Қазақстандықтар доллар сатып алуға кірісуі керек пе, жоқ па?

Сарапшылар жауап берді

Фото: www.shutterstock.com

19 наурыз қазақстандықтардың тағы да теңге бағамына алаңдаушылығымен басталды. Әдеттегідей теңгенің шетел валюталарына шаққандағы бағамы төмендеп кетті. Таңертеңгі 11:00-дегі жағдай бойынша доллар курсы Қазақстан қор биржасында (KASE) 448,50 теңгеге теңескен. 

Сол күні таңертең Brent маркалы мұнай бағасының бір баррелі 25 долларға жетті. Бұл мұнай бағасының тәулігіне -14, ал жыл басынан бері 60 пайыздан аса төмендеп кеткенін аңғартады. 

Осыған орай Ұлттық банк пен Қазақстан қор биржасы бірлескен мәлімдеме жасаған еді. 

«Әлемдік қорлар мен валюта нарықтарда да құлдырау жалғасып жатыр. Ресей рублі тәулігіне 7,3 пайыз, ал жыл басынан бері 30 пайыздан астамға құнын жоғалтты. Осы жағдайларды ескере отырып, сыртқы факторлардың ішкі валюта нарығындағы тұрақсыздыққа әсерін шектеу және Қазақстан Республикасының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банк Қазақстан қор биржасымен бірлесіп, 2020 жылдың 19 және 20 наурызында теңгенің долларға шаққандағы валюталық жұптық сауда-саттығын Франкфурт аукционы түрінде өткізуге шешім қабылдады. Франкфурт аукционы түрінде өткізілген сауда-саттық клиенттердің қолда бар өтініштерін қанағаттандыруға және валюта нарығындағы жағдайды тұрақсыздандыруға жол бермеуге мүмкіндік береді» делінген бірлескен мәлімдемеде. 

Осыған орай белгілі экономист, телеграмдағы Tengenomica каналының авторы Олжас Төлеуов Kursiv.kz тілшісіне сұхбат берген болатын. Оның айтуынша, Франкфурт аукционы теңге бағамын құлдыратпауға аз да болса мүмкіндік береді. 

«Сатушылар валюта нарығында сол аукцион арқылы саудаға қатысса олар бағаны қатты өсіре алмайды. Қазір теңге бағамы 448 болып тұр. Мұндай кезде басқалардың 1 долларды 460-470-тен сатып алуға мүмкіндігі шектеледі. Яғни, оның өзіндік шарттары бар. Валюта нарығында қазір ешкім валюта сатқысы келмейді. Олар Ұлттық банк сатады деп күтіп отыр. ҰБ нарықтан кетіп қалды, Франкфурт аукционын енгізді. Енді олар бір-бірімен ғана сауда жасауы мүмкін. Басқа ешкім жоқ. Енді сата алмайды. Спекулянттық оймен бағаны көтергісі келсе, Франкфурт аукционы шартына сәйкес олай да істей алмайды. Бұл орайда курстың өсімі шектеледі», – дейді экономист. 

Сарапшының айтуынша, Қазір Сауд Арабиясы өз мұнайын Еуропаға төмен бағамен сатып жатыр. Бұл әрі қарай жалғаса беретін болса әлемдік дағдарыс күшейе түспек. Егер мұнай бағасы қазіргі меже – 26 доллардан төмен қарай құлдырай берсе, оның арты жақсылыққа әкеп соқпайды. Бір үміт күтерлік нәрсе – Сауда Арабиясы мен Ресейдің келіссөз үстеліне отыруы ғана. 

«Екі ел көп кешіктірмей ортақ мәмілеге келсе, әлемдік нарықтағы жағдай реттелуі тиіс. Сонымен қатар бүгін Ухань қаласында алғаш рет коронавирус жұқтырған факті тіркелген жоқ. Бұл аз да болса позитив. Әрине, алғашқы кварталда бәрібір жағдай төмендеу болады. Ал одан кейін Қытайдың мұнайға деген сұранысы қайта жоғарылауы мүмкін. Оның өзінде жағдай біржола түзеліп кетпейді. Дегенмен паниканы сәл де болса басады. Сондай-ақ теңгенің құлдырауы да тоқтайды деген болжам бар», – дейді Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының (AERC) басқарушы директоры. 

Ал белгілі сарапшы, экономист Қасымхан Қаппаров болса, теңге бағамының жақын арада 600-ге жетеріне еш күмәнданбайды. Ол өз каналының оқырмандарын еш алаңсыз доллар сатып алуға шақырған. 

«Ұлттық банк бүгін биржадағы сауданы жапты. Ешкім доллар сатқысы келмейді. Ұлттық банк резервтегі долларды сата алмайды, өйткені резерв өте төмен деңгейде. Егер биржа бүгін, ертең жұмыс істемесе, онда келесі жұмыс күні тек 26 наурыз күні ғана басталады. Яғни, бір апта бүкіл ел ресми курсты білмей өмір сүрмек. Мұндай кезде әр адам қалағанынша өзі доллар курсын белгілей бастайды. Мәселен, бір адам валюта айырбастау бекетіне келіп долларды 500, не 600 теңгеден сатып алуға ұсыныс жасауы мүмкін. Міне, «қара нарық» деген ұғым осындайда туады. Алдағы уақытқа болжамым – 1 доллар 450-500 теңге аралығында болады. Тек осы дәліз Ұлттық банк қорының өз деңгейінде қалуына мүмкіндік бермек. Егер мұнай бағасы барреліне 40 доллардан төмен көрсеткіште қалып қойса, онда девальвацияның екінші кезеңін, яғни, 1 доллардың 600 теңгеден саудалануын күтуге болады. Сондықтан ешкімді тыңдамай қандай бағамен болса да доллар сатып алыңыздар. Себебі, бұрынғы баға орнына келмейді», – дейді экономист. 

Ал Олжас Төлеуов осындай мезетте реалды өмірде де, әлеуметтік желіде де көптеген фейк ақпараттар тарап кеткенін, ал олардың өз кезегінде халық арасында шу тудыратынын айтады. Ал мұндай паника жағдайдың тек қиындай түсуіне ғана ықпал етеді. Сондықтан тек ресми ақпарат іздеу, кәсіби мамандар пікіріне ғана жүгіну маңызды болмақ. Соның бірі – Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені көтеруіне қатысты. 

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені көтеруі сыртқы шоктармен байланысты болды. Оған қоса инфляция деңгейі 6 пайызда тұр. Ал ҰБ-ның басты мақсаты – баға тұрақтылығын қамтамасыз ету. Сол тұрғыдан қарағанда базалық мөлшерлеменің өсуі логикаға сыяды. Ал қанша пайыз үстемеледі дегенге келсек, пәлен деп ештеңе айта алмаймын. Яғни, ҰБ 2,75 пайызға өсірді ғой. Ал біз ары кетсе 0,25-0,75 пайызға көбейтеді деп ойлағанбыз. Бірақ ҰБ басқа да тәуекелдерді ескере отырып істеген шығар. Бірер күн бұрын мемлекет несие өтіліміне айыппұл мен өсімпұл есептелмейтінін жариялады. Бұл да балансты сақтауға әсер етеді. Енді әлгі базалық мөлшерлемеге байланысты әлеуметтік желіде сын айтылып жатыр. Сондай-ақ «әлем бойынша базалық мөлшерлемені көтерген Қазақстан ғана екен» деген пікірлер де өріп жүр. Тіпті арнайы картамен де жариялапты. 

Алайда мен осы орайда сол картаның да, мәліметтің де жалған екенін айтқым келеді. Бізден бөлек, жыл басталғалы бері Чехия, Қырғызстан мемлекеттері базалық мөлшерлемені көтерді. Мұндай қатаң монетарлық саясат Грузияда да жүріп жатыр. Енді келесі шешім сәуірдің аяғында, одан кейінгі шешім шілде айында болады. Сол кезде ҰБ базалық мөлшерлемені төмендетеді деп ойлаймын. 

Сосын ештеңеге қарамастан теңге бағамы 600-ге шығып кетеді деу – мүлде қисынсыз болжам. Мұндайды тіпті кәсіби жорамал деп айтудың өзі қиын. Бұған себеп болатын бірнеше фактор бар. Әрине, мұнай бағасына байланысты теңге құны да әлсірейді. Бірақ мен нақты цифрды айтпай-ақ қояйын. Өйткені бұл жерде Ұлттық банк те әлі біраз нәрсені шеше алады. Олар қатты құлдырау жағдайында интервенция жасауы мүмкін. Сондай-ақ Франкфурт аукционын енгізіп жатыр. Оның үстіне көп ұзамай Ресей мен Сауд Арабиясы да ортақ мәмілеге кеп қалар. Кеше Жапонияның ірі инвестициялық банкі мұнай бағасы минусқа кетіп қалады деп болжам жасапты. Бұл да қисынсыз. Өкінішке қарай, көп адам осындай қиын жағдайды пайдаланып хайп, пиар жасап қалуға да тырысып жатыр», – деді экономист. 

Еске салайық, бүгінге күнге Ұлттық банк бекіткен доллардың ресми курсы – 439,32 теңге.  Kurs.kz сайтының дерегінше, Нұр-Сұлтан мен Алматы қалаларында доллар сатылып жатқан жоқ. Тек бірді-екілі валюта айырбастау бекетінде доллар бағасы – 453.5 теңге деп көрсетіліпті (сол пункттерде болуы мүмкін). Ал сатып алудың орташа курсы – 451.47 теңге. 
 

banner_wsj.gif

Финнадзор разработал концепцию реформы фондового рынка

Брокеры обсуждают новые правила

Фото: Kursiv.kz

Агентство по регулированию и развитию финансового рынка разработало концепцию реформы фондового рынка. В Ассоциации финансистов Казахстана уверены: если реформа пройдет гладко, количество иностранных и местных инвесторов на KASE возрастет. 

Попытки реформировать отечественную фондовую площадку делал еще экс-глава Нацбанка Данияр Акишев. При нем регулятор перестал жестко контролировать курс тенге, система расчетов была переведена на режим Т+3 (когда сделку можно оплатить и на третий день после операции), биржа была интегрирована в международную расчетную систему Clearstream (благодаря ей государственные ценные бумаги РК легче покупать зарубежным инвесторам). 

Однако концепция большой реформы была разработана и передана в Ассоциацию финансистов Казахстана (АФК) для обсуждения совсем недавно. «Документ либерализирует требования к эмитентам, сокращает некоторые разрешительные процедуры, совершенствует инфраструктуру», – перечисляет достоинства реформы управляющий директор АФК Ерлан Бурабаев.

Председатель правления АО «Фридом Финанс» Сергей Лукьянов уверен, что признание финнадзором системных проблем – первый шаг к их решению. «Разработка концепции – значительный шаг, направленный на развитие рынка ценных бумаг и экономики страны. Сам процесс обсуждения данной концепции подтверждает политику слышащего государства, объявленную президентом страны», – говорит собеседник.

Инфраструктура

В настоящее время Центральный депозитарий (ЦД) оказывает услуги по открытию и ведению банковских счетов для расчетов по сделкам на KASE. Концепция предполагает, что ЦД будет подключен к государственным базам данных, что позволит организации идентифицировать клиентов. По мнению экспертов, эта функция, с одной стороны, будет противодействовать легализации доходов, полученных преступным путем, с другой – позволит брокерам усовершенствовать системы дистанционного обслуживания. «У нас очень большая страна, и брокерам не имеет смысла открывать офисы в каждом регионе, поэтому на первый план выходит удаленное обслуживание клиентов. Посредством развития электронных сервисов профессиональные участники рынка смогут быстрее и без лишней волокиты оказывать услуги физлицам», – объясняет Бурабаев.

За 30 лет независимости в страну пришел только один глобальный кастодиан – Citibank, поэтому концепция предполагает создание на базе ЦД региональной депозитарно-расчетной системы или учетного хаба, через который международные игроки смогут получить удаленный доступ к местным финансовым инструментам. Законопроект наделяет ЦД правом обмена валюты, что позволит организации проводить расчеты по сделкам с ценными бумагами как в тенге, так и в долларах. «Миноритарным инвесторам импонирует инициатива о наделении Центрального депозитария функциями обменных операций с иностранной валютой, в том числе в интересах клиентов. Данный шаг позволит ликвидировать монополию банков в данной сфере. Безусловно, это послужит повышению интереса иностранных инвесторов к локальному фондовому рынку», – уверен исполнительный директор Казахстанской ассоциации миноритарных акционеров Данияр Темирбаев.

Участники рынка согласны с расширением полномочий Центрального депозитария, но предлагают ввести новый термин – «потерянный клиент». «У каждого брокера есть клиенты, которые имеют долгосрочную задолженность по комиссиям ЦД за хранение активов», – говорит директор юридического департамента Centras Securities Наталья Былина. В компании разработали порядок установления статуса «потерянный клиент»: это долг перед ЦД в размере свыше 50 МРП, который не оплачивается больше двух лет. «Мы предлагаем не начислять комиссии таким клиентам, а их активы замораживать до возмещения задолженности. При этом брокер продолжит искать человека», – делится Былина.

Инструменты 

Игроки отечественного фондового рынка много лет жалуются на нехватку инструментов. Регулятор до недавнего времени объяснял скудный выбор узостью самого рынка. По мнению Лукьянова, развитию рынка мешают две ключевые проблемы – доминирование государственных и квазигосударственных инструментов над частным корпоративным сектором и отношение к риску. «Рынок ценных бумаг РК состоит на 80% из денежных инструментов, 90% из которых – это бумаги государственного и квазигосударственного сектора. Второй момент – это отношение как регулятора, так и участников рынка к риску. Есть стремление исключить риск, который сам по себе является неотъемлемым элементом рынка. Профессио­нальные участники готовы «покупать» риск и могут сами регулировать приемлемый для себя уровень риска», – считает председатель правления «Фридом Финанс».

Новая концепция может изменить эту ситуацию, так как расширяет перечень разрешенных законом долговых бумаг. В частности, предлагается ввести новый класс – инвестиционные облигации, доходность которых не фиксируется на весь срок, а зависит от динамики или значения какого-то базового актива (например, фондового индекса, процентной ставки, курса валют, инфляции). «При этом, как и в случае с классическими облигациями, эмитент гарантирует инвестору возврат их номинальной стоимости при погашении, – говорит Бурабаев. – Такие облигации очень популярны на зарубежных рынках. Актуальность этих бумаг многократно возрастет, если пенсионные активы казахстанцев будут переданы в конкурентную среду».

Еще один пункт концепции – упрощение порядка выпуска ценных бумаг частного (еще говорят, закрытого) размещения. 

«Некоторые компании заинтересованы в небольших размещениях для ограниченного круга инвесторов. Зачем им регистрировать проспект в финнадзоре? Функции по регистрации при частном размещении будут переданы Центральному депозитарию», – рассказал Бурабаев. В США частное размещение ценных бумаг от публичного отличают минимальные требования, которые должен соблюдать эмитент. Такой способ привлечения капитала не подлежит регистрации в Комиссии по ценным бумагам и биржам (SEC), следовательно, не требуется оформления проспекта эмиссии и раскрытия финансовой информации. В Великобритании частное размещение облигаций также осуществляется по упрощенной процедуре. 

Частное размещение – не единственная норма, которая будет приведена к международным стандартам. Еще изменятся требования на рынке свопов и деривативов. Законодательство РК будет соответствовать требованиям Международной ассоциации свопов и деривативов (ISDA). «Это позволит привлечь на рынок зарубежных инвесторов. Единая нормативная база позволит уменьшить затраты в процессе заключения и согласования договоров, обеспечит прозрачность деятельности всех участников», – заключил управляющий директор АФК.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg