Skip to main content

Жастар арасындағы жұмыссыздық проблемасы неге шешілмей тұр?

Еңбек нарығындағы ахуал қандай

Фото:shutterstock.com


Дәл қазір Қазақстанда 19 137 шетел азаматы жұмыс істеп жүр. Мұндай ақпаратты еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметі таратты. Олардың арасында басшылық қызметтерді атқаратындар да, қарапайым жұмысшылар да жетерлік. Олар отандық 2000-нан астам жұмыс орындарында нәпақа тауып жүр. 

Министрлік мәліметінше, олардың көбі құрылыс саласында (8582 адам) жұмыс істеп жүр. Одан кейін шетелдіктер тау-кен өнеркәсібі, өңдеуші өнеркәсіп, ғылыми-техникалық салалардан жұмыс тапқан.

Көбіне біздің елге Қытай, Түркия, Үндістан, Ұлыбритания, Өзбекстан елдерінен жұмысшылар жиі келеді екен. Әрине, бір ел азаматтарының екінші бір елге барып жұмыс істеуі қалыпты құбылыс. Бірақ бұл орайда өз азаматтарын тиісті жұмыспен қамту, олардың нарықтағы бәсекелестікте жұтылып кетпеуі де ойластырылады. Осыған байланысты ішкі нарықты қорғау мақсатында жыл сайын үкімет шетелдік мамандарды тартуға байланысты квота белгілейді. 2020 жылға квота 0,32 пайызбен бекітілген. Санға шаққанда бұл шамамен 29,3 мың жұмыс күші дегенді білдіреді. 2019 жылдың қорытындысы бойынша елімізде 8,7 миллион адам еңбек етеді екен. Алайда жастар арасындағы жұмыссыздық – нарықтағы тұрақты проблемаға айналып барады. Finprom.kz дерегінше, 2019 жылы 15-28 жас аралығындағы жұмыссыз азаматтар саны 80 мыңнан асқан. Сарапшы Сәуле Қалиева бұл мәселенің басты себептерін атады. 

«Дерекке сүйенсек 2,1 миллион жас 20-28 жас аралығындағы азаматтар екен. Яғни, жастар Қазақстанның экономикалық белсенді тобының ширегін құрайды деген сөз. Бұл ретте 2014-2018 жылдары жастар арасындағы жұмыссыздық көрсеткіші 0,4 пайыздан 3,8 пайызға дейін төмен түскен еді. Бұл шамамен 22 мың адам. Қазір нарық заманы. Соған бейім болу керек. Алайда өз бизнесін қалыптастыру және оны жүргізуге байланысты тәжірибесінің аздығы, қабілетінің төмендігі салдарынан жастар көп жағдайда жалдамалы жұмысшы болып табыс табуға мәжбүр. Олардың біразы өнімділігі төмен салаларда жұмыс істеп жүр. Көп ретте олардың бастапқы капиталдарының болмауы, тым қымбат жалға алу құны, бизнесті жүргізу тәжірибесінің аздығы немесе жоқтығы, салық төлемдерін уақытылы атқармаудың соңы жұмыссыздыққа, еңбек нарығындағы сәтсіздікке әкеліп соқтыруда. Содан болар нарықтағы жастар үлесіне зер салсақ олардың 76,1 пайызының жалдамалы қызметкер ретінде табыс тауып жүргенін байқаймыз. Тек 23,9 пайыз жас қана өз-өздерін жұмыспен қамтыған. Соның өзі көп жағдайда ауылдық жерлерде, аз жалақыға қанағат етіп отырғандар» дейді экономика институтының бас ғылыми қызметкері. 

Сәуле Қалиева ұсынған маңызды деректер: 

•    Қазақстанда 42,9 пайыз жас толық және аяқталмаған жоғары білім алғандар. 

•    Ресми дерек бойынша жұмыс істеуші жастардың орташа айлық жалақысы 115,4 мың теңге екен. Бұл экономикадағы жалпы орташа айлық жалақы көлемінен бір жарым есеге төмен. Ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, мемлекеттік басқару салаларында жалақы аз. 

•    Жоғары және аяқталмаған жоғары білім алған жастардың 35,9 пайызы жұмыссыз. Орта біліммен шектелгендердің 39 пайызы жұмыссыз. 

Маманның айтуынша, еңбек нарығындағы басты нәрсе – тек нақтылы мамандықты меңгеру ғана емес, жиі өзгеріп отыратын жекелеген қабілеттерге де ие болу. Бұл ретте бүкіл әлемдік «The Future of Jobs Report 2018» экономикалық форумының есебінде сарапшылар мамандықтарды үшке бөліп қарастырған: тұрақты, жаңа және жоғалып кету қаупі бар. Ал таяуда өткен IDC Future of Work Forum жиынында сөз алған еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Нариман Мұқұшев алдағы бес жылда еңбек нарығында елеулі өзгерістер болатынын айтты. 

    «2026 жылы бес-алты жыл бұрынғы өзекті болып тұрған 65 пайыз мамандыққа деген сұраныс тоқтайды. Ал 2030 жылы 800 миллион мамандықты робот қызметі алмастырады. Дәл қазір сұранысқа ие болып тұрған ең танымал мамандықтар 10 жыл бұрын нарықта мүлде жоқ еді» дейді вице-министр. 
    Әрине, мұндай сан алуан өзгерісті тек күтіп қана отырмай, соған лайықты дайын бола білу де өте маңызды. Әйтпесе, бұл ел экономикасына үлкен қауіп төндіреді. Вице-министрдің айтуынша, қазір министрлік экономиканың аса маңызды 9 бағыты бойынша «жаңа мамандықтар Атласын» әзірлеп жатыр екен.


    «Олар тау-кен өндірісі және металлургия, мұнайды өндіру және өңдеу, ауыл шаруашылығы, транспорт және логистика, IT, машина құрастыру және металл, туризм, энергетика, құрылыс және құрылыс материалдары. Мұны экономика министрлігімен ақылдаса отырып тізімдедік. Анализ нәтижесі бойынша алдағы 3-7 жылға жоспарланған сұранысқа ие мамандықтар тізімі жасақталады. Барлық мамандықтарды біз – жаңа, өзгермелі және жоғалған деп үш бағытқа бөліп қарастырамыз. Әзірге «Атлас» жобасы 80 пайызға дайын. Оны осы жазда іске қосамыз» депті Үкімет өкілі.

    Айта кетейік, «2020-2022 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасына сәйкес еңбек нарығын дамыту үшін қазынадан 18 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінбек. Оның көбі Түркістан облысына, атап айтсақ 3,7 миллиард теңге беріледі. 2 миллиардтан көп қаражатты Қызылорда облысына берсе, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Батыс Қазақстан облыстары және Шымкент қаласы 1 млрд теңге алмақ. Бұл орайда Нұр-Сұлтан мен Алматыға небәрі 500 млн теңге бөлінбек. Бұл қаржының барлығын жергілікті атқарушы органдар шағын және орта бизнесті өрістетуге, жалақыны субсидиялау мен жастар практикасын дамытуға жұмсауы тиіс. 
    Осыған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев еңбек нарығын реттеуге байланысты 7 негізгі тапсырма берген болатын. 
•    Біріншісі – еңбек нарығы талаптарына сай келетін кадрлар даярлау; 
•    Екіншісі – сапалы жұмыс орындарын құру; 
•    Үшіншісі – жұмыспен қамтудың жаңа нысандарын қамтамасыз ету; 
•    Төртіншісі – жастарды жұмыспен қамту; 
•    Бесіншісі – жұмыспен қамту саясатын инклюзивті әдіспен қамтамасыз ету; 
•    Алтыншысы – еңбек мобилділігін арттыру; 
•    Жетіншісі – гендерлік теңдікті нығайту. 

Біз алдағы уақытта осы жеті бағыттың әрқайсына жеке материал арнап, сараптама жасайтын боламыз. 
 

banner_wsj.gif

Как работать из дома и никого не подставить

Лайфхаки от управляющего директора «Лаборатории Касперского» в Казахстане, Центральной Азии, странах СНГ и Балтии

Фото: Pixabay

Эпидемия коронавируса COVID-19 - главное событие последних месяцев. Страны закрывают границы, производства останавливаются, а многие работодатели переводят сотрудников на удаленную работу. Однако работать в офисе и работать дома — это совершенно разные вещи.

Компании тщательно защищают свои сети и устройства, а вот приехать к вам в гости и настроить все по стандартам бизнеса корпоративные сисадмины, скорее всего, не смогут. Между тем, если с вашего домашнего компьютера утекут конфиденциальные документы, отвечать придется именно вам.

Мы подготовили десять простых советов, которым стоит следовать при удаленной работе, чтобы таких недоразумений избежать.

1. Защищайте антивирусом устройства, с которых работаете

Корпоративный уровень защиты дома обеспечить сложно, но и оставлять уязвимым компьютер, на котором вы храните рабочие документы, — не вариант. Чтобы этого не случилось, на все устройства, с которых вы работаете с корпоративными данными, обязательно нужно установить надежное защитное решение. Если вам жалко денег, ставьте бесплатный антивирус. Это уже существенно снизит риск заразиться — и вляпаться в серьезные неприятности по работе.

2. Обновите программы и ОС

В приложениях и операционных системах постоянно находят уязвимости. А злоумышленники очень любят их использовать, чтобы проникнуть на чужие устройства. Нужно регулярно обновлять все, что установлено на устройствах, с которых вы работаете.

3. Настройте шифрование Wi-Fi

Защита компьютера не поможет, если злоумышленник подключится к вашему Wi-Fi или поселится у вас в роутере. В этом случае он сможет перехватывать все, что вы отправляете в Интернет, — например, пароль для удаленного доступа к рабочему компьютеру или учетные данные корпоративной почты. В первую очередь убедитесь, что соединение зашифровано: шифрование нужно для того, чтобы в пределах локальной сети никто не мог заполучить передаваемую информацию. Оптимальный выбор — стандарт WPA2. Изменить тип шифрования можно в настройках роутера. Также помните, что пароль от Wi-Fi не должен быть простым.

4. Поменяйте логин и пароль от роутера

Если вы раньше не меняли логин и пароль для входа в настройки роутера, то стоит и его поменять. Пароли по умолчанию у многих моделей не только слишком простые, но еще и известны всему Интернету. 

5. Используете VPN в общих сетях Wi-FI

Если Вы используете общественные сети Wi-Fi или делите интернет с кем-то еще, знайте: недобросовестные пользователи могут шпионить за вами через Wi-Fi. Работайте через VPN, тогда все ваши данные будут шифроваться независимо от настроек сети, и посторонние не смогут их прочитать.

6. Блокируйте устройство, когда отходите

Подсмотреть вашу рабочую переписку могут и когда вы просто отлучились в туалет или за чаем. Блокировать устройство стоит, даже если вы работаете дома и посторонние к нему подойти не могут. Вряд ли вы хотите, скажем, чтобы ваш ребенок послал вашему начальнику десяток двусмысленных смайликов. Или чтобы проходившая по клавиатуре кошка отправила бы недописанное письмо совету директоров. 

7. Используйте корпоративную почту, мессенджеры и другие инструменты

Наверняка у вашей компании есть некий набор ИТ-сервисов, которыми пользуются сотрудники. Их настраивает ИТ-служба вашей компании, и она несет ответственность за то, насколько правильно они настроены. А вот за то, какие настройки доступа вы задали для документа, размещенного, например, на вашем личном «Google Диске», она ответственности не несет. Уверены, что файл увидит только тот коллега, которому вы отправили ссылку? Файл доступен всем, у кого есть ссылка, его могут индексировать поисковики, и документ может всплыть в поиске и попасться на глаза человеку, которому о его существовании знать не следовало. Используйте для обмена документами и прочей информацией только корпоративные ресурсы. 

8. Будьте внимательны

Увы, иногда в корпоративную почту тоже может просочиться недобросовестное письмо, и очень убедительное. На удаленке это особенно актуально, потому как объем переписки значительно возрастает. Поэтому читайте сообщения внимательно и не торопитесь на них реагировать. Если кому-то срочно нужен очень важный документ или кто-то требует сейчас же оплатить выставленный счет, дважды проверьте, что этот «кто-то» — действительно тот, за кого себя выдает. Не бойтесь позвонить контрагенту и уточнить или согласовать лишний раз действие с начальством.

9. Следите за отчетностью

Чтобы начальство не решило, что вместо удаленной работы вы устроили себе каникулы, как никогда важно поддерживать «прозрачность». Создавать видимость бурной деятельности не нужно, но стоит озаботиться тем, чтобы ваш босс мог видеть, какими задачами вы занимаетесь и как движется их выполнение. Также старайтесь работать в рабочее время, чтобы коллегам было проще с вами связаться. Справедливо, впрочем, и обратное: не надо растягивать рабочий день на весь день. 

10. Позаботьтесь об удобном рабочем месте

Конечно же, не стоит забывать и о собственном здоровье и удобстве. Если вы работаете на ноутбуке, вам может показаться, что валяться с ним на диване — отличная идея, раз уж теперь так можно. Но ваша спина вам за это спасибо не скажет, поэтому постарайтесь найти себе стол и удобный рабочий стул. Организуйте хорошее освещение на рабочем месте. Если комнатного света не хватает, поставьте настольную лампу, чтобы не сажать зрение по вечерам. И не забывайте о важных для здоровья вещах: периодически вставайте из-за компьютера, пейте воду, не пропускайте еду и сон.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif