Skip to main content

Эпидемия қазақстандық бизнесті қалай өзгертті, бұдан ары не болмақ?

Colliers International Kazakhstan сарапшылары зерттеп көрді

Фото: Kursiv.kz

Қазақстанда 2020 жылдың 19 наурызынан карантин енгізілгелі, еліміздің мекемелері үш категорияға бөлінді. Азық-түлік дүкендері, дәріханалар мен жеткізу қызметі жұмыс істеп тұр. F&B сектор (тамақ пен сусын – тек жеткізу қызметі) мен жұмысын онлайнға ауыстыра алған мекемелердің бірқатары жарты жұмыс күніне көшкен. Сауда ойын-сауық орталықтары (СОО), қызмет көрсету саласындағы мекемелер сынды қашықтан жұмыс істеуге мүмкіндігі жоқ немесе бұл тәсіл жолға қойылмаған компаниялардың жұмысы мүлдем тоқтады. Дегенмен қандай жұмыс режиміне көшкеніне қарамастан, эпидемия кезеңінде олардың басым көпшілігі қосымша шығынға ұшырап жатыр.

Осы орайда Colliers International Kazakhstan компаниясының сарапшылары бизнестің қазіргі жағдайға қалай бейімделіп жатқанын және болашаққа қандай болжам жасап отырғанын білу үшін түрлі саладағы 14 мекеме арасында сауалнама жүргізіпті.

Карантин  компаниялардың жұмыс кестесін қалай өзгертті?

Сауда орталықтары. Еліміздегі ірі молл мен сауда орталықтарының жұмысы 90-100 пайыз тоқтады. Тек СОО-дағы азық-түлік дүкендері мен дәріханалар ашық. Әр сауда орталығында кәсібін жүргізіп отырған жүздеген арендатор мен мыңдаған адам жұмыссыз қалды. Жалға беруден табыс түспесе де, сауда орталықтарының иелері қызметкерлердің жалақысын, салық, банк алдындағы міндеттемелері  мен жобаның өзге де шығындарын өтеуі тиіс.


«Төтенше жағдай мен карантин кезінде біз жүздеген жалға алушыны, ШОБ өкілдерін қолдап, жалдық ақыны төлеуден босаттық. Бұл ретте біздің де қаржылық шығынымыздың көлемі артты, сондықтан ШОБ-ты қолдау бағдарламасы секілді, мемлекеттен  теңгелей 8 пайыздық мөлшерлемені субсидиялау түрінде қолдау күтеміз», – деп түсіндірді Eurasia Red компаниясының даму және инвестиция жөніндегі бас директорының орынбасары, Aport сауда орталықтарының тең иесі Дмитрий Ревин.


Шығынды қысқарту үшін қызметкерлердің бір бөлігі ақысыз демалысқа жіберілсе, бірқатары қашықтан жұмыс істеуге көшкен. Аймақтардағы СОО да қызметкерлерін ақысыз демалысқа жіберіп, жалақысын 30-50 пайызға қысқартып жатыр. Тек техқызметкерлер мен күзетшілер жұмыста қалған. Ал жаңа сауда орталықтарының құрылысы ТЖ аяқталғанша кейінге шегерілген.

Коммерциялық жылжымайтын мүлік. Жалға беруден түсетін кірістің жоқтығынан бизнес орталықтарының иелері де қатты зардап шегіп жатыр.

«Біз бір апта ғана үзіліс болып, содан кейін бәрі қайта орнына келеді, адамдар да оралады және бұрынғыдан да қарқынды жұмыс істейді деп ойлағанбыз. Жалға алушылардан түсетін ақша азайса да, 2-3 апта шыдар едік. Ал қазір жағдай шынында да қиын, шығынның бәрін қысқартып жатырмыз», – дейді өз атын айтқысы келмеген девелопер.

Ал басқарушы компаниялардың қызметкерлері қашықтан жұмыс істеуге көшкен. Қашықтан жұмыс істеуге көшкенімен, жұмыс көлемі қысқармаған. Басқарушылар бизнес-процесті оңтайландыру мен шығынды қысқартумен айналысып жатыр. 

«Қашықтан жұмыс істеп жатырмыз. Компания жалпы,  бұндай жұмысқа техникалық  тұрғыда дайын болды және көптеген процесс зардап шеккен жоқ. Карантин негізінен сатылымға әсер етеді, себебі клиенттер шартқа қол қою мен төлем жасау үшін келе алмайды. Сонымен қатар, болашақта жүзеге асырылуы тиіс бірқатар жобаларды қайта қарауға тура келді. Бірін кейінге шегерсек, бірқатарына өзгеріс енгіздік", – дейді тағы бір тұрғын және коммерциялық мүлік басқарушысы. 

Әлеуметтік инфрақұрылым. Мемлекеттің қаржыландыруына арқа сүйейтін компаниялардың жағдайы тіптен қиын. Мемлекеттік сектор қысқарып, бағдарламалар  тоқтап тұр. Іске жаңадан қосылған жобалар үшін бұл тоқыраумен тең. 

«Тіпті жоба қолға алынып, қаржы бөлінгені де құтқармай тұр. Қазір құрылыс пен жобалауға ақша шығындағаннан гөрі, бәрін қалай тұр, солай қалдырған дұрыс. Елдің бәрі шығынды қысқартып жатыр, жаңа бюджетті тек жаздың ортасына таман қалыптастырады», – дейді білім саласында «жасыл» құрылысты қолға алған жоба өкілі. 

Азық-түлік ритейлі. Крантиннің алғашқы екі аптасында азық-түлік желілерінің тауар айналымы өте жақсы өсім көрсетті. 

«Өсім шамамен 30-50%-ды көрсетті, тіпті кейбір дүкендердің тауар айналымы 100%-ға дейін артты»,– дейді «Magnum Cash & Carry» ЖШС басқарма төрағасы Азамат Османов.

Жұмыс көлемі артып, оған қоса қозғалысқа шектеу қойылған соң, Магнум қала маңында тұратын 1,5 мың қызметкерін қонақ үймен қамтамасыз етіп, кассирлердің жалақысын 20 пайызға көбейткен.Одан бөлек, сауда желісі басшысының айтуынша,  дүкендер форматы бойынша топтастырылған.

«Егер алдыңғы екі аптада гипермаркет форматындағы дүкендердегі өсім жоғары болса, карантин шаралары қатаңдатылғаннан кейін, үйдің жанындағы «экспресс» және  «супермаркет» форматындағы дүкендердің саудасы жүрді. Ал қаладағы қозғалысты шектеуге байланысты гипермаркеттердегі сауда-саттық та, тауар айналым  да азайды». 

Десе де ісі жүріп тұрған ритейл де коронавирусты салдарына шығынға ұшыраған:

«Карантин кезінде біз қабылдаған шаралар Қазақстандағы Магнум желісі бойынша айына 1 миллион доллар шамасында қосымша шығын алып келді. Бұдан бөлек, ажиотаж сұраныс кезеңінен кейін сатып алу ағынының айтарлықтай төмендеуі – орта есеппен 45%-ды құрады. Сұраныс негізінен ең қажетті,  төмен  маржалы тауарларға сақталып тұр»,– деп атап өтті Османов.

Табысты компанияларға брендтің танымалдығы мен жеткізу қызметі карантин жағдайында жақсы көмектесті. Осылайша, «Магнум» карантин бастала салысымен Wolt, ChocoMart, Instashop сынды  серіктестері арқылы онлайн жеткізуді іске қосты. Маркентингтік стратегияны дер уақытында іске қоса алған өзге бизнес өкілдері де азық-түлікті үйге дейін жеткізу қызметіне сұраныс артқанын айтады.

Бинесті бұдан әрі не күтіп тұр? 

Компания басшыларының ең оптимистік болжамы бойынша, карантин сәуірде аяқталып, мемлекет тарапынан қолдау болған күннің өзінде,  2020 жыл ел экономикасын қайта қалпына келтіруге кетеді. Егер карантин тағы бір айға созылатын болса, тұрақты табыстың жоқтығынан халық қолда бар қорын жеп тауысып, жағдай тіптен нашарлап кетуі мүмкін. 

Одан бөлек, карантин, теңгенің құнсыздануы және мұнайдың арзандауы секілді қосымша факторлар аса үлкен оптимизм сыйламайды. Сондықтан кейбір сарапшылар экономика тек 1-1,5 жылдан кейін ғана қалпына келеді деп тұжырымдайды. 

Ал аймақтардағы СОО өкілдері болашақты жаңа формат – түрлі арендаторлар үшін  бірегей  электронды сауда алаңы  –  жергілікті маркетплейстің пайда болуымен байланыстырады. Коммерциялық жылжымайтын мүлік саласындағы девелоперлер тәуекелі төмен және чегі шағын инвестициялық өнімдерді енгізуге басымдық бермек,  бұл жылжымайтын мүлікті неғұрлым кең аудиторияға тартымды және қолжетімді етеді.

Азық-түлік ретейлі тұтыну уақытша құлдырап, баға өседі деп болжайды:

«Біз қазірдің өзінде серіктестердің, бірінші кезекте, импортерлердің бағаны қымбаттатқанын байқап отырмыз, олар курстың өсуіне байланысты тауарды 15-20%-ға қымбаттатып жіберді, сондай-ақ, импортқа тәуелді отандық өндірушілер де тауар бағасын көтеруге мәжбүр»,– дейді Османов.

Жалпы, салалық сарапшылар дағдарыс бүкіл нарықтағы ойыншылардың санын қысқартады деген пікірде. Бұл сын тезінен жаңа жағдайға бейімделуге икемді, жұмыс барысында болжанбаған міндеттерді шешуге қабілетті  тұрақты компаниялар ғана өтеді.


Материал Colliers International Kazakhstan қолдауымен дайындалған.
 

banner_wsj.gif

Экосистемы для МСБ

Кто из банков креативнее

Фото: Shutterstock/Garfieldbigberm

По мнению финансовых экспертов, разработка экосистем и супераппов – приложений, которые объединяют сервисы от заказа еды до инвестиций в облигации, станет доминирующей тенденцией в развитии банковского сектора на ближайшие годы. Для универсальных банков эффективность таких проектов будет зависеть в том числе от ориентации их экосистем не только на физлиц, но и на бизнес-клиентов. «Курсив» разбирался, какие дополнительные цифровые услуги для МСБ предлагают сегодня казахстанские банки.

В Казахстане не так много компаний, которые показывают стабильный рост, поэтому отечественным банкирам все сложнее конкурировать за бизнес-клиентов. Большинство банков предлагают на рынке схожие продукты, одинаковые тарифы, и все БВУ работают по одним и тем же государственным программам. Но часть кредитных организаций в борьбе за клиента переходят в цифровое пространство, разрабатывая собственные экосистемы – финансовые и нефинансовые услуги для МСБ.

«Сильная конкуренция приводит к тому, что просто создать отличный цифровой сервис недостаточно. Сегодня к нему надо иметь собственную дистрибуцию, которая обычно очень дорого обходится, и другую дополнительную инфраструктуру. Поэтому в сложившихся условиях может возникнуть хорошая коллаборация финтех-компаний и банков», – говорит Дамир Какиев, управляющий директор по малому (массовому) бизнесу ДБ «Альфа-Банк».

Еще не поздно

Отечественные банки строят экосистемы нескольких направлений: Open Banking и Marketplace, а также предлагают бизнесу спектр нефинансовых услуг. Дальше всех в сфере «банк-магазин» продвинулся Kaspi, впервые презентовавший свою торговую площадку еще в 2014-м. Большая часть казахстанских БВУ начала активно развивать дополнительные электронные сервисы лишь в 2019-м.

«Банковские экосистемы находятся на разных стадиях развития, – констатирует финансовый аналитик Сергей Полыгалов. – Одни банки активно разрабатывают и внедряют разные продукты для клиентов, другие ограничиваются использованием широко распространенных вариантов».

«Открытый банк» строится на технологиях Open API, то есть на общедоступном наборе программных инструментов, которые обеспечивают взаимодействие между приложениями банка. Благодаря открытым интерфейсам разработчики сторонних компаний могут получить доступ к функционалу и контенту БВУ и использовать его, например, для частичной интеграции или создания собственных приложений. По словам директора центра по развитию финансовых технологий и инноваций Ассоциации финансистов Казахстана Константина Пака, в этом направлении успешно двигаются несколько банков: «Forte и Kaspi работают в направлении Marketplace. Есть признаки того, что и Halyk начал развивать эту систему. Но, например, Альфа-Банк выбрал другую стратегию развития».

Эксперт считает, что диджитализация банковских сервисов может привести к росту выручки за счет расширения каналов продаж и новых вариантов монетизации.

«Для создания экосистем нужны большая клиентская база и серьезное финансирование. Из-за текущей ситуации в экономике, возможно, некоторые финансовые организации снизят инвестиции в такие проекты. Но все будет зависеть от спроса на эти продукты», – говорит Пак.

Будущее именно за дополнительными функциями БВУ, убежден Полыгалов.

«Те банки, которые будут активно развивать и применять информационные технологии, будут иметь больший спрос на свои услуги, – считает он. – Отчасти это видно уже сегодня, в условиях карантина. Те банки, которые смогли предоставить клиентам возможность дистанционного обслуживания, на мой взгляд, менее пострадали от ограничений».

Чем богаты

Обзор существующих экосистем банков, предназначенных для бизнес-клиентов, логично начать с крупнейшего игрока. В 2018 году, после интеграции Халыка с Казкомом, количество клиентов объединенной организации составило 300 тыс., и половина из них уже тогда были постоянными пользователями системы интернет-банкинга для юридических лиц – Onlinebank.

«Развитие экосистемы мы начали с внедрения полезных сервисов для массового сегмента МСБ, таких как выставление счетов на оплату в Onlinebank, отправка платежей и переводов внутри банка в режиме 24/7, в том числе на карты физических лиц, зачисление заработной платы», – рассказывает директор департамента транзакционного бизнеса Halyk Bank Гульсум Душатова.

Halyk первым в Казахстане внедрил сервис проверки компаний при отправке платежа. Банк бесплатно дает возможность получить отчет о благонадежности партнера.

«Мы предоставляем информацию клиентам из 30 открытых источников. В апреле мы внедрили такой сервис по компаниям из России, это позволило нашим клиентам проверить и обезопасить свои сделки», – говорит Душатова.

У большинства предпринимателей нет своей службы безопасности для проверки сотрудников на благонадежность, поэтому Халык внедрил сервис «HR-помощник», где также бесплатно можно узнать информацию о кандидате из 30 открытых источников. Еще один бесплатный сервис от структуры – это «Обухгалатер». Более 50% компаний сектора МСБ используют упрощенную декларацию (форма ФНО 910). Банк интегрирует сдачу документов с личным кабинетом налогоплательщика.

«Клиенту всего лишь нужно заполнить данные по оборотам, при этом система сама посчитает суммы налоговых и социальных отчислений и отправит декларацию», – сообщила Душатова.

Местные игроки

Банк ЦентКредит выстраивает экосистему для МСБ и ИП вокруг собственного интернет-банкинга и мобильного приложения для бизнес-клиентов StarBusiness.

«Мы единственные из первой десятки банков, кто предлагает бесплатное подключение к интернет- и мобильному банкингу для юридических лиц и индивидуальных предпринимателей. У некоторых банков при бесплатном подключении требуется приобретение ключа либо платная регистрация», – рассказали в пресс-службе БЦК.

Клиентам банка доступны внутрибанковские переводы в режиме 24/7, внешние переводы и платежи, онлайн-сопровож­дение валютных контрактов, онлайн-открытие депозитов, выпуск тендерных гарантий. Одна из фишек БЦК – платформа по конвертации валют по биржевому курсу, которая рассчитана на все юридические лица и ИП.

StarBusiness позволяет получить полный контроль над движением средств организации и ее филиалов, оформлять выпуск карт, оплачивать любые счета и многое другое. Также БЦК запустил открытую финансовую платформу, которая позволяет потенциальным партнерам без длительных подготовительных процедур интегрироваться с банком и создавать инновационные сервисы для общих клиентов. Данная опция будет интересна компаниям – обладателям собственных приложений, уточнили в БЦК.

Евразийский банк для повышения спроса на онлайн-услуги снизил тарифы на цифровое обслуживание, сообщила пресс-служба банка.

«Банк ведет работу по вводу в действие экосистемы: возможность работы в одном окне для бухгалтеров, использующих «1С-Бухгалтерию», получение ЭЦП через банковские программы, использование сервисов egov», – рассказали в пресс-службе Евразийского.

Российские «дочки»

В Альфа-Банке говорят, что намерены занять доминирующее положение в секторе малого и среднего бизнеса, предоставив предпринимателям возможность моментально получать банковские услуги по принципу одного окна. Приоритет банка – перевести все услуги из отделений в цифровые каналы.

«Клиенты малого бизнеса в Альфе уже совершают 99% платежей в интернет-банке и мобильном приложении. На следующем этапе мы начнем предоставлять клиентам небанковские сервисы. Главное для нас – решить конкретные проблемы клиента с помощью удобного дистанционного обслуживания», – рассказал Дамир Какиев.

Продукты банка для МСБ платные, но предприниматель может серьезно сэкономить, если оплатит услуги банка за год.

«За время карантина и ЧП мы сумели привлечь новых клиентов при помощи онлайн-открытия счетов за 10 минут. Альфа-Банк первым в стране начал открывать счета без выезда курьера для индивидуальных предпринимателей и ТОО», – сообщил Какиев.

Дочерний ВТБ находится в самом начале пути по созданию собственной экосистемы. Стоимость продуктов здесь еще не рассчитывали, но в банке говорят, что клиентам будет доступен выбор: осуществить покупку в рамках пакетного предложения по принципу «все включено» либо приобретать отдельные опции.

«Мы разрабатываем сервис онлайн-бухгалтерии, который позволяет в автоматическом режиме формировать упрощенную бухгалтерскую и налоговую отчетность и фактически заменяет некрупному бизнесу услуги бухгалтера. Также пакетное предложение будет включать опцию «Автоматический склад» для автоматизированного учета прихода и расхода товаров на складе», – сообщил член правления Банка ВТБ (Казахстан) Игорь Ли, курирующий в банке работу с МСБ.

Экосистема российского материнского Сбербанка громадна – она включает и поиск офис­ных помещений, и решения для бизнеса в области распознавания лиц, и образовательные платформы. Его казахстанская «дочка» начала продвигать экосистему только в прошлом году с продажи продуктов для бухгалтеров от компании Sber Solutions. С начала этого года банк предложил МСБ такие опции, как личный юрист и HR-сервисы.

«Последний рассчитывает заработную плату сотрудников, может заниматься подбором персонала и кадровым администрированием», – рассказала пресс-служба Сбербанка. Во II квартале банк намерен реализовать несколько опций (организация удаленного рабочего места, экспресс-аудит бухгалтерии) и услуги сопровождения (процедура банкротства, слияния и поглощения). «Кроме того, для кафе и ресторанов мы планируем предложить программу лояльности SberFood с сервисами бронирования столиков, предзаказа и доставки еды», – сообщили в Сбербанке.

banner_wsj.gif

#Коронавирус в Казахстане

Читайте нас в TELEGRAM | https://t.me/kursivkz

Читайте свежий номер

kursiv_kaz.png