерге байланысты өзгертілген болса, жұмыс беруші жұмыскерді бұл туралы екі апта алдын-ала ескертуі қажет.

 4. Жалақысы сақталмайтын еңбек демалысы деген не?

    Жұмыс беруші мен жұмысшының өзара келісімі негізінде айлық жалақысы сақталмайтын демалыс түрі берілуі мүмкін. Демалыстың мұндай түрінің шарттары мен ұзақтығы да тараптардың келісуі негізінде бекітіледі. Алайда, жұмысшы неке қиғанда, баласы дүниеге келгенде, жақын туыстарының бірі қайтыс болған кезде немесе еңбек шартында көзделген өзге де негіздер бойынша жұмыс беруші 5 күнтізбелік күнге дейінгі мерзімде айлық жалақысы сақталмайтын демалыс беруге міндетті.

 5. Еңбек демалысына төленетін ақы қашан түсуі керек?

   Демалыс мерзімінің басталуына 3 жұмыс күні қалғанға дейін, ал ол демалыс кезектен тыс  берілген жағдайда, оның басталуынан 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей төленуі тиіс.

6. Демалыс алмай жұмыс істей берсем бола ма?

Жұмыс берушіге Еңбек кодексінде жұмысшыға 2 жыл қатарынан толық немесе ішінара пайдаланылмаған еңбек демалысын бермеуге тыйым салынған. Бұдан түсінетініміз, 2 жылдан артық үздіксіз жұмыс істеуге болмайды. 

 7. Жұмысты жалғастырып, тек ақысын алса қалай болады?

   Кодексте демалысқа шықпай еңбек демалысына төленетін ақыны алудың тек екі негізі көрсетілген. Олар: жұмысшы жұмыстан шыққан кезде және жұмысшыны өндірістік себептермен жұмыс беруші еңбек демалысынан қайтарып алған кезде. Басқа жағдайларда еңбек демалысына шығуды еңбек демалысына төленетін ақымен алмастыру шарттары көзделмеген. Демек, басқа жағдайларда бұған жол берілмейді.

 8. Жұмыстан шығарда пайдаланылмаған күндерді не істейді?

Жұмыстан шығарда еңбек демалысының пайдаланылмаған күндерін есептей отырып, өтемақы жұмыскердің еңбек шартына сәйкес орташа айлық жалақысымен есептеледі. Еңбек шартының тоқтатылуымен жұмыскерге тиесілі төленуі керек сумманы жұмыс беруші шарт тоқтатылғаннан үш жұмыс күні өткенге дейін төлеуі керек.

banner_wsj.gif

Жалдамалы жұмысшылар өз бетінше өтініш бере алмайды. Министр Нұрымбетов 42 500 теңгені төлеу тәртібін түсіндірді

Шілде айында бір жолғы төлем жасалмақ

Фото:gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов мемлекет басшысының 42 500 теңге мөлшерінде мұқтаж азаматтарға біржолғы көмек көрсету туралы тапсырмасын орындауға байланысты брифинг өткізді. 

    Министрдің айтуынша, ақысыз еңбек демалысында жүрген немесе карантинге байланысты енгізілген шектеу шаралары кесірінен табысынан айырылған азаматтар ең төменгі жалақы көлеміндегі жәрдемақыны ала алады. 

    «Біржолғы төлемді алуға ақысыз еңбек демалысына жіберілген жалдамалы жұмысшылар, жеке кәсіпкерлер және өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар өтініш бере алады. Қазір министрлік біржолғы төлемді жүзеге асыру тәртібін жасап жатыр. Жұмадан бастап азаматтар өтініш бере алады. Ал дүйсенбі, 20 шілдеден бастап біз азаматтарға бұл төлемді төлей бастауды жоспарлап отырмыз. Сондай-ақ бейресми түрде өзін-өзі жұмыспен қамтып жүрген азаматтар қайтадан бірыңғай жиынтық төлемді төлемесе болады» деді министр. 

    Біржан Нұрымбетов ТЖ режимі кезіндегідей емес, қазір біраз мекемелердің жұмыс істеп жатқанын және әр өңірдің бас санитар дәрігерлері де әртүрлі шешім қабылдап жатқанын да айтты. Министрлік шешімі де осындай өзгерістерге негізделмек. 

    «Өткен жолғы төлем кезіне қарағанда бір өзгеріс – осы жолы жалдамалы жұмысшылар үшін өтінішті олардың жұмыс берушісі ғана бере алады. Ол ақысыз демалысқа жібергенін растап, жұмысшылары атынан 42 500 теңге алуға өтініш жібереді. Сол үшін 1-2 күн ішінде жұмыс берушілерге арнап порталда ыңғайлы сервис (қызметкерлерінің тізімін, тиісті мәліметтерін енгізу үшін) жасаймыз. Өтініш қанағаттандырылды ма, жоқ па деген сауалдың жауабын жұмысшылар порталға кіріп, анықтай алады» деді. 

    Министрдің айтуынша, әр өңірдегі арнайы штабтар сол өңірдегі кәсіпорынның жұмысы тоқтағанын немесе жалғасып жатқанын анықтап отырады. 

«Олар әр мекеменің, әр кәсіпкердің бүгінгі жағдайын біледі. Сол кісілер «иә, біздің ауданда карантиндік шектеулермен, санитарлық дәрігердің шешімімен бұл мекеме, бұл жеке кәсіпкердің қызметі тоқтаған» деп белгі соғып отырады. Басқа талап болмайды. Әрине, ЖСН дұрыстығын, адам бар ма, әлде көшіп кетті ме біз оны тексере аламыз. Бірақ жұмысшы жағдайын жұмыс беруші ғана жақсы біледі. Ешқандай жарналардың бар-жоғын талап етпейміз. Мәселен, өткен жолы жалдамалы жұмыс істеп жүрген зейнеткерлер (заң бойынша жарна төлемейді) қалып қалды. 2-3 жұмыс істеген азаматтарды да растай алмай қалдық. Осындай мәселелердің бәрі осы жолы шешіледі деп ойлаймын. Жеке кәсіпкерлерден де жарналар төлеуін талап етпейміз. Штабтармен қатар салық комитеті де жеке кәсіпкерлерді тексереді. Өткен жолы өкінішке қарай, жұмысы жүріп тұрған 40 мыңға жуық жеке кәсіпкер 42 500 теңгені алған. Сондықтан екінші төлемдерінің тоқтағанын, біздің бас тартуымыздың себептерінің бірі осы болған» деді ведомство басшысы. 

Сонымен қатар министр егер мүгедектік мерзімі шектеу шараларына тұспа-тұс келіп қалса, онда оның уақыты (29 мың теңге мөлшеріндегі мемлекеттік жәрдемақысымен қоса) автоматты түрде 3 айға созылатынын да айтты. 

Сондай-ақ шілде айында көмекке мұқтаж отбасылардың азық-түлік алуы үшін мемлекет тарапынан қаржылай қолдау көрсетіледі. Министр бұл көмекке мұқтаж топтар ретінде – аз қамтылған отбасы, мүгедектер, қамқоршы-ата-ана, мүгедек бала бағып отырған ата-ана және жұмыссыз ретінде ресми тіркелген категориядағы адамдарды атады. Ондай адамдар саны – 1 млн 50 мың. 
    42 500 теңгені алуға өтініштер 
•    42500.enbek.kz; 
•    e-gov порталы; 
•    telegram-бот каналы арқылы қабылданады. 
Министрлік мәліметінше, сәуір айында еліміз бойынша 4,2 млн адам жұмыстан шығып қалған. Мамыр айында ТЖ режимі аяқталған соң жұмыссыз адам саны 1 млн 145 мыңға төмендеген. Маусым айында – 735 мың. Шілде айында жұмыссыз адам саны қайтадан 1 млн-ға жетуі мүмкін дейді ведомство басшысы. 

    «Біз әр өңірдің санитарлық дәрігерінің шешіміне орай әрекет етеміз. Өңірде қандай кәсіпорынның жұмысы шектелді? Қанша адам жұмыспен қамтылған? «Атамекен» ҰКП-мен бірігіп тұрақты сауалнама жүргіземіз. Сол арқылы қай кәсіпорын жұмысын тоқтатты, кім жұмысшыларын ақысыз демалысқа жіберді дегенді анықтаймыз. Сондықтан қанша адамның жұмыссыз қалғанын оңай анықтаймыз» дейді Нұрымбетов. 

    Министр осы жолы біржолғы төлемді студенттер ала ма деген сауалға да жауап берді. 

    «42 500 теңгеге қатысты «студенттер» деген бөлек санат жоқ. Студенттің студент болғаны үшін 42 500 теңге өткен жолы да төленген жоқ, бұл жолы да солай. Студент те жалдамалы жұмысшы, жеке кәсіпкер немесе өзін-өзі жұмыспен қамтушы санатына жатуы мүмкін. Біз алдағы екі күнде төлем тәртібін толық пысықтаймыз. Бірақ өткен жолғы төлем тәжірибесі кезінде бізге тиісті органдар тарапынан «студенттерге төлем беру заңсыз» деген әңгіме айтылды. Ресми еңбек нарығына қатысты заңнамада «экономикалық белсенді халық» деген түсінік бар. Сол бойынша, студенттер «экономикалық белсенді халыққа» жатпайды. Екіншіден, жұмыспен қамту заңнамасы бойынша студенттерді жұмыссыз ретінде тіркеуге болмайды. Үшіншіден, медициналық сақтандыру заңы бойынша студенттерге медсақтандыру жарналарын мемлекет төлеп береді, себебі олар жұмыс істемейтін азаматтар болып саналады. Осыларды заңгерлер айтып, студенттерге төлем жасау заңға қайшы деген ойлар айтты. Алдағы екі күнде нақты шешім шығады. Егер студент ресми түрде жалдамалы қызметкер болса, жұмыс берушісі ол үшін өтініш берсін. Онда еш проблема болмайды. Жеке кәсіпкер болса, сол санаты арқылы алады. Ал өзін-өзі қамтып, ай сайын бірыңғай жиынтық төлемін төлеп жүрсе де, 42 500 теңгені алады. Ең бастысы, оның әлеуметтік мәртебесі осы үш санаттың біріне сай келуі тиіс» деді Біржан Нұрымбетов. 

    Сондай-ақ министр атаулы әлеуметтік көмекті алу мүмкіндігі III тоқсанда автоматты түрде созылғанын, қазір 128 мың отбасы АӘК алып отырғанын да айтты.

Абай Аймағамбет
    
 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg