Skip to main content

Мұнай-газ секторын коронавирус пандемиясынан кейін не күтіп тұр?

McKinsey мұнай саласын түбегейлі өзгеріс күтіп тұр деп болжайды

Фото: shutterstock/Jaochainoi1980

Сарапшылардың зерттеуі мұнай саласындағы қазіргі дағдарыстың қаншалықты терең және ұзаққа созылатыны беймәлім болып тұрғанына қарамастан, түбегейлі өзгеріссіз мұнай-газ саласында ұзақ жылдар қалыптасқан көрсеткішке қайта қол жеткізу қиын болатынын байқатады. 

McKinsey консалтинг компаниясы өзінің сараптамалық мақаласында  мұнай-ғаз саласы қазіргі қалыптасқан жағдай және жылдамдықтың арқасында  қарқынды бәсеке, сұраныстың тұрақты төмендеуі, инвесторлардың скептицизмі, қоршаған ортаға әсер етуі тұрғысына қоам мен үкімет  тарапынан жасалатын қысымның үдеуімен айқындалатын дәуірге аяқ басады деп тұжырымдайды. 

Десе де, мұнай мен газ саласының қолжетімді энергияны қамтамасыз етудегі рөлін ескерсек, ол ондаған жылдар бойы миллиондағана айналымы бар нарық болып қала береді.

Өткеннен алған сабақ 

1980 жылдардағы дағдарыстан кейін, мұнай саласы тек акционерлік құнды қалыптастырды. 1990-2005 жылдар аралығында акционерлердің, тек қайта өңдеу мен маркетингтен өзге салалардағы жиынтық табысы S&P 500 индексінің көрсеткішінен асып отырды. Мұнай мен газға деген сұраныс арта түсті, ал компаниялар болса шығынын бұрынғы деңгейде ұстап тұрды. Өзінен ұсақтау компанияны жұту арқылы құрылған ірі компаниялар өз құндылықтарын ондаған жылдар бойы қалыптастырды. 

2005-2020 жылдар аралығындағы кезеңде саланың табыс құрылымы қолайлы, жайлы болды. Мұнайға деген сұраныс әр жыл сайын 1 пайызға артып отырса, сұйытылған табиғи газға деген сұраныс жылына 3-5 пайызға өсті. Сұранысты қанағаттандыруға қажетті өнімді өндірудің өзіндік құны жоғары болуына байланысты  нарықтағы клиринг баға да өсті. Саладағы пайызы төмен капиталдың арқасында қалыптасқан жайлы құрылымнан шабыт алған компаниялар бірталай қаржыны мұнай өндіруге салды. Мұнай алу қиын және қымбатқа түсетін кен орындарынан баррельдерді мейлінше көбірек өндіру жолындағы жарыс шығынның әсіресе жобалау мен құрылыс бағытында күрт өсуіне әкеп соқты. 

Инвестицияның елеулі бөлігі сланцты мұнай мен газға салынды, алайда оның бірқатар ауыр салдары болды. Ол өз кезегінде өндіруші өнеркәсіптің құрылымын өзгертті. Өзіндік құны орташа сланцты мұнай, мұнайлы құм мен көміртекті газ сынды өндіруі қымбатқа түсетін өнімдерді ығыстырып тастады. 2016 жылы ОПЕК мұнай мен табиғи газ өндірісін күніне 5,2 млн баррельге қысқартқанымен, осы кезеңде сланцты мұнай өндірісі 7,7 млн баррелге артты. 

 2009-2010 және 2014-2016 жылдар аралығында мұнай өнеркәсібіне қаржы молынан бөлінді. Көптеген инвесторлар қарыз алса да, өндірілетін мұнай көлемін арттыруға басымдық берді. Олар қолдағы бар капиталға емес, мұнай бағасының одан ары қымбаттай беретініне сенді. Ал 2020 жылы COVID-19 салдарынан сұраныстың төмендеуі мен ұсыныстың шектен тыс көптігі саланы үлкен дағдарысқа әкеп соқты. 

Енді өте жағымды болжам жүзеге асады деген күннің өзінде, дағдарысқа дейінгі баға – барреліне  $50-ден $60-ға дейін тек 2021 немесе 2022 жылы қалпына келуі мүмкін. Жағдай аса жағымсыз сценарий бойынша дамитын болса, бұндай бағаға тек 2024 жылдан кейін ғана қол жетеді. Қалай болғанда да, мұнай саласының жағдайы бірнеше жыл аса мәз болмайын деп тұр. 

Ал мұнай өнімдеріне деген сұраныс ең аз дегенде 20 пайызға төмендеді, ол өз кезегінде өңдеу саласын дағдарысқа ұшыратты. Жанармайға деген сұраныс қайта қалпына келгенше 2 жылдай уақыт өтеді, ал әуе отынының болашағы тіптен бұлыңғыр. 

 McKinsey сарапшылары көмірсутекке, әсіресе мұнайға деген сұраныс 2030 жылдары шарықтау шегіне жетіп, одан кейін құлдырай бастайды деп тұжырымдайды. 

Дағдарыс катализатор ретінде 

Мұнай барлау және өндіру сегментінде компаниялар бірігуі ықтимал. Нарықта тек ірі компаниялар мен жағдайға бейімделгіш, нағыз епті ұсақ компаниялар қалады. 
Шығыны көп немесе ЕЫЭДҰ құрамына кірмейтін, өсім көрсетіп отырған нарықтан жырақта орналасқан мұнай өңдеу зауыттары жабылады. Десе де 1980 және 1990 жылдардағыдай, ел үкіметтері тиімсіз активтерді қолдау үшін бұл жағдайға араласуы да мүмкін. 

Мұнай химиясы саласы инвестиция салуға қолайлы сала болып қала бермек, әсіресе біріктірілген мұнай өңдеу және мұнай химия қондырғыларының кешеніне назар аударылады.

Газ – өндірісі жылдан-жылға артып келе жатқан отын, ол көмірден қайта қалпына келтірілетін энергия көздеріне көшу үшін қажет. Газға деген әлемдік сұраныс 2030 жылы шарықтау шегіне жетеді, жылыту үшін электр көзін пайдалану мен қайта қалпына келетін энергия көздерінің дамуы сұраныстың төмендеуіне алып келуі мүмкін. Алдағы уақытта газ да мұнайдың кебін киеді дейді сарапшылар.

Ал ұлттық мұнай компаниялары үкіметтің әлеуметтік қажеті және мемлекеттік бюджетке бөлетін қаражаты мол салымшы болғандықтан, қосымша қысымға ұшырауы мүмкін. Нарықта өз үлесіңді сақтап қалу мен салалық жабдықтау тәртібі арасынан таңдау жасау қиындай түседі. Қолында шығыны аз ресурсы жоқ компаниялар үшін түбегейлі өзгеріс ең маңызды қажеттілікке айналады. Мәселен, олар жекешелендірілуі немесе халықаралық компаниялармен ынтымақтастығын қайта қарауы мүмкін,

Жалпы мұнай-газ саласындағы көптеген компаниялар үшін даму стратегиясына, тіпті бизнес-үлгіге өзгеріс енгізу міндетті шарт болмақ. Нарық тенденциясын негізге ала отырып, капиталды қайта бөлу, қоданыстағы операциялық үлгілерді ауыстыру – жалпыға ортақ талап. 

Компаниялар барлық активтер базасына қатысты қатаң және түбегейлі таңдау жасап, капиталды кірісі төмен кәсіпорындардан болашақ құндылықтар мен  заман талабына сай келетін компанияларға үдемелі түрде бөлуі тиіс.  Болашақ энергетикалық технологиясына қол жеткізуді жеделдету үшін бірқатар компаниялар дәл осы сәтті пайдалана алады. Мұның бәрі компанияларға тартымды кіріс бере отырып, капитал нарығына деген сенімді қалпына келтіру қажет болған жағдайда іске асырылмақ. 


 

banner_wsj.gif

Өңдеуші кәсіпорындарға жылдық мөлшерлемесі 3 пайыз несие беріледі

Онымен жаңадан құрылатын Өнеркәсіпті дамыту қоры айналыспақ

Фото: Асқар Ахметуллин

Елімізде Өнеркәсіпті дамыту қоры құрылмақ. Ол өңдеуші кәсіпорындарға жылдық мөлшерлемесі 3 пайыздан аспайтын несие берумен айналысады. Осы және өзге де шаралар саланың дамуына серпін беруі тиіс.  Бұл туралы бүгін Үкімет отырысында Ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов мәлімдеді.

Үкімет отырысында Дәленов 2020 жылға арналған экономикалық өсуді қалпына келтіру жөніндегі кешенді жоспардың жобасын таныстырды. Бұл құжат Ұлттық банк, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы және бизнес қауымдастығымен бірлесе әзірленген.

Кешенді жоспар 10 бағыттан және іскерлік белсенділікті ынталандыру, жұмыспен қамтуды қолдау және халықтың табысын арттыру жөніндегі 172 жүйелі әрі салалық шаралардан тұрады.  Аталмыш құжат экономика салаларын қолдау жөніндегі жедел шараларды қамтиды. Атап айтсақ, салықтық ынталандыру, кредит беруді арттыру, инфрақұрылымды дамыту, ішкі өндіріс пен кәсіпкерлікті қолдау, жұмыспен қамтуды сақтау шаралары қарастырылған.

Соның ішінде өңдеуші өнеркәсіпті қолдау шаралары үшін қаржыландыру тетіктері айтарлықтай кеңейтіліп,өңдеу өнеркәсібі субъектілері мөлшеріне қарамастан Ұлттық банк бағдарламасы бойынша айналым қаражатын жеңілдікпен қаржыландыру жоспарлануда. Ұзақмерзімді шарттарды ұлттық даму институттары «тұрақты кепіл» ретінде қабылдайтын болады.

" Өңдеу өнеркәсібі субъектілері «Бизнестің жол картасы-2025» бағдарламасы бойынша жеңілдетілген несие алады.Сонымен қатар экспорттық кредит беріледі. Бірнеше банктің бір қарыз алушыны бірлесіп кредиттеуі үшін банктік синдикатталған кредит беру жоспарланған. Сонымен қатар, өнеркәсіпті дамыту қорын құру ұсынылады. Қор арқылы 3 пайыздан артық емес мөлшерлеме бойынша өңдеуші кәсіпорындарға несие беру жоспарлануда», - деді Руслан Дәленов.

Ұлттық эконоомика министрінің айтуынша, қазіргі кезде Үкімет отандық өндірушілердің тауарларын өткізу бойынша бірқатар шараларды қолға алған.

«Бұл - мемлекеттік сатып алуда квазимемлекеттік сектор мен жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алуында оффтейк келісімшарттар жасау, жеңілдетілген қаржыландыруды алушыларға отандық материалдар мен жабдықтарды пайдалану бойынша міндеттемелерді белгілеу. Олар жеке инвесторлармен лицензиялық келісімшартта бекітілетін болады», - деді министр.

 

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png