Ұлттық қордан тағы да қаржы аламыз ба?

Теңге тұрақтылығын сақтау үшін өткен айда 94 миллион доллар жұмсалған

Фото: shutterstock.com

Әлемдік нарықтағы мұнай бағасының күрт құлдырауы салдарынан теңге одан әрі әлсіреп кетті. Сауд Арабиясы мен Ресей арасындағы текетірес қазір жағдайды ушықтырып тұр. Ресейдің мұнай өндірісін қысқартуға қатысты қарсылығынан кейін ашуға булыққан Сауд Арабиясы «қара алтын» өндірісін көбейтіп жіберді. Saudi Aramco-ның хабарлауынша, арабтар бастапқыда өндіріс көлемін 9,5 миллион баррелден 12,3 миллион баррельге дейін арттыратыны туралы мәлімдеген. Бірақ олар бұл көлемді біржола тәулігіне 13 млн баррелге дейін жеткізуі ықтимал. 

    13 наурыз күнгі дерек бойынша, Brent мұнайының бағасы 7,9 пайызға дейін құлдырап, қазір барреліне 33 доллардан төменгі шекте сатылып жатыр. Дәл осы сәттегі ресми курс – бір доллар 399,24 теңгеге тең. Бірақ таңнан бері бірқатар валюта айырбастау бекеттерінде доллар 409 теңгеге дейін саудаланған. Теңге бағамының құлдырауына байланысты Ұлттық банк 10 наурыз күні тағы да интервенция жасады. Тағы да дейтініміз еліміздің бас банкі валюта нарығындағы тұрақтылықты сақтау мақсатындағы осынау әрекетті бұған дейін де бірнеше рет жасаған. Ал интервенция дегеніңіз – теңге курсын тұрақты ету үшін миллиардтаған қисапсыз қаржы жұмсау. 

    «Жаһандық қор және валюта нарығындағы жағдай шиеленісіп тұр. COVID-19 коронавирусының таралуы, сондай-ақ ОПЕК және ОПЕК+ елдерінің мұнай өндірісін қысқартуға байланысты келісімге келе алмауы әлемдік экономиканың қарқынын баяулатып тастады. 2020 жылдың 6 наурызында 1 баррель мұнай бағасы 50 доллардан 35-ке дейін төмендеді. Дамушы нарықтағы валюталар, оның ішіндегі Қазақстанның сауда серіктестері де қиындыққа тап болды» делінген банк мәлімдемесінде. 

Интервенция жағдайында қаржылық тұрақтылық қолдан жасалады. Яғни, қаржылық қадағалаушы (Үкімет) валютаның көп бөлігін бір уақытта сатады және сатып алады. Өткен айда Ұлттық банк 94 миллион доллардан астам қаржылық сату және сатып алуды жүзеге асырған. Интервенция биржа нарығында алтын валюта активі есебінен жүргізілген. Жоғарыда айтқанымыздай интервенция осыған дейін де бірнеше рет жасалды. Атап айтар болсақ, ел үкіметі теңге тұрақтылығын уақытша ұстап тұру үшін 2015 жылдың өзінде 1,28 миллиард доллар жұмсап жіберген болатын. Мұндай «дәстүр» одан кейінгі жылдары да үзілген жоқ. Бірақ сәл де болса қарқыны азайған. 

•    2016 жылы Ұлттық банк долларды сатқаннан гөрі сатып алуды көбірек жүзеге асырған. Нәтижесінде, сату-сатып алудың жалпы көлемі 2,8 миллиард долларды құрапты; 
•    2017 жылы қаржылық қадағалаушы биржаға төрт рет шығып, 620,5 миллион доллар сатқан; 
•    2018 жылы 520,6 миллион долларды саудалады. 

Бірақ сарапшылар интервенция жасауды мәселені шешудің уақытша құралы деп санайды. Бұл әрекет түптің түбінде Ұлттық қор қаржысының таусылуына, ел экономикасының шығынға батуына әкеліп соғуы әбден мүмкін. Сонымен қатар 10 наурыз күні Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 12 пайызға дейін көтерген. Сарапшылардың айтуынша, бұл уақытша ғана көмек бере алады

«Теңге курсын ұстап тұру үшін тағы да интервенция жасалды. Бірақ қаншалықты сығымдап ұстасаң да, ол бәрібір бағынбайды. 2015 жылдан қаншама ақшаны жағып жібердік. Бұл «егер ақша салмасақ, онда баға көтеріліп кетеді, сөйтіп халық көтеріледі. Хаос пайда болады. Сосын бізді отставкаға жібереді. Ал біз отставканы қаламаймыз» деген ақымақ стратегия», – деп жазады экономист Тоғжан Қожалиева әлеуметтік желідегі парақшасында. 

Ал сарапшы Жарас Ахметов Kursiv.kz тілшісіне берген сұхбатында базалық мөлшерлеменің жоғарылауына байланысты пікір білдірді. 

«Ұлттық банк әуелі валюталық интервенция жасап, сосын базалық мөлшерлемені көтерді. Тактикалық тұрғыдан бұл дұрыс қадам. Осы арқылы ұлттық валютаға жасалық алыпсатарлық шабуылдарды болдырмай және инфляцияның шарықтап кетуін тежеу қажет. Егер алдағы уақытта жағдай жақсарып, мұнай бағасы барреліне 50 долларға жететін болса, бұл біз үшін ыңғайлы болар еді. Сонда базалық мөлшерлеме де бұрынғы деңгейіне түседі, теңге тұрақтанады, инфляция шарықтап кетпейді. Ал егер мұнай бағасы 30 доллар көлемінде және одан төмен бағада ұзақ уақыт тұрақтап қалар болса, онда сөзсіз ахуал қиындайды. Ондай жағдайда – экономиканы несиелеу көлемі қысқарады, экономикалық дағдарыс орнайды»,– дейді экономист. 

Дәл қазір еліміздің Ұлттық қорында 27 трлн теңге бар. Бұл туралы осыған дейін ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов мәлімдеген болатын. Ол қажет жағдайда Үкіметтің ол ақшадан алуы мүмкін екенін де жоққа шығармады. 

«Бұл жайында әзірге ресми ештеңе айта алмаймын. Өйткені ондай шешім әлі шыққан жоқ. Біз дайындаған сценарийде Ұлттық қорға өтініш жасау туралы нұсқа қарастырылмаған. Алайда өте қажет жағдайда біз Ұлттық қорға өтініш жасай аламыз. Дәл қазір онда 27 трлн теңге жинақталған. Жыл сайын 2,7 трлн теңгеден алдық дегеннің өзінде бұл өте үлкен қаражат»,– деген еді министр. 

 Ал Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы қаржы көлемі – 1,09 миллион теңге. Өткен жылдың дәл осы сәтіндегі көрсеткішпен салыстырғанда ондағы қаржы көлемі 11 пайызға көбейген. Бұл туралы БЖЗҚ баспасөз қызметі хабардар еткен еді.

Азия даму банкі сарапшыларының айтуынша, Азия елдері коронавирус кесірінен 347 миллиард долларға жуық қаржысынан айырылуы мүмкін. Бұл Қазақстанға да әсерін тигізбей қоймайды. Олардың болжауынша, еліміздің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 154 миллион долларға жуық ақшасынан айырылады-мыс. Әсіресе, ауыл шаруашылығы мен тау-кен өңдеу өнеркәсібі салалары көп зардап шекпек. 

banner_wsj.gif

Финнадзор разработал концепцию реформы фондового рынка

Брокеры обсуждают новые правила

Фото: Kursiv.kz

Агентство по регулированию и развитию финансового рынка разработало концепцию реформы фондового рынка. В Ассоциации финансистов Казахстана уверены: если реформа пройдет гладко, количество иностранных и местных инвесторов на KASE возрастет. 

Попытки реформировать отечественную фондовую площадку делал еще экс-глава Нацбанка Данияр Акишев. При нем регулятор перестал жестко контролировать курс тенге, система расчетов была переведена на режим Т+3 (когда сделку можно оплатить и на третий день после операции), биржа была интегрирована в международную расчетную систему Clearstream (благодаря ей государственные ценные бумаги РК легче покупать зарубежным инвесторам). 

Однако концепция большой реформы была разработана и передана в Ассоциацию финансистов Казахстана (АФК) для обсуждения совсем недавно. «Документ либерализирует требования к эмитентам, сокращает некоторые разрешительные процедуры, совершенствует инфраструктуру», – перечисляет достоинства реформы управляющий директор АФК Ерлан Бурабаев.

Председатель правления АО «Фридом Финанс» Сергей Лукьянов уверен, что признание финнадзором системных проблем – первый шаг к их решению. «Разработка концепции – значительный шаг, направленный на развитие рынка ценных бумаг и экономики страны. Сам процесс обсуждения данной концепции подтверждает политику слышащего государства, объявленную президентом страны», – говорит собеседник.

Инфраструктура

В настоящее время Центральный депозитарий (ЦД) оказывает услуги по открытию и ведению банковских счетов для расчетов по сделкам на KASE. Концепция предполагает, что ЦД будет подключен к государственным базам данных, что позволит организации идентифицировать клиентов. По мнению экспертов, эта функция, с одной стороны, будет противодействовать легализации доходов, полученных преступным путем, с другой – позволит брокерам усовершенствовать системы дистанционного обслуживания. «У нас очень большая страна, и брокерам не имеет смысла открывать офисы в каждом регионе, поэтому на первый план выходит удаленное обслуживание клиентов. Посредством развития электронных сервисов профессиональные участники рынка смогут быстрее и без лишней волокиты оказывать услуги физлицам», – объясняет Бурабаев.

За 30 лет независимости в страну пришел только один глобальный кастодиан – Citibank, поэтому концепция предполагает создание на базе ЦД региональной депозитарно-расчетной системы или учетного хаба, через который международные игроки смогут получить удаленный доступ к местным финансовым инструментам. Законопроект наделяет ЦД правом обмена валюты, что позволит организации проводить расчеты по сделкам с ценными бумагами как в тенге, так и в долларах. «Миноритарным инвесторам импонирует инициатива о наделении Центрального депозитария функциями обменных операций с иностранной валютой, в том числе в интересах клиентов. Данный шаг позволит ликвидировать монополию банков в данной сфере. Безусловно, это послужит повышению интереса иностранных инвесторов к локальному фондовому рынку», – уверен исполнительный директор Казахстанской ассоциации миноритарных акционеров Данияр Темирбаев.

Участники рынка согласны с расширением полномочий Центрального депозитария, но предлагают ввести новый термин – «потерянный клиент». «У каждого брокера есть клиенты, которые имеют долгосрочную задолженность по комиссиям ЦД за хранение активов», – говорит директор юридического департамента Centras Securities Наталья Былина. В компании разработали порядок установления статуса «потерянный клиент»: это долг перед ЦД в размере свыше 50 МРП, который не оплачивается больше двух лет. «Мы предлагаем не начислять комиссии таким клиентам, а их активы замораживать до возмещения задолженности. При этом брокер продолжит искать человека», – делится Былина.

Инструменты 

Игроки отечественного фондового рынка много лет жалуются на нехватку инструментов. Регулятор до недавнего времени объяснял скудный выбор узостью самого рынка. По мнению Лукьянова, развитию рынка мешают две ключевые проблемы – доминирование государственных и квазигосударственных инструментов над частным корпоративным сектором и отношение к риску. «Рынок ценных бумаг РК состоит на 80% из денежных инструментов, 90% из которых – это бумаги государственного и квазигосударственного сектора. Второй момент – это отношение как регулятора, так и участников рынка к риску. Есть стремление исключить риск, который сам по себе является неотъемлемым элементом рынка. Профессио­нальные участники готовы «покупать» риск и могут сами регулировать приемлемый для себя уровень риска», – считает председатель правления «Фридом Финанс».

Новая концепция может изменить эту ситуацию, так как расширяет перечень разрешенных законом долговых бумаг. В частности, предлагается ввести новый класс – инвестиционные облигации, доходность которых не фиксируется на весь срок, а зависит от динамики или значения какого-то базового актива (например, фондового индекса, процентной ставки, курса валют, инфляции). «При этом, как и в случае с классическими облигациями, эмитент гарантирует инвестору возврат их номинальной стоимости при погашении, – говорит Бурабаев. – Такие облигации очень популярны на зарубежных рынках. Актуальность этих бумаг многократно возрастет, если пенсионные активы казахстанцев будут переданы в конкурентную среду».

Еще один пункт концепции – упрощение порядка выпуска ценных бумаг частного (еще говорят, закрытого) размещения. 

«Некоторые компании заинтересованы в небольших размещениях для ограниченного круга инвесторов. Зачем им регистрировать проспект в финнадзоре? Функции по регистрации при частном размещении будут переданы Центральному депозитарию», – рассказал Бурабаев. В США частное размещение ценных бумаг от публичного отличают минимальные требования, которые должен соблюдать эмитент. Такой способ привлечения капитала не подлежит регистрации в Комиссии по ценным бумагам и биржам (SEC), следовательно, не требуется оформления проспекта эмиссии и раскрытия финансовой информации. В Великобритании частное размещение облигаций также осуществляется по упрощенной процедуре. 

Частное размещение – не единственная норма, которая будет приведена к международным стандартам. Еще изменятся требования на рынке свопов и деривативов. Законодательство РК будет соответствовать требованиям Международной ассоциации свопов и деривативов (ISDA). «Это позволит привлечь на рынок зарубежных инвесторов. Единая нормативная база позволит уменьшить затраты в процессе заключения и согласования договоров, обеспечит прозрачность деятельности всех участников», – заключил управляющий директор АФК.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg