Қытай эпидемиясы әлемдік экономиканы деміктіре бастады

Ірі инвесторлардың күдігі басым

Фото: из открытых источников

Қытай елінен шыққан коронавирус эпидемиясы әлемдік экономикаға қауіп төндіре бастады. Кешелі бері, халықаралық Moody's агенттігінің сарапшылары бұған қатысты нақты мәліметтерді алға тартты.

Сарапшылардың пайымдауынша, Қытайдағы эпидемия салдарынан, әлемдік нарықта, бірінші кезекте,  өнеркәсіптік металлдар бағасы төмендеп кеткен. 

Бұл ретте, халықаралық сарапшы Дени Тренктің айтуынша Коронавирус эпидемиясы басталғалы бері, Қытайға барып келуге байланысты шекаралық шектеулер артты. Бірақатар елдер Қытай Халық республикасымен шекараларын мүлде жауып тастап, вирустың таралуынан қорқып отыр.

«Қазір Қытайда бірқатар ірі-ірі компаниялар қызметін тоқтатып, инвесторлардың күдігі көбейіп,  жұмыстары жүрмей тұр. Ол мұның соңы экономикалық өсімге кері әсерін тигізеді», - дейді Тренк. 

Вирустан - минусқа не кетті? 

Сарапшылар алға тартып отырғандай, расымен, де қазір әлемдік нарықта қара алтын бағасынан бастап, бірқатар металдардың да бағасы түсе бастады. Мәселен, осы апта басталысымен әлемдік нарықта мыс – 10,4%-ға никель –8,7%-ға; қалайы – 8,2%-ға;цинк — 7,3%-ға; қорғасын – 4,6%-ға;  алюминий –3,5%-ға төмендеген.

Шанхай мен Шэньчжэндегі Қытайдың екі ірі биржаларында саудаланатын акциялардың құны да 8 пайызға төмендеді.  Бұл акцияларды пайдаланатын  компаниялар, шамамен, 358 миллиард доллар сомасындағы капиталын жоғалтқан. Қытай Халық банкі эпидемия басталғалы, экономикасын қолдау мақсатында  174 млрд доллар қаржы жұмсаған. 

Бұл ретте, бізге пікір білдірген әлемдік экономика саласын зерттеуші, қаржыгер Арман Мусиннің айтуынша, 2002-2003 жылдары SARS вирусының өршуі Қытайда басталып, 25 елге таралды.  Осы вирустан 800 адам қайтыс болды. Ал коронавирустан қайтыс болғандардың саны қазір 1000 адамға жетті.

Сол 2003 жылдардың  өзінде Қытай экономикасы айтарлықтай зардап шегіп, елден инвесторлар үркіп қалған. 

«2003 жылдары Қытайдың жалпы өнімнің мөлшері жылына 1,7 трлн доллардан аспады.  Ал қазір аталмыш елдің экономикасы тоғыз есе үлкен - 15 трлн доллар.  Ал оның әлемдік ЖІӨ-дегі үлесі 4 пайыздан 17 пайызға дейін өсті. Әлемдік ЖІӨ-де 17 пайыз үлесі бар Қытайдың дағдарысқа түсуі кім-кімді де алаңдатуы тиіс. Сондықтан бұл арада бізді ойландыратын нәрсе көп», - дейді қаржыгер. 

Қаржыгердің айтуынша, қазір Қытайда ірі-ірі компаниялар дағдара бастаған. Қаңтар айындағы көрсеткіштерге жүгінсек, Қытайдағы бөлшек сату нәтижесіндегі түсім 3-4 пайызға төмендеген. Қытай экономикасы үшін тағы бір соққы вирустың ошағы саналған Ухань қаласы   автомобиль өнеркәсібінің ірі ошағы саналатын General Motors және SAIC концерндерінің бірлескен кәсіпорны осында орналасқан жер.

Егер Қытай автокәсіпорындары 2020 жылдың наурыз айының ортасына дейін жабық болса, олардың түсімі бірден үш есеге төмендейді.  Бұдан соң, әлемге танымал IKEA компаниясы Қытайдағы дүкендерін вирус ауыздықталғанша, жабатынын мәлімдеді.

Қытайдың Xiaomi компаниясы да жабылу туралы шешім қабылдаған.  Apple компаниясының директоры Тим Кук Қытайда орналасқан дүкендердің жұмыс сағатын азайту, кей аймақтарда жабу туралы шешім қабылдағанын жеткізді. Google Қытай, Гонконг, Тайваньдағы барлық офистарын жапты.

"Бұдан басқа да ірі-ірі компаниялар жұмысын тоқтатып тұр. Ал мұның барлығы түсімді азайтып, минусқа кетіретін жәйттер», - дейді қаржыгер Арман Мусин. 

Инвесторлар неден қорқады? 

Коронавирустің өршуіне байланысты инвесторлардың негізгі қорқынышы әлемдік пандемия. Мамандар «егер инфекция жаһандық пандемияға ұласса, ол әлемдік экономикаға 2008-2009 жылдардағы дағдарыспен пара-пар қауіп төндіреді» деп отыр.

Осы орайда, Moodys халықаралық рейтинг агенттігінің аға экономисі Джон Лонски: «Коронавирустық пандемия - бұл дүниежүзілік қаржы дағдарысы мен 2008-2009 жылдардағы ұлы рецессияны тудыруы мүмкін», - деген болжам айтты. 

Осыған байланысты қазір Қытайда және  Уханьда бизнес жүргізетін шетелдік компаниялар шұғыл шараларға баруға мәжбүр. 

Бұл ретте, экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметов былай дейді: 

«Қытайда штатында 10 мың қызметкер бар Apple корпорациясы 15-ақпанға дейін ҚХР-дағы кеңселер мен дүкендерді жауып тастады. Американдық Levi Strauss & Co. Уханада, Қытай аумағында ірі дүкендерін жауып қойды. Сондай-ақ америкалық  Dow Jones, S&P500 және Nasdaq компанияларының түсімдері 2020 жылдың қаңтар айының екінші жартысында құлдырауға барды. Euro Stoxx еуропалық индексі де төмендеді». 

Міне, осыдан кейін, сарапшының айтуынша, Қытайда бизнесін жүргізетін инвесторлардың көңіл күйі бұзылды. Алдағы уақытта Қытайдың мұнай-кен саласына қатысты жағымды болжамдар да айтылып жатқан жоқ. Сондай-ақ қазір бірқатар елдер Қытаймен арадағы транзиттік тасымалдарға шектеу қою жағын ойластыра бастады. 

Қазақстанға нені ескеру керек? 

Экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметовтың айтуынша, Қытайдағы вирус наурызға дейін жойылмаса, Қазақстандағы сауда саласы дағдарысқа ұшырайды.  Себебі, Қазақстанға келетін тұтыну заттарынан бастап, киім-кешек, электроника жабдықтары және тағы басқа қажеттіліктердің 80 пайызы Қытай елінен жеткізіледі.

Сондай-ақ маманның пайымынша, бұл эпидемия, Қазақстан-Қытай арасында транзиттік тасымалдаудың тоқтап қалуына да ықпал етуі мүмкін. 

«Осыдан барып, елімізге келетін туристердің ағымы да төмендеп, бұл салада да түсім азая түседі. Шектеу қойылғандықтан,  «теміржол, әуежолы тасымалы да қазірдің өзінде шығынға ұшырып жатыр», - дейді маман.

Сарапшының айтуынша, Қытай инвестициясы бұған дейін  мұнай газ саласына, металл өндіруге, логистика саласына, энергетика саласына құйылып келді. Ал 2016 жылдан бері, Қытай компаниялары еліміздің ауыл шаруашылығы саласына да инвестиция құя бастады. Қазақстан ауыл шаруашылығы саласында мал бордақылау, мал өсіру, агро-өнім алуға қатысты Қытаймен бірлесіп 19 жобаны жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Жобаның құны 1 млрд 735 мың долларды құрайды.

Жалпы, Қытай экономикасының дағдаруы бізді де алаңдатуы тиіс. Себебі біз сауда-саттықта, мұнай-газ саласында эскпорт, импорт қарым-қатынасында Қытаймен ынтымақтастықты жолға қойған елміз. 

«Сондықтан көршінің көңіл күйі бұзылса бізге қатысы жоқ деп отыра беруге болмайды. Сақтық шараларын күшейту керек. Болашақта Үкімет отандық өндірісті қолдау мақсатында нақты-нақты бағдарламалармен жұмыс істеп, өзімізден шығатын өнім көлемін көбейтуге қатты мән беруі керек. Олай етпесек, осылай көршінің көңіл күйін бағып отыруымызға тура келеді», - деді сөзін тәмәмдаған экономика ғылымының докторы, профессор Жұмаділдә Баяхметов.
 

banner_wsj.gif

В Казахстане намерены сократить теневую экономику до 20%

Разбираем предложения минфина и бизнес-омбудсмена

Коллаж: Вадим Квятковский

Минфин отчитался о снижении доли теневой экономики в стране до уровня 23,62% от ВВП по итогам 2019 года. Новая задача – сократить теневую экономику до 20% к 2025 году за счет цифровизации фискальных процессов и увеличения объемов безналичных расчетов. По мнению экспертов, одной цифровизацией с тенью не справиться.

Размер теневой экономики в Казахстане медленно, но стабильно сокращался в течение нескольких лет, но по итогам 2018 года подскочил до 30% – тогда первый вице-министр финансов Казахстана Берик Шолпанкулов заявил, что виной всему служит использование новой методики расчета. Размер теневой экономики в 2019 году рассчитывали по той же методике, и оказалось, что серый сегмент снова начал сокращаться, причем рекордными темпами. Об этом сообщил все тот же Шолпанкулов в конце июня на заседании правительства. Позитивный результат он объяснил действенностью плана на 2019–2021 годы по противодействию теневой экономике.

«Основными направлениями этого плана являются цифровизация налогового и таможенного администрирования, развитие безналичного расчета, противодействие легализации доходов, полученных преступным путем, а также совершенствование законодательства, – сказал Шолпанкулов. – На сегодня нам уже удалось достигнуть снижения теневой экономики до 23,62% к ВВП прошлого года».

Теперь казахстанское правительство ставит перед собой новый ориентир в области противодействия теневой экономике. В принятом кабмином Стратегическом плане развития Республики Казахстан до 2025 года предусмотрен индикатор по снижению доли теневой экономики до 20% к ВВП через пять лет. 

Торговля – главный источник тени

По итогам 2019 года в бюджет дополнительно поступило 1,5 трлн тенге, из которых 916 млрд тенге благодаря цифровизации налогового и таможенного администрирования. 

По данным Минфина, на 1 мая 2020 года общее количество пользователей контрольно-кассовых машин (ККМ) по стране составляет 728 тыс. единиц, из них перешли в режим онлайн-ККМ 710 тыс., или 97,45%. Другими словами, возможность «продаж из-под полы» без уплаты налогов в Казахстане резко сократилась. В то же время потенциал данного инструмента себя уже практически исчерпал – переход на онлайн-ККМ оставшихся торговых точек значительного эффекта не даст. 

Практически исчерпала свой потенциал и введенная в прошлом году информационная сис­тема «Электронные счета-фактуры», куда с 1 января 2019 года должны были быть вовлечены все плательщики НДС в стране. На данный момент в системе зарегистрировано более 440 тыс. пользователей, от которых в прошлом году в бюджет дополнительно поступило 290,2 млрд тенге.  В текущем году в Минфине ожидают от этой системы вдвое меньшую сумму дополнительных поступлений (около 140 млрд тенге).

Маркировка под вопросом

Еще одним цифровым инструментом борьбы с тенью должна стать система электронной маркировки товаров, которая неплохо зарекомендовала себя при работе с меховыми изделиями – в 2019 году налоговые поступления от их продажи в Казахстане удвоились. Следующей на очереди была электронная маркировка сигарет, а далее по списку – товары народного потребления и пищевой промышленности, включая молоко.

Но сначала реализаторы табачной продукции в Казахстане попросили Минфин сдвинуть старт маркировочной кампании в стране на три месяца из-за технической неготовности (система должна была заработать с 1 июля, но из-за режима ЧС пусконаладочные работы затянулись), а потом президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев выразил сомнение в целесообразности спешки с внедрением этой системы.

«Сегодня бизнес наших стран находится в очень сложной ситуации: нарушены планы развития производства, цепочки поставок, выросла кредиторская задолженность. Практически все ресурсы брошены на стабилизацию работы, сохранение рабочих мест. Поэтому исполнение отдельных, наиболее затратных решений органов Союза не является ра­зумной мерой, во всяком случае на данном этапе развития нашей организации. К таким решениям, возможно, относятся планы по введению обязательной маркировки. Но этот вопрос, конечно же, должны рассмотреть правительства», – сказал Токаев на онлайн-заседании Высшего евразийского экономического совета в конце мая.

7 июля стало известно, что деловой совет ЕАЭС попросил Евразийскую экономическую комиссию признать неприемлемым введение маркировки молочной продукции в рамках Союза, в том числе в государствах – членах ЕАЭС. При этом ЕЭК просят наложить вето оперативно, на ближайшем ее заседании. Деловой совет также считает необходимым исключить возможность одностороннего введения маркировки отдельными странами Союза.

Таким образом, часть цифровых инструментов борьбы с тенью свое основное действие уже оказала, часть сейчас находится в подвешенном состоянии. Для стимулирования безналичных расчетов также был принят ряд мер, в частности безналичные платежи не включаются в расчет порога для регистрации в качестве плательщика НДС. Кроме того, была снижена ставка с 2% до 1% для безналичных оборотов в торговле для предпринимателей, применяющих специальный налоговый режим по патенту. В результате в 2019 году объем безналичных платежей увеличился в 2,4 раза.

Как борьба с конвертами становится борьбой с бизнесом

Выход из тени возможен не только за счет ужесточения контроля и мониторинга предпринимательства, но и за счет снижения налоговой нагрузки на него, убежден бизнес- омбудсмен Казахстана Рустам Журсунов. Он обращает внимание, что масштабы выплат в конвертах в стране сопоставимы с объемами контрабанды и дают значительную долю уклонения от налогов.

«Так называемая неформальная занятость является, по сути, одной из составляющих теневой экономики, – считает Журсунов. – У нас, по данным Комитета статистики, общий фонд оплаты труда превышает 18 трлн тенге, но обязательные пенсионные взносы делаются только с 8 трлн тенге. Разница в 10 трлн тенге, или 57%, достаточно существенна, чтобы сделать вывод о большой проблеме зарплат в конвертах в стране», – убежден он.

По данным бизнес-омбудсмена, регулярные пенсионные взносы 12 раз в год делают примерно 2,5 млн казахстанцев из 8,7 млн занятых в республике. Основной причиной таких игр работодателей с ЕНПФ Журсунов считает высокую нагрузку на фонд оплаты труда. Сейчас работодатель обязан ежемесячно уплачивать за своих работников пять платежей в размере 31% от заработной платы: индивидуальный подоходный налог (10%), пенсионный взнос (10%), социальный налог (6%), взносы в Государственный фонд социального страхования (3,5%) и в Фонд социального медицинского страхования (1,5%). Часть из них оплачивается за счет работника (например, пенсионные отчисления и ИПН), но при этом при трудоустройстве работники зачастую оговаривают сумму, которую хотели бы получать на руки, так что финансовая нагрузка по обеспечению этой суммы все равно ложится на работодателя. 

Выход эксперт видит в объединении всей нагрузки на фонд оплаты труда в единый платеж и снижение его до 20% по примеру Грузии.

«Эта мера простимулирует предпринимателей и простых граждан выйти из тени, а также реинвестировать средства в создание новых рабочих мест и повышение заработных плат для работников», – говорит Журсунов.

Отдельно он отмечает, что сейчас в Миннацэк обсуждают вопрос повышения налоговой нагрузки на бизнес – речь идет прежде всего об увеличении ставки НДС и КПН, снижении порога по НДС.

Бизнес-омбудсмен предупреждает: «Негативным эффектом таких инициатив станет уход бизнеса в тень, а он уже наблюдался в период чрезвычайного положения, когда многие, особенно небольшие предприятия, формально сократили свой штат, но в то же время доплачивали своим работникам в конвертах».  

Еще одно предложение бизнес-омбудсмена – ужесточить контроль в тех секторах экономики, где государство присутствует в избыточном количестве.

«Основные отрасли, где формируется тень в Казахстане, – это торговля, строительство, сельское хозяйство и транспорт, – говорит Журсунов. –  Мы понимаем, что в какой-то степени это связано с коррупцией в госзакупках, контрабандой и контрафактом из-за нарушений на таможне, непрозрачной деятельностью квазигоссектора в части закупок. По нашим оценкам, только из-за неэффективной работы таможни бюджет Казахстана недополучает более 300 млрд тенге. Еще 300 млрд тенге можно сэкономить на госзакупках».

В прошлом году НПП «Атамекен» подсчитала, что снижение нагрузки на фонд оплаты труда до 20% повлечет за собой сокращение доходов бюджета примерно на 577 млрд тенге. Тогда говорилось об их восстановлении за счет расширения налогооблагаемой базы и выхода большей части зарплат из тени. Но если верны расчеты Журсунова, то государство может компенсировать потери от снижения нагрузки на ФОТ за счет ужесточения контроля в отношении таможни и госзакупок, суммарный ущерб от которых в размере 600 млрд тенге даже превышает заявленный НПП размер потерь.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_uz_banner_240x400.jpg