Коронавирус кіріс жайлы болжамның бәрін құртты

Көптеген компаниялардың болжамды есебін қайтарып алуы –сарапшылардың бағамындағы алшақтыққа себеп

Иллюстрация: Benedikt Luft for The Wall Street Journal

Алда келе жатқан есеп кезеңі инвесторлар мен сарапшылар үшін салмақты сынақ болуы мүмкін. Олардың өз сөздермен айтсақ, «бұған дейін осыншалық соқыр тәуекелге барып көрмеген». 

Коронавирус салдарынан туындаған экономикалық дағдарыс бастала салысымен, S&P 500 тізіміне кіретін 180 компания кірістілігіне қатысты болжамдарын қайтарып алып, инвесторлар көз салатын таңдауды тарылтып тастады. Нәтижесінде сарапшылардың кіріске қатысты жасаған болжамдары да әртүрлі болып шықты. 

Экономистер жақында ғана аяқталған ІІ тоқсан құлдырау кезеңі болды деген пікірге бірауыздан келіседі, дегенмен келген шығынның көлемі әлі белгісіз. Қаржылық есептілікті бірінші болып жариялайтын компаниялар –  JPMorgan Chase & Co, Goldman Sachs Group Inc. және Netflix Inc., олар осы аптада есеп беру маусымын бейресми түрде бастайды. 

«Наурыз айынан бері саладағы мамандармен телефон арқылы тілдесіп немесе клиенттермен нон-стоп режимінде келіссөз жүргізіп келемін», – дейді жүк тасымалы саласына басымдық беретін Stephens Inc.  компаниясының атқарушы директоры Джек Аткинс. «Күн сайын,   тәулігіне 24 сағат бойы біз не жағдай болып жатқанын түсінуге тырысып жатырмыз. Бұл оңай шаруа емес, кәдімгідей қажыр-қайратты қажет етеді», – дейді ол. 

Десе де, сұрықсыз болжамдарға қарамастан, қор нарығы бұрынғыдай тұрақтылығын сақтап тұр. 

Наурыз айында қатты құлдырап кеткен S&P 500  индексі 42% пайыз көтерілген. Индекстің жоғарылауына негізінен  ФРЖ мен Конгрестің экономикалық өсімді қолдау мақсатында қолға алған кешенді бағдарламасы ықпал етті. Соңғы айда ралли жыламдығы баяулағанынмен, индекс 2020 жылы тек 1,4 пайызға төмендеді. 

Жалпы алғанда, FactSet компаниясы сауалнама жүргізген сарапшылардың болжамы бойынша, S&P 500 тізіміндегі компаниялардың ІІ тоқсандағы  корпоративті кірісі 45 пайызға төмендеуі тиіс. Индекстің 11 секторы да, әсіресе энергетика, тұтынушылық сектор мен өнеркәсіп  саласы қатты құлдырайды деген болжам бар. III және  IV тоқсанда да аса қарқынды болмаса да, кіріс азая береді, келер жылдың бірінші тоқсанында ғана қайтадан өсе бастайды. 

Көптеген компаниялар кірістілікке қатысты болжамдарын жариялауды пандемияға дейін-ақ тоқтатқан. Алайда бұндай тәжірибені сынға алғандардың қатарынан табылған JPMorgan басшысы Джеймс Даймон  мен Уоррен Баффет  бұл қадам қысқа мерзімді корпоративтік табысқа қатысты сараптама жасауды шектейді деп тұжырымдайды. Сарапшылардың пайымдауынша, кіріске қатысты болжамдық есептер инвесторларға нақты мәлімет негізінде шешім қабылдау үшін, тіпті кейде компаниялардағы ашықтық ахуалын қолдау үшін қажет. Есептің жариялануы, сонымен қатар, акция нарығындағы құбылмалылықты азайтуға да ықпал етеді.

Dow Jones Market Data дерегі бойынша,  корпоративті есептер туралы ақпараттың жетіспеушілігі салдарынан, S&P 500 тізіміндегі компаниялардың кірістілігіне  қатысты сарапшылар болжамындағы орташа спред (айырма) екінші тоқсанда бірінші тоқсандағы 30 центтен – 40 центке дейін  өсіп кеткен.  Салыстырар болсақ, бұған дейін 13 жыл бойы орташа айырма 9-16 цент аралығында тербелетін. 

Болжамдағы бұндай үлкен айырмашылық акциялардың тәуекелі жоғары болуы мүмкін дегенді білдіреді. Бұл үрдіс соңғы апталарда тіптен артып келеді, өйткені Уолл-стриттің болжамдары мүлдем дұрыс болмай шықты. 

 Мәселен, бүкіл әлем бойынша курьерлік қызмет көрсететін FedEx Corp компаниясы наурыз айында болжамдық есепті кері қайтарып алған соң, 30 маусымда тоқсандық қаржы есебін жариялап, әр акциясына $2,53 кіріс кіргізіп, сарапшылар мен инвесторларды таң қалдырды. Бұл қатарынан 22 сарапшы жасаған 1,58 доллар көлеміндегі орта есепті болжамнан жоғары болып шықты. Есептілік жариялана салысымен FedEx акциялары қымбаттап, 2 сауда күнінде құны 20 пайызға көтерілді. 

Frame 66.png

Джек Аткинс те болжамы дұрыс болмай шыққан сарапшылардың қатарынан табылды. 
Компанияның болжамдық есебіне қол жеткізе алмаған соң, ол бәсекелес United Parcel Service Inc фирмасының талдауына сүйенуге мәжбүр болған. Аталмыш компания сәуір айында өзі ұсынатын қызметтерге деген сұраныс B2B секторынан тұтынушы секторға қарай  өтеді деп мәлімдеген болатын. Ал тұтынушы сектордың әдетте табыс аз, шығыны көп болады. Аткинс FedEx те дәл осындай мәселелермен бетпе-бет келер деп пайымдап, өз болжамын өзгерткен болатын.

«FedEx құрлықтағы жүк тасымалы арқылы жоғары айналымға қол жеткізеді деп еш күтпеген едік. Бұл уақытша өзгерістердің әсерін жеңілдетуге ықпал етті», – дейді Аткинс. 

Дәл осыған қарама-қайшы жағдай Nike компаниясы 25 маусым күні өз есебін жариялаған соң орын алды. Спорттық киім ретейлері әр акциясынан 51 цент жоғалтатынын мәлімдеген болатын. Бұл мәлімдеме әр акцияға 55 цент кіріс пен 38 цент шығын шығады деген сарапшылардың болжамына мүлдем жанаспады. Одан кейінші екі күн ішінде Nike акциялары 6 пайызға жуық арзандап кетті. 

Бір қызығы, сарапшылар тек кіріске қатысты болжам жасауда қиындық көріп жатқан жоқ. Экономикалық мәліметтерді бағамдау да қиынға соқты. Мәселен, мамыр мен маусым айларында АҚШ-тағы жұмыссыздық болжамды деңгейден асып түсіп, инвесторлар мен экономистерді біршама алаңдатып қойды. 

«Беймәлім өлкеге аяқ басамыз деп, бәріміз бірдей жағдайға тап болдық», – дейді Instinet Inc компаниясының атқарушы директоры Гарри Кертис.

Кертис коронавирус салдарынан туындаған дағдарыстан қатты зардап шеккен үш сала –  казино, жалдамалы баспана, круиз компаняларымен жұмыс істейді. Бұл компаниялардың барлығы, әсіресе круиз желілері үшін жаңа баланс моделін құру салыстырмалы түрде оңай болған, өйткені олардың табысы былтырғы дәл осы кезеңмен салыстырғанда күрт төмендеп, тіпті нөлге теңесті дейді ол. 

Өзінің жылдық болжамды есебін наурыз айында кері қайтарып алған Carnival Corp компаниясы18 маусым күні  наурыз-маусым аралығында әр акциядан $3,30 жоғалтқанын мәлімдеді. Ал осы акцияларды зерттеген 14 сарапшы әр акция не 60 цент пайда әкеледі, не 2,50 доллар шығынға ұшыратады деп болжам жасаған еді. Әр акция $1,97  жоғалтады деген Кертистің болжамы шамамен орта тұста тұр. Нәтижесінде келесі екі сауда сессиясында Carnival акциялары 16%-ға арзандады. 

Кертистің айтуынша, қазіргідей кезеңде аналитиктердің клиенттері үшін бар жасай алатын жақсылығы  – болашаққа көз жүгіртіп көру. Мәселен, өзі бар күш-жігерін  компания ұзақ мерзімі құлдырау кезеңінен шыға ала ма, инвесторлар жағдайдың сәл де болса жақсаруына қашан үміттене аларын бағамдауға жұмсап жатыр. 

«Жұмыс жүйесі өзгерді, енді акцияларды бағамдау алдағы екі жылдық кіріске негізделеді»,– дейді Кертис. 

RBC Capital Markets компаниясының АҚШ банктері акциялары бойынша стратегиялық департамент басшысы және басқарушы директоры Джерард Кэссиди осы аптада елдің назары ауатын ірі банктер пандемияға дейін де болжамды есепті сирек жариялағанын айтады.

Әдетте сарапшылар банктердің несие шығындары туралы айқын біліп отыратын еді, бұл қаржы ұйымдарының кірісін анықтауға қажетті ауыспалы мән болып табылатын. 

Енді жағдай мүлдем басқа, Кэссидидің айтуынша, АҚШ экономикасы ел күткеннен де жылдам қалпына келіп жатқаны жайлы деректер жасалатын болжамды одан әрі бұлдыр, көмескі етіп жіберді.


 

«Курсивті» кез келген жерде оқыңыз. Бизнес әлеміндегі ең өзекті жаңалықтар Facebook, Telegram және Яндекс.Дзен-де.

Ағылшын тілінен аударған Kursiv.kz

banner_wsj.gif

 

«Келешекте тұрақты жұмыс орны дәл қазіргідей маңызға ие болмайды»

Экономика ғылымдарының докторы Сәуле Қалиевамен сұхбат

Фото: Shutterstock

Бір анық ақиқат бар: енді әлем жылнамасы – пандемияға дейін және пандемиядан кейін болып бөлінеді. Жер бетін жайлаған індет еңбек нарығына да салқынын тигізіп жатыр. Қаншама адам табыссыз қалды. Қанша адам жаңа мамандықтар игеруге кірісті. Осы орайда білім және ғылым министрлігі ғылым комитетінің бас ғылыми қызметкері Сәуле Қалиевамен сұхбаттастық. 

–Коронавирус пандемиясы еңбек нарығы заңдылықтарын қалай өзгертуі мүмкін?

–Заманауи еңбек қатынастарының пайда болуы бос уақытта – өз қабілетіңді жетілдіруге, қосымша білім алуға, жеке кәсіпкерлік қабілетіңді дамытуға арналу керегін ұғындыра бастады. Келешекте тұрақты жұмыс орны дәл қазіргідей маңызға ие болмауы мүмкін. Оны қазіргі көріністер анық дәлелдеп жатыр. Қазір қашықтан жұмыс істейтін қызметкерлерге деген сұраныс артты. Цифрлық жұмыс тәсілі енгізілді. 

–Карантин кезінде нақты қандай мамандықтарға деген сұраныс артты, қандай мамандықтарға қызығушылық төмендеді?

Менің ойымша, пандемия аяқтала салысымен мына мамандықтарға деген сұраныс артады: 

  • Антикризистік консультанттар мен менеджерлер; 
  • Жеке қаржы консультанттары; 
  • Кол-орталық консультанттары; 
  • Интернет-дүкен қызметкерлері; 
  • Курьерлер; 
  • Интерьер дизайнерлері; 
  • Күзет жүйесі операторлары; 
  • Әлеуметтік жұмысшылар; 
  • Санитарлар; 
  • Супермаркетте сатушылар мен кассирлер; 
  • Тазалықшылар; 
  • Балабақша тәрбиелеушілері; 
  • Полицейлер; 
  • Мұғалімдер.

Цифрландыру мүмкіндіктерінің кеңеюі, электронды онлайн платформаларды пайдалану, қашықтан жұмыс істеуге көшу, әлеуметтік желі функциясының кеңеюі – процестерді диджитализациялау эксперттері, бағдарламалаушы, SMM мамандары, контент-менеджер, тайм-менеджмент бойынша мамандарға деген сұранысты күрт арттырмақ. 
Қазір өндірістер медицина жұмысшылары рөлінің артуы АҚШ-та қызу талқыланып жатыр. Қызметкерлердің жұмысқа оралу кезіндегі қауіпсіздігі жайында хаттама дайындап жатқан еңбек қауіпсіздігі бойынша жалпы өнеркәсіптік комитет жұмыс орындарында алғашқы көмек көрсету үшін медицина қызметкерлерін тарту мәселесін көтеруде. Медициналық қызметкерлер жұмыс орындарында хаттамада көрсетілген инфекциялық қауіпсіздік пен белгілі бір деңгейдегі жайлылықты қамтамасыз ету үшін қажет болмақ. 

Күнделікті өмірде аса беделді емес әрі жалақылары да аз мамандықтар бар. Олар: 

  • Жалпы практикадағы онлайн-дәрігер; 
  • Инфекционист-эпидемиолог дәрігер; 
  • Коронавирусқа тест тапсыру бойынша маман; 
  • Жедел жәрдем маманы; 
  • Дезинфекторлар;  
  • Ұзақ мерзімді оқшаулану жағдайында психолог, жеке және отбасылық консультанттар; 
  • Тұрмыстық мәселелер бойынша – сантехник, жиһаз құрастырушы, фотографтар және т.б.

Әрине, төмен жалақы көп жағдайда төмен біліктілікпен де байланыстырылады. Бірақ басқа да факторлар бар. Мәселен, осы салада жұмыс істейтіндердің әлі күнге тарифтік келісімшарттары жоқ. Яғни, жоғары жалақыға үнемі қол жеткізе алмайды. Қазір Германия пандемия кезінде осындай маңызды мамандық иелеріне айына қосымша 500 еуро төлеуді қарастырып жатыр. Германия қаржы министрлігі 1500 еуроға дейін салықсыз сыйақылар ұсынбақшы. 

–Адамдардың жаппай онлайн, қашықтан жұмыс істеуге көшу үрдісі келешекте де сақталып қалуы мүмкін бе? Және бұл қаншалықты тиімді болмақ?

–Қашықтан жұмыс істеу режиміне көшу үрдісі болашақта еңбек нарығы заңдылықтарын басқаша қалыптастыруға әсер етпек. Көптеген ұйымдар қысқа уақыт ішінде видеоконференция жасай алатын техникалар мен жабдықтар алуға мәжбүр болды. Олар онлайн оқыту, онлайн жұмыс істеу жүйесін қалыптастыру үшін техникалық мүмкіндіктерін қайта қарастырды. Жұмыстың бұл тәсілі пандемиядан кейін де жалғасады. Қашықтан жұмыс істеуге ұлттық экономиканың бірқатар салалары да көшірілді. Олар – білім, ғылым, ішінара онлайн-қызметтер, сауда саласы және т.б.

Соңғы он жылдықта АҚШ және Еуропа жұмыс берушілері өз қызметкерлерін қашықтан жұмыс істеу режиміне көшірген болатын. Бұл ретте қашықтан жұмыс істеуге көшуге мемлекеттік бағдарламалар мен үкіметтің бизнеске деген көзқарасы да әсер ететінін айта кеткім келеді.  

Бізде бизнеске деген көзқарас та әлі ескі... Жұмыс өнімділігін арттыру үшін қызметкерлер жұмыс орында істеуі тиіс деген көзқарас жойылған жоқ. Керісінше, қашықтан істеу әлдеқайда тиімді болады. Себебі, қашықтан істеу кезінде 67-70 пайыз жұмысшы жұмысқа жауапкершілікпен көңіл бөледі, жеке өмірі де қалыс қалмайды, жұмыстағы бос әңгімеге кететін уақыт жұмысқа бөлінеді, жұмыс беруші қымбат кеңсені жалдаймын және жабдықтаймын деп шығынданбайды, кәнігі жиналыстың орнын онлайн-жиналыстар басады. Ондай бизнес түрлерінде кеңсе жалдауға, жеке компьютер сатып алуға кететін шығындар болмайды.

Әрине, мәселенің екінші қыры да бар. Қашықтан жұмыс істеу кезінде ұжымдық қарым-қатынас болмайды, адам үй ішілік мәселелерге алаңдап кетуі ықтимал дегендей. Алайда өнеркәсіп, құрылыс, ауыл шаруашылығы, сауда, транспорт, қызмет көрсету сияқты салаларда жұмыс режимін қашықтан істеуге көшіру мүмкін емес. Қалай десек те, пандемия және мәжбүрлі оқшаулану еңбек нарығына әсерін тигізеді. Негізінен коммерциялық жылжымайтын мүлік нарығында және қоғамдық тамақтану орындарында құрылымдық өзгерістер болуы ықтимал. Яғни, аталған салалар өз қызметтерін сапалы онлайн-сервиске көшірмесе бәсекеге қабілетті бола алмайды. Сөзсіз, бәрі бірдей қашықтан жұмыс істеуге көше алмайды. Дегенмен жұмыс істеудің бұл жаңа әрі тосын түрі жаңа технологиялар дамуына, салалардың роботтануына, интеллектуалды жұмыс әдісінің дамуына ықпал етпек. 
 

«Курсивті» кез келген жерде оқыңыз. Бизнес әлеміндегі ең өзекті жаңалықтар Facebook, Telegram және Яндекс.Дзен-де.

banner_wsj.gif

 

#Қазақстандағы коронавирус

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg