Skip to main content

Қытай эпидемиясы әлемдік экономиканы деміктіре бастады

Ірі инвесторлардың күдігі басым

Фото: из открытых источников

Қытай елінен шыққан коронавирус эпидемиясы әлемдік экономикаға қауіп төндіре бастады. Кешелі бері, халықаралық Moody's агенттігінің сарапшылары бұған қатысты нақты мәліметтерді алға тартты.

Сарапшылардың пайымдауынша, Қытайдағы эпидемия салдарынан, әлемдік нарықта, бірінші кезекте,  өнеркәсіптік металлдар бағасы төмендеп кеткен. 

Бұл ретте, халықаралық сарапшы Дени Тренктің айтуынша Коронавирус эпидемиясы басталғалы бері, Қытайға барып келуге байланысты шекаралық шектеулер артты. Бірақатар елдер Қытай Халық республикасымен шекараларын мүлде жауып тастап, вирустың таралуынан қорқып отыр.

«Қазір Қытайда бірқатар ірі-ірі компаниялар қызметін тоқтатып, инвесторлардың күдігі көбейіп,  жұмыстары жүрмей тұр. Ол мұның соңы экономикалық өсімге кері әсерін тигізеді», - дейді Тренк. 

Вирустан - минусқа не кетті? 

Сарапшылар алға тартып отырғандай, расымен, де қазір әлемдік нарықта қара алтын бағасынан бастап, бірқатар металдардың да бағасы түсе бастады. Мәселен, осы апта басталысымен әлемдік нарықта мыс – 10,4%-ға никель –8,7%-ға; қалайы – 8,2%-ға;цинк — 7,3%-ға; қорғасын – 4,6%-ға;  алюминий –3,5%-ға төмендеген.

Шанхай мен Шэньчжэндегі Қытайдың екі ірі биржаларында саудаланатын акциялардың құны да 8 пайызға төмендеді.  Бұл акцияларды пайдаланатын  компаниялар, шамамен, 358 миллиард доллар сомасындағы капиталын жоғалтқан. Қытай Халық банкі эпидемия басталғалы, экономикасын қолдау мақсатында  174 млрд доллар қаржы жұмсаған. 

Бұл ретте, бізге пікір білдірген әлемдік экономика саласын зерттеуші, қаржыгер Арман Мусиннің айтуынша, 2002-2003 жылдары SARS вирусының өршуі Қытайда басталып, 25 елге таралды.  Осы вирустан 800 адам қайтыс болды. Ал коронавирустан қайтыс болғандардың саны қазір 1000 адамға жетті.

Сол 2003 жылдардың  өзінде Қытай экономикасы айтарлықтай зардап шегіп, елден инвесторлар үркіп қалған. 

«2003 жылдары Қытайдың жалпы өнімнің мөлшері жылына 1,7 трлн доллардан аспады.  Ал қазір аталмыш елдің экономикасы тоғыз есе үлкен - 15 трлн доллар.  Ал оның әлемдік ЖІӨ-дегі үлесі 4 пайыздан 17 пайызға дейін өсті. Әлемдік ЖІӨ-де 17 пайыз үлесі бар Қытайдың дағдарысқа түсуі кім-кімді де алаңдатуы тиіс. Сондықтан бұл арада бізді ойландыратын нәрсе көп», - дейді қаржыгер. 

Қаржыгердің айтуынша, қазір Қытайда ірі-ірі компаниялар дағдара бастаған. Қаңтар айындағы көрсеткіштерге жүгінсек, Қытайдағы бөлшек сату нәтижесіндегі түсім 3-4 пайызға төмендеген. Қытай экономикасы үшін тағы бір соққы вирустың ошағы саналған Ухань қаласы   автомобиль өнеркәсібінің ірі ошағы саналатын General Motors және SAIC концерндерінің бірлескен кәсіпорны осында орналасқан жер.

Егер Қытай автокәсіпорындары 2020 жылдың наурыз айының ортасына дейін жабық болса, олардың түсімі бірден үш есеге төмендейді.  Бұдан соң, әлемге танымал IKEA компаниясы Қытайдағы дүкендерін вирус ауыздықталғанша, жабатынын мәлімдеді.

Қытайдың Xiaomi компаниясы да жабылу туралы шешім қабылдаған.  Apple компаниясының директоры Тим Кук Қытайда орналасқан дүкендердің жұмыс сағатын азайту, кей аймақтарда жабу туралы шешім қабылдағанын жеткізді. Google Қытай, Гонконг, Тайваньдағы барлық офистарын жапты.

"Бұдан басқа да ірі-ірі компаниялар жұмысын тоқтатып тұр. Ал мұның барлығы түсімді азайтып, минусқа кетіретін жәйттер», - дейді қаржыгер Арман Мусин. 

Инвесторлар неден қорқады? 

Коронавирустің өршуіне байланысты инвесторлардың негізгі қорқынышы әлемдік пандемия. Мамандар «егер инфекция жаһандық пандемияға ұласса, ол әлемдік экономикаға 2008-2009 жылдардағы дағдарыспен пара-пар қауіп төндіреді» деп отыр.

Осы орайда, Moodys халықаралық рейтинг агенттігінің аға экономисі Джон Лонски: «Коронавирустық пандемия - бұл дүниежүзілік қаржы дағдарысы мен 2008-2009 жылдардағы ұлы рецессияны тудыруы мүмкін», - деген болжам айтты. 

Осыған байланысты қазір Қытайда және  Уханьда бизнес жүргізетін шетелдік компаниялар шұғыл шараларға баруға мәжбүр. 

Бұл ретте, экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметов былай дейді: 

«Қытайда штатында 10 мың қызметкер бар Apple корпорациясы 15-ақпанға дейін ҚХР-дағы кеңселер мен дүкендерді жауып тастады. Американдық Levi Strauss & Co. Уханада, Қытай аумағында ірі дүкендерін жауып қойды. Сондай-ақ америкалық  Dow Jones, S&P500 және Nasdaq компанияларының түсімдері 2020 жылдың қаңтар айының екінші жартысында құлдырауға барды. Euro Stoxx еуропалық индексі де төмендеді». 

Міне, осыдан кейін, сарапшының айтуынша, Қытайда бизнесін жүргізетін инвесторлардың көңіл күйі бұзылды. Алдағы уақытта Қытайдың мұнай-кен саласына қатысты жағымды болжамдар да айтылып жатқан жоқ. Сондай-ақ қазір бірқатар елдер Қытаймен арадағы транзиттік тасымалдарға шектеу қою жағын ойластыра бастады. 

Қазақстанға нені ескеру керек? 

Экономист-ғалым Жұмаділдә Баяхметовтың айтуынша, Қытайдағы вирус наурызға дейін жойылмаса, Қазақстандағы сауда саласы дағдарысқа ұшырайды.  Себебі, Қазақстанға келетін тұтыну заттарынан бастап, киім-кешек, электроника жабдықтары және тағы басқа қажеттіліктердің 80 пайызы Қытай елінен жеткізіледі.

Сондай-ақ маманның пайымынша, бұл эпидемия, Қазақстан-Қытай арасында транзиттік тасымалдаудың тоқтап қалуына да ықпал етуі мүмкін. 

«Осыдан барып, елімізге келетін туристердің ағымы да төмендеп, бұл салада да түсім азая түседі. Шектеу қойылғандықтан,  «теміржол, әуежолы тасымалы да қазірдің өзінде шығынға ұшырып жатыр», - дейді маман.

Сарапшының айтуынша, Қытай инвестициясы бұған дейін  мұнай газ саласына, металл өндіруге, логистика саласына, энергетика саласына құйылып келді. Ал 2016 жылдан бері, Қытай компаниялары еліміздің ауыл шаруашылығы саласына да инвестиция құя бастады. Қазақстан ауыл шаруашылығы саласында мал бордақылау, мал өсіру, агро-өнім алуға қатысты Қытаймен бірлесіп 19 жобаны жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Жобаның құны 1 млрд 735 мың долларды құрайды.

Жалпы, Қытай экономикасының дағдаруы бізді де алаңдатуы тиіс. Себебі біз сауда-саттықта, мұнай-газ саласында эскпорт, импорт қарым-қатынасында Қытаймен ынтымақтастықты жолға қойған елміз. 

«Сондықтан көршінің көңіл күйі бұзылса бізге қатысы жоқ деп отыра беруге болмайды. Сақтық шараларын күшейту керек. Болашақта Үкімет отандық өндірісті қолдау мақсатында нақты-нақты бағдарламалармен жұмыс істеп, өзімізден шығатын өнім көлемін көбейтуге қатты мән беруі керек. Олай етпесек, осылай көршінің көңіл күйін бағып отыруымызға тура келеді», - деді сөзін тәмәмдаған экономика ғылымының докторы, профессор Жұмаділдә Баяхметов.
 

banner_wsj.gif

Как Казахстану не лишиться золотовалютных резервов

В этом поможет вера инвесторов в экономику страны, считает СЕО Freedom Holding Corp. Тимур Турлов

Фото: Олег Спивак

Почему государства по-разному реагируют на одинаковые экономические вызовы во время пандемии коронавируса? Почему есть те, кто выделяют сотни миллиардов евро и триллионы долларов на поддержку национальной экономики, вводят налоговые каникулы и беспрецедентные льготы; а есть те, кто принимает решение резко увеличить стоимость денег поднятием ключевой ставки или вводит новые виды налогов, затрагивающие один из самых пострадавших слоев общества – пресловутый средний класс.

Мировые центробанки действуют асимметрично по объективным причинам – кризис принес каждой экономике не только общие, но и уникальные проблемы. Как говорится, счастливы все одинаково, а несчастлив каждый по-своему.

Что касается Запада, то нужно понимать суть монетарных и фискальных стимулов, которые предпринимают развитые страны. Они хорошо знают, что экономика показывает высокую эффективность только в условиях, когда в обществе поддерживается высокий уровень доверия между всеми субъектами.

Например, предприниматели должны быть уверены, что у их потенциальных покупателей завтра будут деньги, чтобы покупать товары и услуги; что кредит можно будет взять в случае необходимости, и взять по такой ставке, которая позволит потом получить какой-то доход. Люди должны доверять своим партнерам и верить в то, что они будут оставаться платежеспособными. Что в итоге вся экономика не остановится из-за общего форс-мажора; что мы поддержим друг друга и не допустим ухода с рынка игроков, которые выжили бы в нормальных экономических условиях. У общества есть резервы, чтобы пережить разрыв в производстве в несколько месяцев.

Именно доверие пытается вернуть ФРС, когда она начинает скупать государственный долг. Это происходит в периоды, когда глобальные игроки начинают резко избавляться от надежных бумаг из-за паники или временного дефицита денег. Люди должны быть уверены, что государственный долг – это надежно.

Вспомните ситуацию, когда в США частные кредиторы испугались ипотечного кризиса и почти полностью остановили выдачу новой ипотеки. Тогда вышел их центральный банк и начал кредитовать ипотеку сам, скупая облигации, обеспеченные ипотекой, принимая риск на себя. Потому что в США возможность купить собственный дом для любого работающего среднего американца – это базовая ценность в обществе, которую разделяют все.

Снижать ставку до 0% можно смело в условиях, если ты знаешь, что дешевые деньги будут направлены на потребление и инвестиции в твоей собственной экономике, а не побегут искать лучшее место под солнцем за границей. Когда люди считают, что самый надежный способ сохранить свои сбережения – это держать их в национальной валюте в своих домашних банках.

Доверие – сложный элемент общественного договора, который характерен для богатых обществ, большинство из которых построено вокруг подчинения правилам, а не подчинения лидерам. Необходимость поддерживать доверие делает тебя менее свободным: ты уже не можешь позволить себе поссориться с партнерами; ты вынужден постоянно искать компромисс со своим населением и своими бизнесменами. Доверие дисциплинирует, но оно не комфортно: одно дело – вести бизнес на свои деньги, другое дело - постоянно думать, как отреагируют на то или иное решение твои кредиторы, инвесторы, ключевые персоны.

А еще богатые люди знают, что верный способ стать беднее – это в ответ на угрозу резко сокращать расходы. Это моментально убивает мотивацию и доверие, в первую очередь, внутри команды. Отказаться от всего реально лишнего – разумная мера, особенно если очевидно, что эта оптимизация - на какое-то время, пока не пройдет кризис. А вот готовиться к апокалипсису заранее - на мой взгляд, прямая дорога к этому апокалипсису у себя дома, прямо здесь и сейчас.

Экономия разрушает доверие, а за этим идет уже цепная реакция. Сокращение расходов приводит к потере ключевых людей, компетенций, площадок, а, это в свою очередь, ведет к потере доли рынка, ключевых клиентов и к дальнейшему падению выручки.

Когда денег не хватает всем, те, кто наращивает расходы, а не режет по живому, при выходе из цикла получат колоссальные преимущества для будущего развития. А нарастить расходы в условиях падающих доходов могут позволить себе только те, кому доверяют его собственные граждане (или персонал компании) и ключевые торговые партнеры (поставщики и клиенты).

Думаю, самое страшное в нынешней ситуации – это недооценивать проблему. Власти США приняли решение потратить $2 трлн через две недели после начала пандемии, так как прекрасно знают: опоздай на месяц - и $5 трлн не помогут. По цепочке начинают падать сначала самые слабые, они сбивают с ног средних, те – совсем больших. Если предпринять исчерпывающие меры на начальном этапе, то ситуацию можно развернуть, поддержав слабых. А когда падают уже гиганты, цена спасения растет экспоненциально.

У государства много развилок: золотовалютный резерв и деньги Нацфонда представляют собой серьезный объем сбережений, способный позволить Казахстану обеспечить объем расходов, сопоставимый с крупными западными экономиками. Однако если все нынешнее доверие к государству построено вокруг наличия этих резервов, то лишиться их представляется крайне невыгодной альтернативной уже для всего общества.

Чтобы этих резервов не лишиться, нужно быть уверенным, что доверие находится на высоком уровне. Если никто не верит в эффективность экономической политики, то все деньги, которые государство вбрасывает в экономику, идут, по сути, на вывод капитала.

Если общество верит, что мы прорвемся, то оно начинает работать и инвестировать внутри. Если общество считает, что государство сдастся и не доведет до конца свою политику и будет хуже, никто не тратит деньги внутри страны. Все деньги «на поддержку» превращаются в давление на национальную валюту и в отток капитала. Это происходит из-за того, что все считают, мол, «тут в любом случае дела будут идти только хуже, и любые инвестиции потерпят фиаско. А вот зарубежные инвестиции могут принести доход».

Сейчас важно понять, каков уровень доверия в обществе. Если доверие объективно низкое, то проведение таких экспериментов в кризис может выйти боком для всего общества. В сумме проиграют все, а экономика упадет, поглотив все резервы.

На самом деле, парадигмы экономической логики для обществ с высоким уровнем доверия и уровнем доверия низким отличаются радикально. И это одна из причин, которая сейчас многих наших аналитиков и просто лиц, принимающих решения, вполне возможно, может привести к совершенно неверным выводам. Если вы считаете, что вам никто не поможет, и видели это много раз, это еще не значит, что весь мир устроен так же.

В целом, большинство стран легко допускает и поощряет уход с рынка слабых, неэффективных и больных игроков. Но при этом у современного общества, безусловно, хватит мудрости и иных механизмов, чтобы не совершить тотальное экономическое самоубийство. Можно наказать группу стран, отрасль или отдельный конгломерат. Но форс-мажор на тотальном уровне не приведет к коллапсу отраслей экономики и целых государств. Никто не заинтересован в этом. Общество готово поддержать тех, кто потерял деньги из-за форс-мажора, а не собственной глупости. Оно не хочет их крови. И потому рассвет будет достаточно скоро и будет достаточно ярким. Не ставьте против человечества, это всегда провальная ставка.

banner_wsj.gif

drweb_ESS_kursiv.gif